ଏହିପରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଓଁକାର ଧ୍ୱନି, ବଷଟ୍ କଳ୍ଲ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦମାନେ ମୋତେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରୁନ୍ତୁ; କ୍ଷତ୍ର ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପାଉଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠ ଦେବମାନେଙ୍କ ଆଗରେ ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୁରଣ ହେବାକୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଏହି ପରମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ତେବେ ଦେବମାନେ ଆପଣମାନେ ଯାଇପାରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରି, ସମ୍ମତି ଦେଲେ— “ତଥାସ୍ତୁ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କାମ ସାର୍ଥକ ହୋଇଗଲା।” ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ମହାତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ରାମ, ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱକୁ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟାର ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ; ଏହି ହେଉଛି ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ, ସଦା ନିଷ୍ଠା; ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଭୃତ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ। ଏଭଳି କହି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଣି, ଜନକ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି। ହେ କୌଶିକ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ସହ ତୁମେ ମୋର ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛ; ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି। ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ଅନେକ ଗୁଣ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୋଇଛି; ତୁମ ତପସ୍ୟା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ରାମ ଓ ସଭାରୁ ମୁଁ ତୁମ ଅନେକ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି। ତୁମର ତପସ୍ୟା, ଶକ୍ତି, ଓ ଗୁଣ ଅପରିମିତ, ହେ କୌଶିକ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ମୋର ତୃପ୍ତିର ଶେଷ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ନିକଟେ ଆସିଛି। ଆସନ୍ତାକାଲି ପ୍ରଭାତେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିବେ; ଏହି ସମୟରେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତା’ପରେ ମିଥିଲାପତି ଜନକ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ଋଷିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମାତ୍ମା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏବେ, ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଛଷଠିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପରେ, ପ୍ରଭାତରେ, ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପୂଜା କରି, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ରଘୁନନ୍ଦନ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶର ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି।” ଏହିପରି ଜନକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— “ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସେମାନେ ତୁମଠାରେ ଅଛିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖାଅ, ତା’ପରେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି, ଯାଇପାରିବେ।” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଜନକ କହିଲେ— “ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ କିଏଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ଏହା ଶୁଣ; ଦେବରାତ, ନିମିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ନିଜ ହାତରେ ନିଅଇଥିଲେ। ପୂର୍ବେ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ସମୟରେ, ମହାବଳଶାଳୀ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚାପି, କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରି, କହିଥିଲେ— ‘ତୁମେମାନେ ବିଭାଗ କରି ମୋତେ ଅଂଶ ଦେଲ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦେବତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।’” ପରେ, ଭୟଭୀତ ଦେବମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଭବା ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ମହାଧନୁଷ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ପରେ ଆମ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ହାତରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା। ମୁଁ ମାଟି ଚାଷ କରୁଥିବା ବେଳେ, ମାଟି ଭିତରୁ ଏକ କନ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯାହା ସୀତା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ମୋର କନ୍ୟା ଭାବେ ବଢିଲେ। ମୋର ଏହି କନ୍ୟା ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନ ନେଇଥିଲେ, ଶୌର୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଉପହାର ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ତା’ପରେ, ଅନେକ ରାଜା ମୋର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଆସିଲେ; ସମସ୍ତ ଭୂପତି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଆଶା କଲେ। ମୁଁ କହିଲି— “ଏହି କନ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରତିଭାର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯିବ।” ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ରାଜା ମିଥିଲାକୁ ଆସି, ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ, ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଆଣାଯିଲା। କିନ୍ତୁ, ସେମାନେ ସେହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହେଲେ। ତା’ପରେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ରୋଷାନ୍ବିତ ହୋଇ, ମିଥିଲାକୁ ଅଘାତ କଲେ, ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଘଟିଲା।