वायुपुराणम्

एवं तु, मरुतां गुणाः—ईदृक्, पुरुष, अन्यादृक्ष, चेतसः, समिताः, समितदृक्षाः, प्रतिदृक्षाश्च—एते निर्दिष्टाः। एते पञ्चाशत् मरुतः नामतः प्रसिद्धाः, यथा दिति: चन्द्रमसा च संख्याताः। तेषां नामानि श्रुत्वा दितिः पुत्रस्य इन्द्रस्य समीपे उवाच—"वत्स, एते मम पुत्राः वातमार्गगाः; मम पुत्राः सुरैः सह सुखेन विचरन्तु।" तस्याः वचः श्रुत्वा, सहस्राक्षः इन्द्रः कृताञ्जलिः मातरं प्रत्युवाच—"माते, तथा अस्तु। यथावत् तव उक्तं सर्वं न संशयः; तव पुत्राः महात्मानः देवैः अनुमोदिताः, दिव्याः भविष्यन्ति, देवैः सह यज्ञभागिनः च। अतः सर्वे एते मरुतः देवाः अमृताः, इन्द्रस्य भ्रातरः, दित्याः सर्वे तपस्विनश्च।" एवं निश्चित्य, माता च पुत्रश्च, तपसा समृद्धौ, हृष्टमनसौ दिवं जग्मतुः; शक्रोऽपि स्वर्गं गतः। यः कश्चित् मरुतां पुण्यजन्म श्रुणोति वा पठति वा, स कदापि अनावृष्टिं न प्राप्नोति, दीर्घायुषी च भवति। अथान्यदपि कथयामि—शृणु दनु:पुत्राणां चरितम्। दनु:पुत्राः कुलप्रसिद्धाः, महाअसुरत्वेन व्याप्ताः। तेषां शतम् संख्यया, विप्रचित्तिना नेतृत्वेन, घोरबलसम्पन्नाः, वरप्राप्ताः, घोरतपःकृताश्च। दानवाः सत्यव्रताः, वीर्यवन्तः, घोराः, मायाविनः, बलशालिनः, न यजन्ति, न ब्राह्मणेषु भक्ताः। तेषां प्रधाननामानि क्रमशः शृणु— द्विमूर्धा, शङ्कुवर्ण, शङ्कुनिरामय, शङ्कुर्ण, महाविश्व, गवेष्ठि, दुन्दुभिः; अजामुखः, श्रीमान् शिलः, वामनसः, मरीचिरक्षकः, महागार्ग्यः, अंगिरावृतः; विक्षोभ्यः, सुकेतुः, सुवीर्यः, सुहृदः, इन्द्रजित्, विश्वजित्, असुरः, विमर्दनः; एकचक्रः, सुभाहुः, तारकः, वैश्वानरः, पुलोमा, प्रविणः, महाशिराः; स्वर्भानुः, वृषपर्वा, मुंडकः, धृतराष्ट्रः, सूर्यः, चन्द्रः, इन्द्रः; सूक्ष्मः, निचन्द्रः, ऊर्णनाभः, महागिरिः, असिलोमाः, सुकशः, सदः, बलकदशकः; गगनमूर्धा, कुम्भनाभः, महोदरः, प्रमोदाहः, कुपथः, हयग्रीवः; असुरः, विरूपाक्षः, सुपथः, अजः, हिरण्मयः, शतमायुः, शम्बरः; शरभः, शलभः, सूर्यचन्द्रौ—एतौ अपि असुरेषु विख्यातौ, देवानां शत्रू, अधुना देवेषु स्थितौ। एवं दनु:पुत्राणां प्रमुखाः नामानि कीर्तितानि; तेषां अपि पुत्रपौत्रादयः अनन्ताः, अपरिमिताः। एवं असुराः, दैतेयाः, दानवाश्च वर्णिताः। स्वर्भानुः दैत्यत्वेन प्रसिद्धः, अनुहानुः दनुपुत्रः। एते दनु:पुत्राः, दनुवंशसम्बन्धिनः, कीर्तिताः। एकाक्षः, ऋषभः, अरिष्टः, प्रबन्धनः, नरकः, इन्द्रबाधनः, केशी, मेरुः, शम्भुः, धेनुकः; गवेष्ठिः, गवाक्षः, तालकेतुः—एते दनु:पुत्राः मानुषगुणयुक्ताः स्मृताः। दैत्यदानवयोः स्पर्धायाम् उत्पन्नाः, सिंहिकायाः पुत्राश्च, विप्रचित्तेः अपि पुत्राः, घोरवीर्यसम्पन्नाः आसन्। एते चतुर्दश महाअसुराः, सैंहिकेयाः नाम्ना, शतगालः, न्यासः, शाम्बः च; अनुलमः, शुचिः, वातापिः, सितांशुकः, हरः, कल्पः, कालनाभः, भौमः, नरकः च तत्र। तेषु, राहुः ज्येष्ठः, चन्द्रसूर्यग्राही; सिंहिकायाः पुत्राः सुराणामपि दुर्जयाः। ये क्रूरवंशजाः, घोराः, ब्रह्मद्विषः, सैंहिकेयाः दशसहस्राणि बलिनः कथ्यन्ते। तान् सर्वान् भृगुपुत्रः रामः निजघान। स्वर्भानोः कन्या प्रभा, पुलोमानः कन्या शची, उपदानवी यमपत्नी, शर्मिष्ठा वृषपर्वणः कन्या, पुलोमा च कालिका च वैश्वानरस्येते कन्ये, मारीचपत्नी भवतः। प्रभायाः नहुषस्य पुत्रः, शच्याः जयन्तः, शर्मिष्ठायाः पुरुः, उपदानव्याः दुष्मन्तः जाताः। पुलोमा कालिके च, वैश्वानरस्येते कन्ये, मारीचस्य भार्ये अभवताम्। ताभ्यां षष्टिसहस्राणि प्रधानदानवाः, चतुर्दशसहस्राणि च हिरण्यपुरवासिनः उत्पन्नाः। पौलोमा: कालकेयाश्च, महाबलिनः दानवाः, दानवेषु अदुष्या, किन्तु सव्यसाचिना हताः। मायायाः अपि पुत्राः वीर्यवन्तः—मायावी, दुन्दुभिः, वृषः, महिषः; बालिकः, वज्रकर्णः, कन्या मन्दोदरी च। एवं दैत्यदानवानां सृष्टिः कीर्तिता। दानायुषसः अपि पुत्राः पञ्च स्मृताः—अरूरुः, बाली, जम्भः, विरक्षः, विषः। अरूरोः पुत्रः स्तनयः, घोरः महाअसुरः धुन्धुः, यं कुवलाश्वः उत्तङ्कस्य वचनेन हन्तुम् अशक्नोत्। बालेश्च द्वौ महाबलिनौ पुत्रौ—कुम्भिलः चक्रवर्मा च; स एव पूर्वजन्मनि कर्णः आसीत्। एवं संक्षेपेण दिति:पुत्राणां, दनु:पुत्राणां, सिंहिकायाः अपि पुत्राणां, दैत्यदानवानां, वंशपरम्परा, वीर्यं, नामानि च पुण्यकथया एकत्र सम्यक् उपनिबद्धानि।