ଏକ ଦିନ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଉତ୍କଟ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ, ପଦମ ପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ, ହାତରେ ତଳୱାର, ଧନୁଷ ଓ କୁଇଭର ବାହନ କରି, ଅଶ୍ୱିନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଅନିୟତ ଭାବରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ଦେବଲୋକର ଅମରମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ କିପରି ପଦଯାତ୍ରା କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କିଏ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିଙ୍କୁ କରାଗଲା। ସେମାନେ ଏ ଭୂମିକୁ ସଜାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ସଜାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଦୁଇଜଣ ଦେଖାରେ, ଚାଲିବାରେ, ଏବଂ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିରେ ସମାନ। ଏପରି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ପଥରେ ଉତ୍କଟ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ କିପରି ଆସିଛନ୍ତି? ଏହି ସତ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଲା। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ—ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହିବା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିଧ୍ଵଂସ—ଏବଂ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କରାଗଲା। ସେମାନେ ଏକ ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ମିଥିଳାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ମିଥିଳା ନଗର ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ 'ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ!' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରି, ମିଥିଳାକୁ ଆଦର ଦେଲେ। ମିଥିଳା ନଗର ନିକଟରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ, ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏଠା ଆଶ୍ରମ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଏଠାରେ କୌଣସି ତପସ୍ବୀ ନାହିଁ? ଏହା କାହାର ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମ?" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି କହିଲେ—"ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିବି, ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର, ଯାହାକୁ ଏକ ମହାତ୍ମା କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।" "ଏହା କ୍ୟାମାନ୍ୟ ଋଷି ଗୌତମଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଗୌତମ ଓ ତାଙ୍କ ଜନା ଅହଲ୍ୟା ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଏକ ଋଷିର ଭୂମିକା ନେଇ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯେଉଁମାନେ ମିଳନ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସମୟ ଆସିଲେ ଶାନ୍ତିରେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସହ ମିଳନ ଚାହେଁ।" ଅହଲ୍ୟା ଋଷିର ଭୂମିକାରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ତଥା ରାଗବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ତର, ଅବିବେକରେ, ଦେବତାମାନ୍ୟ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ମିଳନ କରିବା ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକତାରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ମିଳନ ପରେ, ଅହଲ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ଦେବତାମନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ଯାଆନ୍ତୁ।" "ଦେବତାମନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ଆପଣ ଓ ମୋତେ ଗୌତମଙ୍କୁ ରୁଖିବା ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ," ଅହଲ୍ୟା କହିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ହସି କହିଲେ—"ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଯାଉଛି।" ମିଳନ ପରେ, ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଯାଇଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କ ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିଲେ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ଆସୁଛନ୍ତି। ଗୌତମ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାମାନ, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଆସୁଥିଲେ। ସେଠାରେ, ଗୌତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ହାତରେ ହୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ କୁଶ ଗ୍ରାସ୍ପ କରି, ଦେବତାମନ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ମୁହଁ ଫିକା ପଡ଼ିଗଲା। ଗୌତମ ଋଷି ଦେଖିଲେ ଋଷିର ଭୂମିକାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲେ—"ମୋ ଆକୃତି ନେଇ, ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛ। ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେବା।" ଗୌତମଙ୍କ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଏହି ଶାପ ଦେବା ସହିତ, ହଜାର ଆଖି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ରାଣୁ ତୁରନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ—"ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଏଠାରେ ରହିବା।" "ବାୟୁରେ ଜୀବନ, ଉପବାସ, ତପସ୍ୟାରେ ଦଗ୍ଧ, ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ ଶୟନ, ସମସ୍ତ ଜୀବରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଏଠାରେ ରହିବା।" "ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିବେ, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବା।" "ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବରେ ସ୍ୱାଗତ କରି, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ରହିତ, ଆନନ୍ଦରେ, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଆକୃତି ପୁନଃ ପାଇବା ଓ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବା।" ଏପରି ପାପିନୀ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହି, ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଯାଉଥିବା ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ। ଏବେ ମହାକବି ଵାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶ ଶର୍ଗ କଥା ଶୁଣ। ଏହାପରେ, ଫଳହୀନ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନି ଆଦି ଆଗୁଆ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ ପାଖକୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଇ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି।" "ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ଫଳହୀନ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଛି; ଏହି ଶାପ ଦେଇ ମୁଁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଛି।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବମାନେ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବାରୁ, ଦୟାକରି ସମସ୍ତ ଦେବ, ଋଷି ଓ ଚାରଣମାନେ, ଏହାକୁ ମୋ ପାଇଁ ଫଳଦାୟୀ କରନ୍ତୁ।" ଶତକ୍ରତୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନି ଆଗୁଆ, ପିତୃମାନେ ଓ ମାରୁତମାନେ ସହିତ କହିଲେ—"ଏହି ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ସାମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ଫଳହୀନ; ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦିଅ।" "ମେଷ ଫଳହୀନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ; ଯେଉଁମାନେ ମେଷ ଦାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଅସୀମ ଫଳ ପାଇବେ, ତୁମେ ସେମାନେ ପାଇଁ ଅଧିକ ଫଳ ଦିଅ।" ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନେଇ, ହଜାର ଆଖି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥାପନ କରିଦେଲେ। ଏପରି ଉତ୍କଟ ଘଟଣା ଏହି ଆଶ୍ରମ ଓ ଦେବଲୋକରେ ଘଟିଗଲା, ଯାହା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଲା।