ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ସେ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଗୁହା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଆମେ ତ୍ୱରିତ ଗଙ୍ଗା ଉପରେ ଯାଉଛୁ।" ଏହାପରେ, ଦୁଇ ରାଘବ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ତାଙ୍କର ତୀର-ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ତଳୱାର ବାନ୍ଧି, ସୀତାଙ୍କ ସହ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଚାରିଓଁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ନମ୍ରତାରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୁଁ ଏବେ କ'ଣ କରିବି?" ତାହାପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ, "ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଫେରିଯାଅ; ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସବୁବେଳେ ସତର୍କ ରୁହ।" ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି କହିଲେ, "ମୋର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏବେ ତୁମେ ଫେରିଯାଅ। ରଥ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଦେ ପଦେ ଯିବି।" ସୁମନ୍ତ୍ର ନିଜକୁ ବିଦାୟ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ପୁରୁଷସିଂହ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି କରିନାହାନ୍ତି—ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇ ସହ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିବା, ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ପରି। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଏପରି ବିପଦ ଆସିଛି, ତେବେ ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ମୃଦୁତା, ଓ ସତ୍ୟତାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେନି। ତଥାପି, ଅପରାଜିତ ରାମ, ଅପଣ ଯେଉଁପରି ଭାବେ ଅରଣ୍ୟରେ ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବାସ କରିବେ, ଏହା ମାନେ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବା ପରି।" "ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବା; ଆମେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର କୈକେୟୀଙ୍କ ଚଳନାରେ ପଡ଼ିଛୁ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଅଂଶୀ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।" ଏଭଳି କହି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲାଗି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭାଗରୁ କାନ୍ଦିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୂରେ ଯାଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏହାପରେ, ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ରାମ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, "ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ ତୁମ ପରି ବନ୍ଧୁ ମୁଁ ଆଉ କେହିକୁ ଦେଖିନାହିଁ; ଏଭଳି କାମ କର, ଯେଉଁପରି ଦଶରଥ ରାଜା ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ।" "ଏହି ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦୁଃଖ ଓ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାର ଭାରରେ ଦବିତ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହିପରି କହୁଛି। କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତାହା ବିଳମ୍ବ ବିନା କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି—ଯେଉଁପରି ତାଙ୍କ କୌଣସି ଇଚ୍ଛାରେ ବାଧା ନ ଆସୁ। ଯଦି ଏହି ମହାନ ରାଜା ଅସତ୍ୟ କୁ କଦାପି ଗ୍ରହଣ କରିନାହାନ୍ତି, ବା ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ଏହିପରି କର।" "ଏବେ ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ, ଶିଳ୍ପଶାଳୀ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୋର ପକ୍ଷରୁ କହିବାକୁ ଭୁଲିବେନି—ସେ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି। ଆମେ ତିନିଜଣେ—ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ମୈଥିଲୀ—କେବଳ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ିବାକୁ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ କେବେ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ।" "ଚଉଦଉ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତୁମେ ଆଉଥରେ ମୋ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବ। ଏହିପରି ଭାବରେ ରାଜା ଓ ମୋର ମାତାଙ୍କୁ କହି, ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ, ସହିତ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଏକାଧିକ ଥର ପ୍ରଦାନ କର।" "କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ନମସ୍କାର, ଏହି ନମସ୍କାର ମୋ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିବ। ଏହି ସହ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଭୁଲିବେନି—ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଳମ୍ବ ବିନା ଭରତଙ୍କୁ ଡାକିବେ; ଯଦି ଭରତ ଆସିଯାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ।" "ଭରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯୌରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କର; ତେବେ ଆମ ଦୁଃଖର ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଜୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଭରତଙ୍କୁ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ଭୁଲିବେନି—ଯେଉଁପରି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଦର କର, ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଆଦର କରିବା ଉଚିତ।" "ଭଳି ଭାବରେ ତୁମେ କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସମାନ ମନେ କର, ତେଣୁ ମୋର ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ବାପାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ରାଜ୍ୟ ଆଶାରେ ଦୁଇଁ ଲୋକକୁ ତୁମେ ସୁଖୀ କରିପାରିବ।" ରାମଙ୍କ ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର ସବୁ କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣି, ସ୍ନେହବଶତଃ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ଏଭଳି ଅନୁଚିତ ଭାବରେ କଥା କହୁଛି, ତେବେ ଦୟାକରି ମୋ ଉପରେ ଅକ୍ଷମା କର।" "ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ସେଇ ସହରକୁ ଫେରିଯିବି? ଏହା ପିତା ଛାଡ଼ି ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ପୁତ୍ର ପରି। ଯଦି ମୋ ରଥ ରାମ ବିନା ନଗରକୁ ଯିବ, ତେବେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସହର ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିପାରେ।" "ଏହି ଖାଲି ରଥକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯିବେ, ଯେଉଁଠି କେବଳ ସାରଥି ଅଛି, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ନାୟକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ସେନା। ଯଦିଓ ତୁମେ ଦୂରେ ଅଛ, ଲୋକେ ତୁମକୁ ମନରେ ଅନୁଭବ କରିବେ, ଏବଂ ଏହି ଦିନ ସେମାନେ ଉପବାସ କରି ତୁମକୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ହେବେ।" "ତୁମେ ଦେଖିଛ, ତୁମ ନିର୍ବାସନ ସମୟରେ ଲୋକେ କିପରି ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ତୁମ ପାଇଁ ଶୋକରେ କ୍ଳାନ୍ତ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ରଥରେ ବସିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବେ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶବ୍ଦ ଏବେ ଶତଗୁଣିତ ହୋଇଯିବ।" "ମୁଁ ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ଯେ ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ ମାମାଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଛି, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ? ଏପରି ଅସତ୍ୟ କଥା କହିବିନାହିଁ, ଏହି ଅପ୍ରିୟ ସତ୍ୟ କିପରି କହିପାରିବି?" "ମୋ ଆଦେଶରେ ଯେଉଁ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ କିପରି କହିବେ ଯେ ରଥ ରାମ ବିନା ଅଛି? ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଯିବିପାରିବି ନାହିଁ, ମୋପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି।" "ଯଦି ମୋ ବିନନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହ, ତେବେ ଏଠି ରଥ ସହ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ଏଠି ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉଛ।