వాయుపురాణమ్

ప్రాచీన కాలంలో, మన్వంతరాల వరుసగా మారుతూ, భగవంతుని సృష్టి విస్తరించేది. ప్రతి మన్వంతరంలో దేవతలు, ఋషులు, మనువులు, వారి సంతానము, ప్రజలు ఇలా వివిధ వర్గాలు ఏర్పడేవి. మొదటి రెండు మన్వంతరాల నుండి ఐదవ దాకా, ఈ విధంగా దేవతల, ఋషుల, రాజుల, ప్రజల వివరాలు పురాణాల్లో చెప్పబడ్డాయి. స్వారోచిష మనువు కాలంలో, ప్రసిద్ధి చెందిన దేవతలు ఉన్నారు. వారిలో ప్రచేత, విశ్వేదేవతలు, సమంజ, విశ్రుత, యశ, అజిహ్మ, అరిమర్దన, అజోష, మహాభాగ, యవీయ, హోత, యజ్వా—ఇవన్నీ పరాక్రమశాలులైన పారా‌వత దేవతలు. ఆ కాలంలో వీరు సోమపానులు, అంటే సోమరసం పానము చేసే పవిత్ర దేవతలు. వీరిలో ఇంద్రుడు "వైద" అనే పేరుతో, లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆ మన్వంతరంలో, వసిష్ఠుని కుమారుడైన ఊర్జ, స్థంభ, కాశ్యప, భార్గవ, ద్రోణ, ఋషభ, అంగిరస—ఇవరు ఋషులు. అలాగే, పౌలస్త్య, దత్తాత్రేయ, ఆత్రేయ, నిశ్చల, ధావాన్ (పౌలస్త్యుని కుమారుడు)—ఇవరు ఏడుగురు మహర్షులు. బ్రహద్గుహ, నవ, వారిద్దరి తొమ్మిది మంది కుమారులు కూడా గుర్తించబడ్డారు. ఇవే స్వారోచిష మనువు సంతానము, ద్వితీయ మన్వంతరానికి చెందిన పితృవంశస్థులు. ప్రతి మన్వంతరానికి మూలంగా ఏడుగురు ఋషులు, మనువు, దేవతలు, నాలుగు పితృవర్గాలు ఉంటాయి. వీరి నుండే జీవులు వరుసగా జన్మిస్తారు. ఋషుల కుమారులు దేవతలుగా, దేవతుల కుమారులు పితృదేవతలుగా అవతరించేవారు. ఇలా ఋషులు, దేవసంతానం కలిసి సృష్టి కొనసాగుతుంది. క్షత్రియులు, సాధారణ ప్రజలు మనువునుండి, ద్విజులు ఏడుగురు ఋషుల నుండి ఉద్భవించారని చెప్పబడింది. ఇది మన్వంతర నిర్మాణాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరిస్తుంది. స్వాయంభువ, స్వారోచిష మన్వంతరాల్లో సృష్టి విస్తరణ విపరీతంగా జరుగుతుంది. ప్రతి వంశంలో అనేక జీవులు జన్మిస్తారు కనుక, వాటి వివరాలు వందల సంవత్సరాలు చెప్పినా పూర్తవు. మూడవ మన్వంతరమైన ఉత్తమ మనువు కాలంలో ఐదు వర్గాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. వాటిలో సుధామాన దేవతలు, ప్రతర్దనులు, శివులు, సత్యులు, ఇతరులు ఉన్నారు. సుధామానులలో: సత్య, ధృతి, దమ, దాంత, క్షమ, క్షామ, ధృతి, శుచిః, ఈషోర్జ, జ్యేష్ఠ, వపుష్మాన్—ఇవరు పన్నెండు మంది. అలాగే సహస్రధార, విశ్వాత్మ, శమితార, బృహద్వసు, విశ్వధా, విశ్వకర్మ, మనస్వంత్, విరాడ్యశ, జ్యోతి, విభావ్య, కీర్తిమాన్, వంశకారిన్, వసుధిష్ణ, వివస్వసు తదితరులు పూజించబడ్డ దేవతలు. ప్రమర్దనులలో దినక్రతు, సుధర్మ, ధృతవర్మ, కేతుమాన్ ప్రసిద్ధి చెందారు. శివులలో హంసస్వర, అహిహా, ప్రతర్దన, యశస్కర, సుదాన, వసుదాన, సుమంజస, విషావ వంటి వారు ఉన్నారు. జంతువాహ, యతి, సువిత్త, సునయ—ఇవరు శివులు, యజ్ఞయోగ్యులు. సత్యుల పేర్లు: దిక్పతి, వాక్పతి, విశ్వ, శంభు, స్వమృడిక, అధిప, వర్చ్ఛోధా, ముహ్యసర్వశ, వాసవ, సదాశ్వ, క్షేమానంద. వీరు పన్నెండు మంది యజ్ఞయోగ్యులు. ఈ ఉత్తమ మన్వంతరంలో, ఉత్తమ మనువు మహాత్ముడికి పన్నెండు మంది కుమారులు: అజ, పరశు, దివ్య, దివ్యౌషధి, నయ, దేవానుజ, అప్రమిత, మహోత్సాహ, ఉశిజ, వినీత, సుకేతు, సుమిత్ర, సుబల, శుచిః. వీరే ఆ కాలపు క్షత్రియులకు నాయకులు. ఇలా ఉత్తమ, స్వారోచిష మన్వంతరాల్లో సృష్టి వివరించబడింది. ఇప్పుడు, తామస మన్వంతర వివరాలు వింటారు. నాల్గవ మన్వంతరమైన తామస మనువు కాలంలో, సత్య, స్వరూప, సుధి, నాలుగు హరివర్గాలు వెలిసాయి. పౌలస్త్యుని కుమారుడు శీర్ష్యణ్య, తామ అనే ఎనిమిదవుడు. ఆ కాలంలో ఇంద్రునిగా శివి ప్రసిద్ధి. ఆ మన్వంతరంలో, శతేంద్రియ దేవతలు (అర్థం: శతమంది ఇంద్రియ స్వరూప దేవతలు) ఉన్నారు. ఈ కాలపు ఏడుగురు ఋషులు: కావ్య, హర్ష, కాశ్యప, పృథు, ఆత్రేయ, అగ్ని, జ్యోతిర్ధామా, భార్గవ. అలాగే, పౌలహ, వనపీఠ, గోత్ర వసిష్ఠ, చైత్ర, పౌలస్త్య—ఇవరు కూడా ఋషులుగా ఉన్నారు. తామస మనువుకు జనువండ, శాంతి, నర, ఖ్యాతి, భయ, ప్రియభృత్య, అవక్షి, పృష్టలోఢ, దృఢోధ్యత, ఋత, ఋతబంధు అనే కుమారులు. ఐదవ మన్వంతరమైన చారిష్ణవ మనువు కాలంలో, దేవతా వర్గాలు: అమృత, భావూతరజ, వికుంఠ, సుమేధ వర్గాలు. చారిష్ణువు వసిష్ఠుని కుమారుడు, ప్రజాపతిగా ప్రసిద్ధి. వీరిలో పద్నాలుగు, నాలుగు ప్రకాశవంతమైన వర్గాలు ఉన్నాయి. అమృతాభాస దేవతలు: స్వత్ర, విప్రేగ్ని, భాస, స్వ, ప్రత్యేతి, స్థామృత, సుమతి, వావిరావ, వాచినోద, శ్రవస్, ప్రవిరాశి, వాద, ప్రాశ. ఇవే పద్నాలుగు. మతి, సుమతి, ఋత, సత్య, ఆవృతి, వివృతి, మద, వినయ—ఇవీ పేర్లు ప్రసిద్ధి. భావూతరజులలో: జేత, జిష్ణు, సహ, ద్యుతిమాన్, శ్రవస్. వికుంఠ దేవతలు: వృషభెట్ట, జయ, భీమ, శుచిః, దాంత, యశో, దమ, నాథ, విద్వాన్, అజేయ, కృశ, గౌర, ధృవ. ఇప్పుడు, సుమేధ వర్గ వివరాలు వినండి. ఈ విధంగా, మన్వంతరాల వారీగా దేవతలు, ఋషులు, రాజులు, వారి సంతానం, ప్రజలు ఇలా భగవంతుని సృష్టిలో అవతరించారని పురాణాలు క్రమంగా వివరిస్తున్నాయి.