ദശഭ്യസ്തു പ്രചേതോഭ്യോ മാരീഷായാം പ്രജാപതിഃ । ജജ്ഞേ ദക്ഷോ മഹാഭാഗോ യഃ പൂര്വം ബ്രഹ്മണോഽഭവത് ॥ ൧,൧൫.
പ്രചേതന്മാരിൽ പത്തുപേരോടും മാരീഷയോടും ചേർന്ന്, മഹാഭാഗ്യവാനായ പ്രജാപതി ദക്ഷൻ ജനിച്ചു. അവൻ മുമ്പ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനായിരുന്നു.
സ തു ദക്ഷോ മഹാഭാഗഃസൃഷ്ട്യര്ഥം സുമഹാമതേ । പുത്രാനുത്പാദയാമാസ പ്രജാസൃഷ്ട്യര്ഥമാത്മനഃ ॥ ൧,൧൫.
ആ ദക്ഷൻ, മഹാഭാഗ്യവാനും മഹാമതിയുമായിരുന്നു. സൃഷ്ടിക്കായി തന്റെ സന്തതികളെ ഉല്പാദിപ്പിച്ചു.
അവരാംശ്ച വരാംശ്ചൈവ ദ്വിപദോഥ ചതുഷ്പദാന് । ആദേശം ബ്രഹ്മണഃ കുര്വന് സൃഷ്ട്യര്ഥം സമുപസ്ഥിതഃ ॥ ൧,൧൫.
അവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, സൃഷ്ടിക്കായി, താഴ്ന്നവരും ഉന്നതവരും, ഇരുകാലികളും നാലുകാലികളും ഉള്ള ജീവികളും സൃഷ്ടിച്ചു.
സ സൃഷ്ട്വാ മനസാ ദക്ഷഃ പശ്ചാദസൃജത സ്ത്രിയഃ । ദദൌ സ ദശ ധര്മായ കശ്യപായ ത്രയോദശ । കാലസ്യ നയനേ യുക്താഃ സപ്തവിംശതിമിന്ദവേ ॥ ൧,൧൫.
ദക്ഷൻ ആദ്യം മനസ്സിലൂടെ സൃഷ്ടി നടത്തി, പിന്നെ സ്ത്രീകളെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവൻ പത്ത് പേരെ ധർമ്മനു, പതിമൂന്ന് പേരെ കശ്യപനു, കാലത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തോടു ബന്ധപ്പെട്ട ഇരുപത്തേഴു പേരെ സോമനു നൽകി.
താസു ദേവാസ്തഥാ ദൈത്യാ നാഗാ ഗാവസ്തഥാ ഖഗാഃ । ഗന്ധര്വാപ്സരസശ്ചൈവ ദാനവാദ്യാശ്ച ജജ്ഞിരേ ॥ ൧,൧൫.
അവരിൽ നിന്ന് ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, പാമ്പുകൾ, പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, ദാനവന്മാർ എന്നിവരും മറ്റു ജീവികളും ജനിച്ചു.
തതഃ പ്രഭൃതി മൈത്രേയ പ്രജാ മൈഥുനസമ്ഭവാഃ । സംകല്പാദ്ദര്ശനാത്സ്പര്ശാത്പൂര്വേഷാമഭവന് പ്രജാഃ । തപോവിശേഷൈഃ സിദ്ധാനാം തദാത്യന്തതപസ്വിനാമ് ॥ ൧,൧൫.
അത് മുതൽ, മൈത്രേയ, സന്തതികൾ ലൈംഗികസംയോഗത്തിലൂടെ ജനിക്കുന്നു; അതിന് മുമ്പ്, മഹത്തായ തപസ്സിനാൽ സമ്പന്നരായ സിദ്ധന്മാരുടെ മനസ്സിലുണ്ടായ ആഗ്രഹം, കാഴ്ച, സ്പർശം എന്നിവകൊണ്ടായിരുന്നു ജനനം.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച അങ്ഗുഷ്ഠാദ്ദക്ഷിണാദ്ദക്ഷഃ പൂര്വം ജാതോ മയാ ശ്രുതഃ । കഥം പ്രാചേതസോ ഭൂയഃ സമുത്പന്നോ മഹാമുനേ ॥ ൧,൧൫.
മൈത്രേയൻ ചോദിച്ചു: ദക്ഷൻ ആദ്യം വലതുകൈയുടെ അംഗുലിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹാമുനീ, പ്രചേതസിന്റെ പുത്രനായ ദക്ഷൻ പിന്നെയും എങ്ങനെ ജനിച്ചു?
ഏഷ മേ സംശയോ ബ്രഹ്മന്സുമഹാന്ഹൃദി വര്തതേ । യദ്ദൈഹിത്രശ്ച സോമസ്യ പുനഃ ശ്വശുരതാം ഗതഃ ॥ ൧,൧൫.
ബ്രാഹ്മണാ, ഈ സംശയം എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയതായാണ്: സോമന്റെ പുത്രനായ ദക്ഷൻ വീണ്ടും എങ്ങനെ മരുമകനായി?
ശ്രീരാശര ഉവാച ഉത്പത്തിശ്ച നിരോധശ്ച നിത്യോ ഭൂതേഷു സര്വാദ । ഋഷയോത്ര ന സുഹ്യന്തി യേ ചാന്യേ ദിവ്യചക്ഷുഷഃ ॥ ൧,൧൫.
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: സകല ജീവികളിലും ഉത്പത്തി നാശങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്നവയാണ്; മഹർഷിമാർക്കും ദിവ്യദൃഷ്ടിയുള്ള മറ്റുള്ളവർക്കും ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
യുഗേയുഗേ ഭവന്ത്യേതേ ദക്ഷാദ്യാ മുനിസത്തമ । പുനശ്ചൈവം നിരുദ്ധ്യന്തേ വിദ്വാംസ്തത്ര ന മുഹ്യതി ॥ ൧,൧൫.
മുനിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഓരോ യുഗത്തിലും ദക്ഷനും മറ്റുള്ളവരും ജനിച്ചു വീണ്ടും ലയിക്കുന്നു; ജ്ഞാനികൾക്ക് ഇതിൽ ആശങ്കയില്ല.
കാനിഷ്ഠ്യം ജ്യൈഷ്ഠ്യമപ്യേഷാം പൂര്വം നാഭൂദ്ദ്ദ്വിജോത്തമ । തപ ഏവ ഗരീയോഭൂത്പ്രഭാ വശ്ചൈവ കാരണമ് ॥ ൧,൧൫.
ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അതിനുമുമ്പ് അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രായംകൂടിയത്, ഏറ്റവും ചെറുത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; തപസ്സിനാണ് പ്രധാന്യം ഉണ്ടായിരുന്നത്, പ്രകാശം അതിന്റെ കാരണം ആയിരുന്നു.
മൈത്രേയ ഉവാച ദേവാനാം ദാനവാനാം ച ഗന്ധര്വോരഗരക്ഷസാമ് । ഉത്പത്തിം വിസ്തരേണേഹ മമ ബ്രഹ്മന്പ്രകീര്തയ ॥ ൧,൧൫.
മൈത്രേയൻ ചോദിച്ചു: ബ്രാഹ്മണാ, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും പാമ്പുകളുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും ഉത്ഭവം വിശദമായി എനിക്ക് പറയാമോ?
ശ്രീപരാശര ഉവാച പ്രജാഃ സൃജേതി വ്യാദിഷ്ടഃ പൂര്വം ദക്ഷഃ സ്വയംഭുവാ । യഥാ സസര്ജ ഭൂതാനി തഥാ ശൃണു മഹാമുനേ ॥ ൧,൧൫.
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: സ്വയംഭുവൻ ദക്ഷനോട് ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആദ്യം നിർദ്ദേശിച്ചു; ദക്ഷൻ എങ്ങനെ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് ഞാൻ പറയാം, മഹാമുനീ, നീ കേൾക്കു.
മാനസാന്യേവ ഭൂതാനി പൂര്വം ദക്ഷോഽസൃജത്തദാ । ദേവാനൃഷീന്സഗന്ധര്വാനസുരാന്പന്നഗാംസ്തഥാ ॥ ൧,൧൫.
ആദ്യം ദക്ഷൻ മനസ്സിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരെയും, ഋഷിമാരെയും, ഗന്ധർവന്മാരെയും, അസുരന്മാരെയും, പാമ്പുകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
യദാസ്യ സൃജമാനസ്യ ന വ്യവര്ധന്ത താഃ പ്രജാഃ । തതഃ സംചിന്ത്യ സ പുനഃ സൃഷ്ടിഹേതോഃ പ്രജാപതിഃ ॥ ൧,൧൫.
അവൻ സൃഷ്ടിച്ച ജീവികൾ വർദ്ധിച്ചില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, സൃഷ്ടി തുടരാൻ പ്രജാപതി വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
മൈഥുനേനൈവ ധര്മേണ സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ । അസക്നീമാവഹത്കന്യാം വീരണസ്യ പ്രജാപതേഃ । സുതാം സുതപസാ യുക്താം മഹതീം ലോകധാരിണീമ് ॥ ൧,൧൫.
വിവിധ ജീവികളെ ധർമ്മപ്രകാരമുള്ള സംയോഗത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, പ്രജാപതിയായ വീരണന്റെ പുത്രിയായ, മഹത്തായ തപസ്സുള്ള, ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്ന അസിക്നിയെ ദക്ഷൻ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു.
അഥ പുത്രസഹസ്രാണൈ വൈരുണ്യാം പഞ്ച വീര്യവാന് । അസിക്ന്യാം ജനയാമാസ സര്ഗഹേതോഃ പ്രജാപതിഃ ॥ ൧,൧൫.
അതിനുശേഷം, സൃഷ്ടിക്കായി, പ്രജാപതി ദക്ഷൻ അസിക്നിയിൽ അഞ്ച് സഹസ്രം ശക്തിയുള്ള പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
താന്ദൃഷ്ട്വാ നാരദോ വിപ്ര സംവിവര്ധയിഷൂന്പ്രജാഃ । സംഗമ്യ പ്രിയസംവാദോ ദേവര്ഷിരിദമബ്രവീത് ॥ ൧,൧൫.
ബ്രാഹ്മണാ, അവരെ കണ്ടു, പ്രജകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച നാരദൻ അവരോടു ചേർന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഹേ ഹര്യശ്വാ മഹാവീര്യാഃ പ്രജാ യൂയം കരിഷ്യഥ । ഈദൃശോ ദൃശ്യതേ യത്നോ ഭവതാം ശ്രൂയതാമീദമ് ॥ ൧,൧൫.
ശക്തിയുള്ള ഹര്യശ്വന്മാരേ, നിങ്ങൾ സന്തതികൾ സൃഷ്ടിക്കും; നിങ്ങളുടെ ഈ ശ്രമം കാണുമ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്ന കാര്യം കേൾക്കൂ.
ബാലിശ ബത യൂയം വൈ നാസ്യാ ജാനീത വൈ ഭുവഃ । അന്തരൂര്ധ്വമധശ്ചൈവ കഥം സൃക്ഷ്യഥ വൈ പ്രജാഃ ॥ ൧,൧൫.
നിങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ബാലിശരാണ്; ഈ ഭൂമിയുടെ സ്വഭാവം നിങ്ങൾക്കറിയില്ല. മുകളിൽ, താഴെ, ഉള്ളിൽ എന്താണ് എന്ന് അറിയാതെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ സന്തതികൾ സൃഷ്ടിക്കും?
ഊര്ധ്വം തിര്യഗധശ്ചൈവ യദാപ്രതിഹതാ ഗതിഃ । തദാ കസ്മാദ്ഭുവോ നാന്തം സര്വേ ദ്രക്ഷ്യഥ ബാലിശാഃ ॥ ൧,൧൫.
മുകളിൽ, അങ്ങോട്ടും, താഴോട്ടും തടസ്സമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയുമ്പോൾ, ബാലിശരേ, ഭൂമിയുടെ അന്ത്യം നിങ്ങൾ കാണുന്നില്ലേ?
തേ തു തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രയാതാഃ സര്വതോ ദിശമ് । അദ്യാപി നോ നിവര്തന്തേ സമുദ്രേഭ്യ ഇവാപഗാഃ ॥ ൧,൧൫.
അവർ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പോയി; നദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ, അവർ ഇന്നുവരെ മടങ്ങിയെത്തിയിട്ടില്ല.
ഹര്യ ശ്വേഷ്വഥ നഷ്ടോഷു ദക്ഷഃ പ്രാചേതസഃ പുനഃ । വൈരുണ്യാമഥ പുത്രാണാം സഹസ്രമസൃജത്പ്രഭുഃ ॥ ൧,൧൫.
വെള്ളയാനകൾ നഷ്ടമായപ്പോൾ, പ്രചേതസിന്റെ മകൻ ദക്ഷൻ വീണ്ടും വൈരുണിയിലൂടെ ആയിരം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
വിവര്ധയിഷവസ്തേ തു ശബലാശ്വാഃ പ്രജാഃ പുനഃ । പൂര്വോക്തം വചനം ബ്രഹ്മന്നാരദേനൈവ നോദിതാഃ ॥ ൧,൧൫.
ജനസംഖ്യ വർദ്ധിപ്പിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, ആ പുത്രന്മാർ വീണ്ടും പുള്ളിയാനകളുമായി ജനിച്ചു. എന്നാൽ, നാരദൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല.
അന്യോന്യമൂചുസ്തേ സര്വേ സമ്യഗാഹ മഹാമുനിഃ । ഭ്രതൄണാം പദവീ ചൈവ ഗന്തവ്യാ നാത്ര സംശയഃ ॥ ൧,൧൫.
അവരൊക്കെയും തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു; മഹാമുനി അവർക്കു വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു: 'സഹോദരന്മാരുടെ വഴിയാണ് നമുക്ക് പിന്തുടരേണ്ടത്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.'
ജ്ഞാത്വാ പ്രമാണം പൃഥ്വ്യാശ്ച പ്രജാഃസൃജ്യാമഹേ തതഃ ॥ ൧,൧൫.
'ഭൂമിയുടെ അളവ് മനസ്സിലാക്കി, പിന്നെ നമുക്ക് സന്തതികൾ സൃഷ്ടിക്കാം,' അവർ പറഞ്ഞു.
തേപി തേനൈവ മാര്ഗേണ പ്രയാതാഃ സര്വതോമുഖമ് । അദ്യാപി ന നിവര്തന്തേ സമുദ്രേഭ്യ ഇവാപഗാഃ । തതഃ പ്രഭൃതി വൈ ഭ്രാതാ ഭ്രാതുരന്വേഷണേ ദ്വിജ । പ്രയാതോ നശ്യതി തഥാ തന്ന കാര്യം വിജാനതാ ॥ ൧,൧൫.
അവരും അതേ വഴിയിലൂടെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പോയി; ഇന്നുവരെ അവർ തിരികെ വരുന്നില്ല, സമുദ്രത്തിലേക്കു ഒഴുകുന്ന നദികളെപ്പോലെ. അതിനുശേഷം, ദ്വിജ, ഒരു സഹോദരൻ മറ്റൊരുത്തനെ അന്വേഷിച്ച് പോയാൽ അവനും അങ്ങനെ നശിക്കും; അതുകൊണ്ട് ഇതറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
താം ശ്ചാപി നഷ്ടാന് വിജ്ഞായ പുത്രാന് ദക്ഷഃ പ്രജാപതിഃ । ക്രോധം ചക്രേ മഹാഭാഗോ നാരദം സ ശശാപ ച ॥ ൧,൧൫.
പുത്രന്മാർ നഷ്ടമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ ദക്ഷപ്രജാപതി അത്യന്തം കോപിച്ചു, നാരദനെ ശപിച്ചു.
സര്ഗകാമസ്തതോ വിദ്വാന്സ മൈത്രേയ പ്രജാപതിഃ । ഷഷ്ടിം തക്ഷോഽസൃജത്കന്യാ വൈരുണ്യാമിതി നഃ ശ്രുതമ് ॥ ൧,൧൫.
സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, ജ്ഞാനിയുമായ പ്രജാപതി, മൈത്രേയ, വൈരുണിയിൽ നിന്ന് അറുപത് പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ദദൌ സ ദശ ധര്മായ കശ്യപായ ത്രയോദശ । സപ്തവിംശതി സോമായ ചതസ്ത്രോഽരിഷ്ടനേമിനേ ॥ ൧,൧൫.
അവരിൽ പത്ത് ധർമ്മനു, പതിമൂന്ന് കശ്യപനു, ഇരുപത്തേഴു സോമനു, നാലു അരിഷ്ടനേമിക്കു ദക്ഷൻ നൽകി.