వాయుపురాణమ్

పిత్రా రుదంస్తదా రాష్ట్రాత్ పరిత్యక్తం స్వమాత్మజమ్। న వారయామాస మునిర్వసిష్ఠః కారణేన వై ।। ౨౬.

తండ్రి ఏడుస్తూ తన కుమారుడిని రాజ్యంనుంచి వెళ్లగొట్టినప్పుడు, వసిష్ఠుడు, ఆ కారణంతో, ఆపలేదు.

పాణిగ్రహణమన్త్రాణాం నిష్ఠా స్యాత్ సప్తమే పదే। ఏవం సత్యవ్రతస్తాన్ వై కృతవాన్ సప్తమే పదే ।। ౨౬.

పాణిగ్రహణ మంత్రాల ముగింపు ఏడవ అడుగులో జరుగుతుంది. అలా సత్యవ్రతుడు కూడా ఏడవ అడుగులో వాటిని నిర్వహించాడు.

జానన్ ధర్మ్మాన్ వసిష్ఠస్తు న చ మన్త్రానిహేచ్ఛతి। ఇతి సత్యవ్రతే రోషం వసిష్ఠో మనసాకరోత్ ।। ౨౬.

ధర్మాలు తెలిసిన వసిష్ఠుడు మంత్రాలు పలకాలని కోరలేదు. అందువల్ల వసిష్ఠుడు మనసులో సత్యవ్రతునిపై కోపాన్ని పెట్టుకున్నాడు.

గురుర్బుద్ధ్యా తు భగవాన్ వసిష్ఠః కృతవాంస్తదా। న తు సత్యవ్రతో బుద్ధ్యా ఉపాంశువ్రతమస్య వై ।। ౨౬.

ఆ సమయంలో గురువైన వసిష్ఠుడు జ్ఞానంతో వ్యవహరించాడు. కానీ సత్యవ్రతుడు ఉపాంశు వ్రతాన్ని జ్ఞానంతో పాటించలేదు.

తస్మింశ్చోపరతే యో యత్పితురాసీన్మహామనాః। తేన ద్వాదశవర్షాణి నావర్షత్ పాకశాసనః ।। ౨౬.

తండ్రి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, ఎవరు గొప్ప మనస్సు కలవారో వారు ఉన్నప్పుడు, పన్నెండు సంవత్సరాలు ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపించలేదు.

తేన త్విదానీం బహుధా దీక్షాం తాం దుర్బలాం భువి। కులస్య నిష్కృతిః స్వస్య కృతేయఞ్చ భవేదితి ।। ౨౬.

అందువల్ల ఇప్పుడు భూమిపై ఆ దీక్ష బలహీనంగా, ఎన్నో విధాలుగా మారిపోయింది. అది కుటుంబానికి, తనకూ పాపపరిహారంగా మారింది.

తతో వసిష్ఠో భగవాన్ పిత్రా త్యక్తం న్యవారయత్। అభిషేక్ష్యామ్యహం రాజ్యే పశ్చాదేనమితి ప్రభుః ।। ౨౬.

అప్పుడు మహర్షి వశిష్ఠుడు, తండ్రిచేత త్యజించబడిన అతనిని ఆపుతూ — 'నేను ఇతనికి రాజ్యాభిషేకం తర్వాత చేస్తాను' అని చెప్పాడు.

స తు ద్వాదశవర్షాణి దీక్షాన్తాముద్వహన్ బలీ। అవిద్యమానే మాంసే తు వసిష్ఠస్య మహాత్మనః ।। ౨౬.

ఆయన బలవంతుడు, పన్నెండు సంవత్సరాలు దీక్షను అనుభవించాడు. ఆ సమయంలో వశిష్ఠ మహర్షికి మాంసం దొరకలేదు.

సర్వ్వకామదుఘాం ధేనుం సందదర్శ నృపాత్మజః। తాం వై క్రోధాచ్చ మోహాచ్చ శ్రమాచ్చైవ క్షుధాన్వితః ।। ౨౬.

అప్పుడా రాజకుమారుడు, అన్ని కోరికలు తీరే ఆవును చూశాడు. కోపంతో, మోహంతో, అలసటతో, ఆకలితో కూడి అలా చేసాడు.

దస్యుధర్మ్మం గతో దృష్ట్వా జఘాన బలినాం వరః। స తు మాంసం స్వయం చైవ విశ్వామిత్రస్య చాత్మజాన్ ।। ౨౬.

దొంగల మాదిరిగా ప్రవర్తిస్తున్నాడని గమనించి, బలవంతులలో ఉత్తముడు ఆ ఆవును చంపాడు. ఆ తరువాత అతడూ, విశ్వామిత్రుని కుమారులూ ఆ మాంసాన్ని తిన్నారు.

భోజయామాస తచ్ఛ్రుత్వా వసిష్ఠస్తం తదాత్యజత్। ప్రోవాచ చైవ భగవాన్ వసిష్ఠస్తం నృపాత్మజమ్ ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు ఇది విని, అతడిని త్యజించాడు. ఆ సమయంలో వశిష్ఠ మహర్షి ఆ రాజకుమారునితో ఇలా అన్నాడు.

పాతయే క్రూర హే క్రూర తవ శంకుమయోమయమ్ । యది తే త్రీణి శంకూని న స్యుర్హి పురుషాధమ ।। ౨౬.

'క్రూరుడా, ఓ క్రూరుడా! నీ శరీరంలో మూడు ఇనుప ముళ్లులు గుచ్చబడాలి. లేకపోతే నీవు మానవులలో చెడ్డవాడివి కాను.'

పితుశ్చాపరితోషేణ గురోర్దోగ్ధ్రీవధేన చ। అప్రోషితోపయోగాచ్చ త్రివిధస్తే వ్యతిక్రమః ।। ౨౬.

నీవు తండ్రిని సంతుష్టిపర్చకపోవడం, గురువు ఆవును చంపడం, ప్రవాసంలో నిషిద్ధమైనది తినడం — ఇవన్నీ నీ మూడు తప్పులు.

ఏవం స త్రీణి శంకూని దృష్ట్వా తస్య మహా తపాః। త్రిశఙ్కురితి హోవాచ త్రిశఙ్కుస్తేన స స్మృతః ।। ౨౬.

అలా మూడు ముళ్లులను చూసి, ఆ గొప్ప తపస్వి అతడిని 'త్రిశంకు' అని పిలిచాడు. అప్పటి నుండి అతడు త్రిశంకు అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.

విశ్వామిత్రస్తు దారాణామాగతో భరణే కృతే। తతస్తస్మై వరం ప్రాదాత్తదా ప్రీతస్త్రిశఙ్కవే ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుడు తన కుటుంబ పోషణ కోసం తిరిగి వచ్చి, ఆనందంతో త్రిశంకువుకు వరం ఇచ్చాడు.

ఛన్ద్యమానో వరేణాథ గురుం వ్రవే నృపాత్మజః। అనావృష్టిభయే తస్మిన్ గతే ద్వాదశవార్షికే ।। ౨౬.

వరాన్ని కోరమని చెప్పినప్పుడు, ఆ రాజకుమారుడు తన గురువును అడిగాడు. అప్పటికి పన్నెండు సంవత్సరాల వర్షాభావం, దుర్భిక్ష భయం ఉండేది.

అభిషిచ్య రాజ్యే పిత్ర్యే యాజయామాస తం మునిః। మిషతాం దైవతానాఞ్చ వసిష్ఠస్య చ కౌశికః। సశరీరం తదా తం వై దివమారోపయత్ ప్రభుః ।। ౨౬.

ఆ తర్వాత కౌశికుడు, త్రిశంకువును పితృరాజ్యంలో అభిషేకించి, యజ్ఞాలు చేయించాడు. దేవతలు, వశిష్ఠుడు చూస్తుండగా, అతడిని శరీరంతో కూడి స్వర్గానికి ఎక్కించాడు.

మిషతస్తు వసిష్ఠస్య తదద్భుతమివాభవత్। అత్రాప్యుదాహరన్తీమౌ శ్లోకౌ పౌరాణికా జనాః ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు చూస్తుండగా అది అద్భుతంగా అనిపించింది. ఇక్కడ కూడా పురాణపండితులు ఈ రెండు శ్లోకాలను చెప్పుతారు.

విశ్వామిత్రప్రసాదేన త్రిశఙ్కుర్దివి రాజతే । దేవై సార్ద్ధం మహాతేజానుగ్రహాత్తస్య ధీమతః ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుని అనుగ్రహంతో త్రిశంకు స్వర్గంలో దేవతలతో కలిసి ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఆ మహాత్ముని దయ వల్లే ఇది సాధ్యమైంది.

శనైర్యాత్యబలా రమ్యా హేమన్తే చన్ద్రమణ్డితా। అలంకృతా త్రిభిర్భావైస్త్రిశఙ్కుగ్రహభూషితా ।। ౨౬.

హేమంత ఋతువులో చంద్రునితో అలంకరించబడిన, మూడురకాల అలంకారాలతో, త్రిశంకు నక్షత్రంతో శోభపడే ఆ అందమైన, బలహీనమైనది మెల్లగా సాగిపోతుంది.

తస్య సత్యరతా నామ భార్య్యా కేకయవంశజా। కుమారం జనయామాస హరిశ్చన్ద్రమకల్మషమ్ ।। ౨౬.

త్రిశంకువుకు సత్యరత అనే భార్య, కేకయ వంశానికి చెందినది. ఆమె హరిశ్చంద్రుడనే పాపరహిత కుమారుని కనింది.

స తు రాజా హరిశ్చన్ద్రస్త్రైశఙ్కవ ఇతి శ్రుతః । ఆహర్త్తా రాజసూయస్య సమ్రాడితి పరిశ్రుతః ।। ౨౬.

ఆ రాజు హరిశ్చంద్రుడు త్రిశంకు కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. రాజసూయయాగాన్ని నిర్వహించిన సమ్రాట్‌గా పేరు గడించాడు.

హరిశ్చన్ద్రస్య తు సుతో రోహితో నామ వీర్య్యవాన్। హరితో రోహితస్యాథ చంచుహారీత ఉచ్యతే ।। ౨౬.

హరిశ్చంద్రునికి రోహితుడు అనే పరాక్రమశాలి కుమారుడు. రోహితునికి హరితుడు, హరితునికి చంచు హారితుడు అని చెప్పబడతారు.

విజయశ్చ సుదేవశ్చ చంచుపుత్రౌ బభూవతుః। జేతా సర్వ్వస్య క్షత్రస్య విజయస్తేన స స్మృతః ।। ౨౬.

విజయుడు, సుదేవుడు అనే ఇద్దరు చంచుపుత్రులుగా జన్మించారు. అందులో విజయుడు అన్ని క్షత్రియులను జయించినవాడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

రురుకస్తనయస్తత్ర రాజా ధర్మ్మార్థకోవిదః। రురుకాద్ధృతకః పుత్రస్తస్మాద్బాహుశ్చ జజ్ఞివాన్ ।। ౨౬.

ఆ ప్రాంతంలో రురుకుడు అనే కుమారుడు రాజుగా ఉండేవాడు. అతడు ధర్మంలో, ధన సంపాదనలో నిపుణుడు. రురుకుని కుమారుడిగా హృతకుడు పుట్టాడు. హృతకుని కుమారుడే బాహువు.

హైహయైస్తాలజఙ్ఘైశ్చ నిరస్తో వ్యసనీ నృపః। శకైర్యవనకామ్బోజైః పారదైః పహ్లవైస్తథా ।। ౨౬.

ఆ రాజు, హేహయులు, తాళజంఘులు, శకులు, యవనులు, కామ్బోజులు, పారదులు, పహ్లవులు కలిసి అతన్ని ఓడించి బాధించారు.

నాత్యర్థం ధార్మ్మికోఽభూత్ స ధర్మ్మ్యే సత్యయుగే తథా। సగరస్తు సుతో బాహోర్జజ్ఞే సహ గరేణ వై। భృగోరాశ్రమమాసాద్య తుర్వేణ పరిరక్షితః ।। ౨౬.

అతడు సత్యయుగంలోనూ పెద్దగా ధార్మికుడు కాలేదు. బాహువు కుమారుడైన సాగరుడు విషంతో పాటు జన్మించాడు. భృగువు ఆశ్రమానికి చేరుకుని, తుర్వుడు అతన్ని కాపాడాడు.

ఆగ్నేయమస్త్రం లబ్ధ్వా తు భార్గవాత్ సగరో నృపః। జఘాన పృథివీఙ్గత్వా తాలజంఘాన్ సహైహయాన్ ।। ౨౬.

భార్గవుని వద్ద నుండి అగ్నాయాస్త్రాన్ని పొందిన సాగరుడు, భూమిని జయించి, తాళజంఘులను హేహయులతో పాటు సంహరించాడు.

శకానాం పహ్లవానాఞ్చ ధర్మ్మాన్నిరసదచ్యుతః। క్షత్రియాణాం తథా తేషాం పారదానాఞ్చ ధర్మ్మవిత్ ।। ౨౬.

అడుగడుగునూ నిలకడగా ఉన్న సాగరుడు, శకులు, పహ్లవులను వారి ధర్మ మార్గాల నుండి తొలగించాడు. అలాగే క్షత్రియులను, పారదులను కూడా వారి కుల ధర్మాల నుండి విడదీశాడు.