ଏହି କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ମହାନ୍ତ ସାଧୁ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ସହିତ, ଯିଏ ରାମଙ୍କର ଗୌରବମୟ କାହାଣୀକୁ ଲେଖିବାକୁ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ଲୋକରେ ଏହି କାହାଣୀକୁ ସୃଜନା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ରାମଙ୍କର ରାଜ୍ୟପ୍ରାପ୍ତି, ସୀତାଙ୍କର ହାରାଣୀ, ଓ ରାବଣଙ୍କର ବିନାଶ ଉପରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ। ଏହି କାହାଣୀରେ ରାମଙ୍କ ଜୀବନର ଅନେକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଅଛି, ଯାହା ସେ ଅନେକ ଦ୍ରୁତ କ୍ଷଣରେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଥିଲେ, ପର୍ବତର ଚୌଡାରେ ଚଡ଼ିବା, ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ଏବଂ ମେଇନାକାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି। ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ଦେମନୀଙ୍କ ଧମକ, ଛାୟା-ଧର୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ମୁହାଁମୁହୀ, ସିଂହିକାଙ୍କର ବିନାଶ, ଏବଂ ଲଙ୍କା ଓ ମାଲୟର ଦୃଷ୍ଟି। ଏକ ରାତିରେ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ସୋଲିଟରୀ ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ, ପିଆସା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୋଟିଏ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଥିଲେ। ସେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ପୁଷ୍ପକ ଯାନର ଦୃଷ୍ଟି ମିଳିଥିଲା, ଏବଂ ଅଶୋକ ବାଗାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ। ସୀତାଙ୍କୁ ପରିଚୟର ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ସେ ସେଉଁଟିକୁ କଥା କହିଥିଲେ, ଦେମନୀଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କର ସ୍ବପ୍ନର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଏକ ରତ୍ନ ଦେଇ, ଗଛକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ଦେମନୀଙ୍କ ଭାଗୁଡିକୁ ଭାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ କିଙ୍କରାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ। ସେ ବାୟୁ-ଦେବତାଙ୍କର ପୁତ୍ରକୁ ବନ୍ଧକ କରି, ଲଙ୍କା ଜଳିଥିବା ସମୟରେ ଦାରୁଣ ଚିକାଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଫେରା ଯାତ୍ରା ଓ ମଧୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ରାଘବଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ରତ୍ନକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରି, ସମୁଦ୍ର ସହିତ ମିଳିଥିଲେ, ଏବଂ ନଳଙ୍କର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଲଙ୍କାର ଘେରା ଗଢ଼ିବାରେ ରାତିରେ ମିଳିଥିଲେ, ବିଭୀଷଣ ସହିତ ସଂଘବନ୍ଧନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ମାଧ୍ୟମ ଦେଇଥିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ବିନାଶ, ମେଘନାଦଙ୍କର ହାର, ରାବଣଙ୍କର ନିର୍ମାଣ ଓ ସୀତାଙ୍କର ପୁନର୍ଧାରଣ ହେବା ସହିତ, ବିଭୀଷଣଙ୍କର ପଦ୍ମାବତୀ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ପୁଷ୍ପକ ଯାନର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ଏବଂ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାତ୍ରା କରି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ସହିତ ମିଳିଥିଲେ। ବାୟୁ-ଦେବତାଙ୍କର ପୁତ୍ରକୁ ପଠାଇ, ଭାରତ ସହିତ ମିଳିଥିଲେ, ରାମଙ୍କର ପଦ୍ମାବତୀ ନିର୍ମାଣର ଶୁଭ ଅବସର, ସବୁ ସେନାକୁ ନିବାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟର ସୁଖ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲେ। ଏହା ସହିତ, ବାଲ୍ମୀକି ଗାଥାର ଶେଷ ଅଂଶରେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଘଟିଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥାଗୁଡିକୁ ବିବେଚନା କରିଥିଲେ। ଏହା ସେହି ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଯାହା କବିଙ୍କର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ବାଲ୍ମୀକି ଦେଖିଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ, କୁଶ ଓ ଲବ, ଯେଉଁଥିରେ ସତ୍ୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଗୁଣ ଥିଲା। ସେମାନେ ବୈଦିକ ଶିକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ତେଣୁ ବାଲ୍ମୀକି ସେମାନେ ଏହି କବିତାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। ସେ କବିତାକୁ ସ୍ୱୀଟ୍ ଓ ମେଳୋଡିରେ ଲେଖିଥିଲେ, ଯାହାରେ ସେ ଭାବନା, କରୁଣା, ହାସ୍ୟ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ଏବଂ ନାୟକତାର ଅନେକ ଗୁଣ ଥିଲା। କୁଶ ଓ ଲବ, ସଙ୍ଗୀତର ଦକ୍ଷତାରେ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଗଣ୍ଧର୍ବର ଅବତାର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଗାଥାକୁ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସେଇ ସାଧୁଙ୍କର ସମ୍ମିଳନରେ, ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ମନୋରମ ଗାଥାକୁ ଗାଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସୁଣି ସମସ୍ତ ସାଧୁଙ୍କର ଆଖି ଆଶୁରେ ଡୁବି ଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ 'ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ!' କହି, ଅବିଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ କୁଶୀଲବ ଗାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, 'ଏହି ଗୀତର ମଧୁରତା, ବିଶେଷକରି ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକର!' କହିଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣାଗୁଡିକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ମାନବ ଚକ୍ଷୁରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ମଧୁର ଗାଇଥିଲେ, ଯାହାରେ ସେମାନେ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହରେ ଓ ଅସାଧାରଣ ମଧୁରତାରେ ଗାଇଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଏକ ଖୁସି ହୋଇଥିବା ସାଧୁ, ଏକ ଜଳ ଗାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ସାଧୁ, ଖୁସି ହୋଇ ଏକ ବାର୍କ ଲେନ୍ଦେଇଥିଲେ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ କଳା ହରିଣ ଚମଡ଼ା ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ଧାଗା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଭଳି, ସମସ୍ତ ସତ୍ୟବାଦୀ ସାଧୁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇଥିଲେ, କହିଥିଲେ, 'ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀ ସାଧୁଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।' ଏହି ସମ୍ବଳ ଓ ସ୍ୱର ମାଧ୍ୟମରେ, ସେମାନେ ଏହି କବିତାକୁ ଗାଇଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ କବିଙ୍କର ସ୍ଥାୟୀ ଭିତ୍ତି ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା।