ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମୃଦୁ ହସରେ କଥା କହୁଥିବା ଏବଂ ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଯଥାର୍ଥ କଥା କହୁଥିବା ଯେଉଁ ରାମ, କିଛି ମଧ୍ୟ ବିବାଦମୟ କଥାରେ ଆସକ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ପ୍ରଶ୍ନ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦେବା ବେଳେ ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପରି ଚତୁର୍ ଓ ଶୁଭ କଥା କହନ୍ତି; ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଓ ବିଶାଳ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଏହି ରାମ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିଜେ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଜଗତର ପ୍ରିୟ ଏହି ରାମ ସାହସ, ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅପୂର୍ବ, ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ନିରନ୍ତର ଲାଗିଥିବା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ କଦାଚିତ୍ କାମନା ଦ୍ୱାରା ଅଧିନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ତିନି ଲୋକର ଭୋଗ କରିପାରିବେ, ତେବେ ଏହି ପୃଥିବୀ କ’ଣ? ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା କୃପା କେବେ ଅନ୍ୟାୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର, ରାମ ସେଠି ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦୋଷଙ୍କୁ କଦାପି କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ ନାହାନ୍ତି। ଧର୍ମ ଥିଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ରାମ ଅପାର ସଂଯମୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ମଧୁରତାର ମୂର୍ତ୍ତି, ରବିଙ୍କ ପ୍ରଭା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଚଳ, ଏମିତି ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ରାମଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ନିଜେ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପରି ରକ୍ଷକ। ଦଶରଥଙ୍କୁ କହାଯାଏ, "ହେ ଶିଶୁ, ତୁମେ ଏମିତି ଗୁଣୀ ପୁତ୍ର ପାଇଛ, ଏହି ରାଘବ ତୁମ ଭାଗ୍ୟର ଫଳ, ମରୀଚିଙ୍କୁ ଯେପରି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପାଇଁ।" ଏହି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ରାଜ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଓ ବାହାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ନାରୀମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ, "ଏ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂରଣ ହେଉ, ରାମଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।" ସମସ୍ତେ ଚାହାନ୍ତି ଯେ, "ଏ ରାଜନ୍, ନୀଳ କମଳ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ତୁମ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ରାମ, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।" "ଏ ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ଦେବତାଧିଶ ପରି ଗୁଣବନ୍ତ ପୁତ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତେ ସୁଖୀ ହେବା।" ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ ର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାଜା ଦଶରଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗୁ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ହିତକାରୀ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ଏହି ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଆମ ପାଇଁ।" "ଏହି ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ପବିତ୍ର ଓ ମନୋହର ମାଳିନୀକୁଞ୍ଜ ଫୁଲିଉଠିଛି; ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉ।" ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ସମାପ୍ତ ହେବା ସହିତ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ତାହା ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ ରାଜା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସବୁ ଉପକରଣ ଦରକାର, ସେମାନେ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।" ଆଜି, ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଆପଣ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ— ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଣି, ଉପହାର, ଔଷଧି ଏବଂ ଶୁଭ ମାଳା, ଭୁନା ଚାଉଳ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ, ଅପରିହିତ ବସ୍ତ୍ର, ରଥ, ଶସ୍ତ୍ର—ସବୁ ଆଣନ୍ତୁ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଳ ସେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତୀ, ଚାମର, ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର, ଧ୍ୱଜଉପସ୍ଥିତ ହେଉ। ଶତ ସୁନା ଘଡ଼ା, ସୁନା ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବୃଷ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚର୍ମ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଅନ୍ୟ ସବୁ ଯାହା ଦରକାର, ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ପ୍ରଭାତରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ। ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ସମସ୍ତ ନଗର ଦ୍ୱାର ସନ୍ଧାନ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପରେ ସଜାଯାଉ। ସେହିପରି, ଶତାଧିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦହି ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ପୋଷ୍ଟିକ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ, ଘୀ, ଦହି, ଭୁନା ଚାଉଳ ଓ ବହୁତ ଉପହାର ଆଗାମୀ ସକାଳେ ଦିଅନ୍ତୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ। ଧ୍ୱଜ ସଜାଯାଉ, ରାଜପଥ ଝାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ନାଟ୍ୟ-ନୃତ୍ୟକାରୀ ସଜିଉ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଙ୍ଗଣରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉପହାର ଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ଦେବାଳୟ-ପୂଜାସ୍ଥଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ। ମାଳା ପିନିବା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳରେ ରହନ୍ତୁ; ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର, ଚର୍ମପଟି, ସଜିଥିବା ଶୂରମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ। ପ୍ରବଳ ଯୋଧାମାନେ ମହାରାଜ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଯେ, "ସବୁ କାମ ସମାପ୍ତ।" ରାଜା ତାଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସଂଯମଶୀଳ ରାମକୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନେଇ ଚଳିଗଲେ। ସେ ରାମଙ୍କୁ ରଥରେ ଆଣିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ବସି ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜନପଦର ଲୋକ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଶରଥଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ରାଜା ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରୁତମାନେ ଯେପରି ଅଳଙ୍କାର ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ରାଜଭବନ ଚୂଡ଼ାରେ ଦ଼ଠି ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ପରି ଆସୁଛନ୍ତି।