ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର କଥା ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିବା। ଏହି କଥା ରାମଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ଧନ, ଧର୍ମ ଭଳି ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଗୁଣରେ ଆର୍ଦ୍ଧ, ଏବଂ ଶୁଣିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମନୋହର, ଏକ ମଣିମୟ ସମୁଦ୍ର ସମାନ ଲାଗେ। ଏହି ରାମାୟଣ କଥା ପୂର୍ବରୁ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରୀମତ୍ ମୁନି ଭାଲ୍ମୀକି ରଘୁବଂଶର ଏତିହାସ ଭାବରେ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏଥିରେ ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟତା, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇବା, ତାଙ୍କ ଧୈର୍ୟ, ସାଧୁତା ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଚରିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ। ଏହି କଥାରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହଯୋଗ, ଜାନକୀଙ୍କ ବିବାହ, ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗ ଦିନର ଉତ୍ସବ ଅଛି। ରାମ ଓ ପରଶୁରାମଙ୍କ ବିବାଦ, ଦଶରଥଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖାଯାଏ। ଏଥିରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଅଟକିଯିବା, ତାଙ୍କ ବନବାସ, ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ବିୟୋଗ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଛାଡ଼ିବାର ଘଟଣା ଅଛି। ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅନୁମତି ଦେଇ ଭାରତଙ୍କ ଫେରିବା, ନିଷାଦ ମୁଖ୍ୟ ସହ ଆଲୋଚନା, ରଥୀର ଫେରିବା ଦେଖାଯାଏ। ଗଙ୍ଗା ଉତ୍କ୍ରମଣ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସହ ଭେଟ, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ଓ ଚିତ୍ରକୂଟ ଦର୍ଶନ ଅଛି। ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ନିବାସ ନିର୍ମାଣ, ଭାରତଙ୍କ ଆଗମନ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବାର ଘଟଣା ଅଛି। ପାଦୁକା ଅଭିଷେକ, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ନିବାସ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରା ଓ ବିରାଧ ନିବାରଣ ଦେଖାଯାଏ। ସରଭଙ୍ଗ ସହ ଭେଟ, ସୁତିକ୍ଷ୍ଣ ସହ ମିଳନ, ଅନସୂୟାଙ୍କ କଥା, ସୁଗନ୍ଧି ମଲୟ ଦେବା ଅଛି। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହ ଭେଟ, ଧନୁର୍ ଗ୍ରହଣ, ଶୂର୍ପଣଖା ସହ କଥା ଓ ତାଙ୍କ ବିକୃତି ଦେଖାଯାଏ। ଖର ଓ ତ୍ରିଶିରାସ୍ ନିବାରଣ, ରାବଣଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର, ମାରୀଚ ହତ୍ୟା ଓ ଭାଇଦେହୀଙ୍କ ଅପହରଣ ଅଛି। ରଘୁବୀରଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଗୃଧ୍ର ରାଜ ମୃତ୍ୟୁ, କବନ୍ଧ ସହ ଭେଟ, ପମ୍ପା ହ୍ରଦ ଦର୍ଶନ ଅଛି। ଶବରୀ ସହ ଭେଟ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉପରେ ଜୀବିକା, ପମ୍ପାରେ ବିଳାପ, ହନୁମାନ ସହ ଭେଟ ଅଛି। ରିଶ୍ୟମୂକ ପ୍ରସ୍ଥାନ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ଭେଟ, ମିତ୍ରତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ, ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଅଛି। ବାଲିଙ୍କ ନିବାରଣ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପୁନଃସ୍ଥାପନ, ତାରାଙ୍କ ବିଳାପ, ଚୁକ୍ତି ଓ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନିବାସ ଦେଖାଯାଏ। ସିଂହ ସମାନ ରଘୁବୀରଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ସେନା ଏକତ୍ରିକରଣ, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରେରଣ, ପୃଥିବୀକୁ ଅନୁସୂଚନା ଅଛି। ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେବା, ଭାଲୁ ଗୁହା ଦର୍ଶନ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପବାସ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ସମ୍ପାତି ସହ ଭେଟ ଅଛି। ପର୍ବତ ଉଦ୍ଧାରଣ, ସାଗର ଉଲ୍ଲଂଘନ, ସାଗରଙ୍କ ଉପଦେଶ, ମୈନାକ ଦର୍ଶନ ଅଛି। ରାକ୍ଷସୀଙ୍କ ଭୟ, ଛାୟା ଗ୍ରାହକ ସହ ମିଳନ, ସିଂହିକା ନିବାରଣ, ଲଙ୍କା ଓ ମାଲୟ ଦର୍ଶନ ଅଛି। ରାତିରେ ଲଙ୍କା ପ୍ରବେଶ, ଏକା ଚିନ୍ତନ, ପାନୀୟ ସ୍ଥଳକୁ ଯାତ୍ରା, ରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଦର୍ଶନ ଅଛି। ରାବଣ ଦର୍ଶନ, ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଦେଖିବା, ଅଶୋକ ଵାଟିକା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ, ସୀତା ଦର୍ଶନ ଅଛି। ପରିଚୟ ଚିହ୍ନ ଦେବା, ସୀତା ସହ କଥା, ରାକ୍ଷସୀଙ୍କ ଭୟଦେବା, ତ୍ରିଜାଟାଙ୍କ ସ୍୵ପ୍ନ ଦେଖିବା ଅଛି। ମଣି ଦେବା, ବୃକ୍ଷ ଭଙ୍ଗ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭାଗିଯିବା, କିଙ୍କରମାନେ ନିବାରଣ ଦେଖାଯାଏ। ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଧରିବା, ଲଙ୍କା ଦହନ କରି ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ, ଫେରିବା ଯାତ୍ରା, ମଧୁ ଗ୍ରହଣ ଅଛି। ରଘୁବୀରଙ୍କ ଶାନ୍ତି, ମଣି ହସ୍ତାନ୍ତର, ସାଗର ସହ ଭେଟ, ନଳଙ୍କ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ ଅଛି। ସାଗର ଉଲ୍ଲଂଘନ, ଲଙ୍କା ରାତ୍ରି ଅବରୋଧ, ବିଭୀଷଣ ସହ ମିଳନ, ହତ୍ୟା ପାଇଁ ବିଧି ଦେବା ଅଛି। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନିବାରଣ, ମେଘନାଦଙ୍କ ହାର, ରାବଣ ନିବାରଣ, ସମୁଦ୍ରନଗରୀରେ ସୀତା ଉଦ୍ଧାର ଅଛି। ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଅଭିଷେକ, ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଦର୍ଶନ, ଅୟୋଧ୍ୟା ଯାତ୍ରା, ଭରଦ୍ୱାଜ ସହ ଭେଟ ଅଛି। ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣ, ଭରତ ସହ ମିଳନ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ, ସେନାମାନେ ଫେରିବା, ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦ ଓ ଭାଇଦେହୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣ ଦେଖାଯାଏ। ଏବଂ ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଆଉ ଏ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘଟିବାକୁ ଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ମହାମୁନି ଭାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କ କବିତାର ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡରେ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶ୍ରୀମତ୍ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ। ଭାଲ୍ମୀକି ମୁନି ରାମଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ସହିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥରେ ରଚନା କରିଥିଲେ। ସେ ଏହି କଥାକୁ ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ପାଞ୍ଚ ଶତ ସର୍ଗ, ଛଅ କାଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡରେ ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ରଚନା ସମାପ୍ତ କରି, ମୁନି ବିଚାର କଲେ, "ଏହି କଥା କିଏ ପଢିବେ?" ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବ ଉପରେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମିକ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମଧୁର କଣ୍ଠ ଓ ତପୋବନରେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନେ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ମୁନି ବେଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି କବିତା ସେମାନେ ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ରାମାୟଣ କବିତା, ସୀତାଙ୍କ ମହାକଥା ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟପୁତ୍ର ରାବଣଙ୍କ ନିବାରଣ, ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ରଚିଥିଲେ। ଏହି କବିତା ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଗାଇବାକୁ ମଧୁର, ତିନି ଛନ୍ଦ, ସାତ ପ୍ରକାର ଛନ୍ଦ ଓ ତାଳ ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଅନୁସଙ୍ଗିକ।