वायुपुराणम्

मथरारण्ये, यत्र सिद्धाः चराणाः च नित्यं विचरन्ति, तत्र महान् पर्वतः स्थितः, यत्र जीवाः अदृश्याः न भवन्ति। विन्ध्यगिरिः पुण्यः धर्माधर्मविभागदर्शी च अस्ति; तत्र सत्पुरुषाः पापप्रवाहं न पश्यन्ति, केवलं पुण्यप्रवाहं एव पश्यन्ति। तस्मिन्नेव स्थले, केचित् पापकर्मणः पापं न पश्यन्ति, पुण्यकर्मणः पुण्यप्रवाहः स्पष्टः दृश्यते। कौशलेषु मतङ्गसरोवरं पापहरं, यत्र स्नानं कृत्वा जनाः स्वर्गं याति, पक्षिण इव मुक्तगमनं प्राप्तवन्तः। कुमारकोशलतीर्थे, रक्षाकवचयुक्ते गिरौ, श्वेततीरे समुद्रान्ते, पाण्डरकवनस्यापि पुण्यं कीर्तितम्। विमला विपापे, अभयप्रसूतिं पूज्य, भिवृक्षे, गृध्रशिखरे, जम्बुपथे च नित्यं पुण्यं दृश्यते। असिततीर्थे, योगाचार्यस्य असितस्य स्थले, तत्र पितृयज्ञदानं अनन्तं, असितस्य स्थले तदा नित्यं वर्तते। पुष्करे पितृयज्ञं अविनाशि, तपः महाफलदायकम्; समुद्रतीरे प्राभासे च, तत्रैव तद् निर्दिश्यते। देविकायां वृशाख्यं कूपं अस्ति, यत्र सिद्धाः नित्यं आगच्छन्ति; तस्य जलम् गोसङ्घनादेन सदा उत्थितम्। योगविद्भिः, सर्वपापविमुक्तैः, सदा तद् पूज्यते; यः तत्र पितृयज्ञं ददाति, तस्य फलम् अहम् वदामि। तत्र पितृयज्ञं अविनाशि, सर्वकामफलदायकम्, पितृभ्यः सन्तोषजनकं; जातवेदाः, शिलायां तत्र, अग्नेः नित्यसाक्षी। यः तत्र अग्निं प्रविशति, सः उच्चस्वर्गे न हर्षयति; अग्निः शान्तः पुनः जन्म लभते, यत्र दत्तं तद् अविनाशि। दशाश्वमेधतीर्थे, पञ्चाश्वमेधतीर्थे च, यथोक्तं यज्ञफलम्, तत्र सन्देहः नास्ति। हयशीरतः तीर्थं प्रसिद्धम्, तत्र शीघ्रं वरदायकम्; तत्र पितृयज्ञं अविनाशि, स्वर्गे हर्षं लभ्यते। कुम्भस्थं श्राद्धं पापनाशकं, तत्र श्राद्धं अविनाशि, जपः, होमः, तपः च अपि तदा अविनाशि। उत्तुङ्गे शुभतीर्थे, सदा पितृभ्यः तर्पणं कर्तव्यम्; तत्र उत्सवदिवसः दिव्यछायाः दृश्यते, यत्र भूमौ दत्तं तद् अविनाशि; पाण्डवाः अपि तत्र रोगमुक्ताः अभवन्। तद् स्थलं योगविद्भिः, सर्वपापविमुक्तैः, नित्यं सेवितम्; यः तत्र श्राद्धं करोति, तस्य फलम् अहम् वदामि। सः पितृभ्यः सत्कारं पूजनं च करोति; अस्मिन् लोके शक्तिमान् भवति, मृत्युपरं स्वर्गे हर्षं लभते। शिवाख्यं सरः श्रेष्ठतमं पुण्यतमं, व्यासस्य ब्रह्मणः च दिव्यसरांसि तत्र सन्ति। उज्जन्तः पर्वतः महर्षेः वसिष्ठस्य, कापोतकः पुष्पसाह्वयः ऋग्यजुःसामवेदानां शीर्षः; ब्रह्मा तत्र पञ्चमं वेदं सृजति इति कथ्यते। द्विजः यः तत्र गच्छति, सः पापात् मुक्तः, नित्याग्नेः इव। पुण्डरीके महातीर्थे, पुण्डरीकफलम् लभ्यते; ब्रह्मतीर्थे महातीर्थे, अश्वमेधयज्ञफलम् प्राप्यते। सिन्धुसमुद्रसंगमे, पञ्चनादे च, पुण्यं अक्षयम्; मण्डवा पर्वते आत्मा शुद्धि लभते। सप्तसरोवराणि, विशेषतः मानसे, श्राद्धं कर्तव्यम्; महाकूटे, वन्दे, गिरे, त्रिरे, त्रिककुडे पर्वते अपि। सन्ध्याकाले महावेद्यां, अद्भुतं दृश्यते; श्रद्धाविहीनाः न आगच्छन्ति, व्रतस्थाः एव आगच्छन्ति। जातवेदाख्या शिला तत्र, नित्याग्निरूपा; तत्र श्राद्धं होमः च नित्यं अक्षयम्। तत्र सायं सायं वासं कृत्वा, सदा पितृभ्यः श्राद्धं दातव्यम्, अक्षयपुण्यकाम्यया। सिद्धः वा न वा, यः तत्र पुरुषः इति प्रसिद्धः, तद् तीर्थं स्वर्गमार्गदायकम्, तत्क्षणात् वरदायकम्; तत्र वैरं त्यक्त्वा सप्तर्षयः स्वर्गं गताः। अद्यापि तानि स्थले दृश्यन्ते, यत्र ते वैरं त्यक्त्वा गताः; यः तत्र स्नानं करोति, सः परमं तीर्थं स्वर्गं प्राप्नोति। तत्र प्रसिद्धं तीर्थं, नन्दी सिद्धैः सेवितम्; नन्दीश्वरस्य रूपं तत्र दुष्टैः न दृश्यते। सुवर्णयूपाः तत्र दृश्यन्ते, सूर्योदये दीप्तिमन्तः; तान् प्रदक्षिणं कृत्वा, स्वर्गं गच्छन्ति, अदृश्याः भवन्ति। सर्वतः कुरुक्षेत्रं, विशेषतः पुण्यतमं; तत्र महायोगिनः सनत्कुमारस्य तीर्थम्; तत्र तिलदानं कृत्वा, पितृभ्यः अक्षयपुण्यं लभ्यते। बलार्थं, धर्मराजनिवासे श्राद्धं अविनाशि कर्तव्यम्; अमावास्यायां विधिवत् श्राद्धं अपि तथा। पुनः, विशेषतः कुरुक्षेत्रे, तत्र स्थितान् पितृन् पूज्येत; तेन, सत्पुत्रः ऋणमुक्तः भवति। यत्र सरस्वती लीयते, प्लक्षप्रश्रवणं, व्यासतीर्थं सरस्वत्यां, विशेषतः ब्रह्मक्षेत्रे— यः अक्षयश्राद्धं इच्छति, सः ओंकारजपं कृत्वा दद्यात्; गङ्गायाः सर्वत्र, महामैनाकगिरौ अपि। यमुनाप्रभवे, सर्वपापात् मुच्यते; तत्र अतीवोष्णं अतीवशीतलं च जलं तस्य लक्षणम्। सा धर्मपथिनी यमस्य भगिनी, मार्ताण्डकन्या; तत्र श्राद्धं अविनाशि, पितृभिः पूर्वं स्तुतम्। ब्रह्मप्रियसरोवरे स्नानं कृत्वा, तत्क्षणात् ब्राह्मणत्वं लभ्यते; तत्र श्राद्धं, जपः, दानं, तपः च अनन्तम्। तत्र वसिष्ठः महातपस्वी स्थणु इव स्थिरः अभवत्; अद्यापि तत्र रत्नवृक्षाः दृश्यन्ते।