ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଚମତ୍କାର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ—ସେଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ ଓ ଅନେକ ଗୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୟୂର ରବରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଓ ଶାଖାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ। ସେହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଶାଳ, ତଳ, ତମାଳ, ଖଜୁରି, ଖରାମୁକୁ, ନିବାରା, ତିନିଷା, ପୁନ୍ନାଗ ଭଳି ବୃକ୍ଷରେ ତାଲିତ। ଏଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଆମ୍ର, ଅଶୋକ, ତିଲକ, କେତକୀ, ଚମ୍ପକ ଭଳି ବୃକ୍ଷ, ଫୁଲ ଝାଡ଼ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଲତାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ। ଏଠି ରଥ, ଚନ୍ଦନ, ନିପା, ପର୍ଣ୍ଣାସ, ଲକୁଚା, ଧବା, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଖାଦିର, ଶାମୀ, କିମ୍ଶୁକ, ପାଟଳା ଭଳି ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ପବିତ୍ର, ଅତି ମନୋହର, ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା। ରାମ, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏଠି ଆମେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସହିତ ଏକାଠି ବସିବା।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଉଁ ଆଶ୍ରମ ମାଟିରେ ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି, ଦୀର୍ଘ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ସମର୍ଥିତ, କଠି, ବାଁସ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ ନିର୍ମିତ ଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶାମୀ ଶାଖା ଫିଲାଇ, ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି, କୁଶ, କାସା ଘାସ, ନାଳ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରମକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ। ସେଉଁ ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରି, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ତମ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ। ଏପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ, ନିସ୍ପାପ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଦ୍ମ ତୋଳି, ଆଶ୍ରମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଫେରିଲେ। ସେଉଁ ଫୁଲ ଉପହାର ଦେଇ, ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ମିତ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତିଆରି କରା ସେଉଁ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାଘବ ଓ ସୀତା ଶିର୍ଷ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଖୁସି ହୋଇ, ରାମ ଦୁଇ ହାତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗଭୀର ମମତା ଓ ଉଷ୍ଣତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅନ୍ୟମନ୍ୟଙ୍କ ଭାବ ବୁଝିବା, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ଧର୍ମ ଜାଣିବା ଯେଉଁ ପୁତ୍ର, ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏପରି ଥିଲେ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ରାଘବ ଏହି ଫଳଦାୟୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିଛି ସମୟ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ଏଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଶୋଭାବନ୍ତ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଷୋଳହ ଶର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ଏଉଁପରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦିଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଏକ ବିଶାଳ ଶରୀରର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ରର ସାମ୍ନା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପକ୍ଷୀ ଆକାରରେ ରାକ୍ଷସା ଭାବି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ?” ଏପରେ, ସେ ମଧୁର ଓ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ମିତ୍ର ଭଳି ଜାଣ। ମୁଁ ତୁମ ପିଲା।” ଏହି ମିତ୍ର ଭାବି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। “ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୂର୍ବକାଳରେ ପ୍ରଜାପତିମାନେ—ମୁଁ ଆରମ୍ଭରୁ କହୁଛି, ରାଘବ। କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ବିକୃତି; ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ବହୁପୁତ୍ର; ସ୍ଥାଣୁ, ମାରୀଚି, ଅତ୍ରି, କ୍ରତୁ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତସ, ପୁଲହ; ଦକ୍ଷ, ଵିବସ୍ୱାନ୍, ଅପରା, ଅରିଷ୍ଟନେମି; ଏବଂ ଶେଷରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ କଶ୍ୟପ। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଝିଅ ଥିଲେ, ଏମିତି ରାମ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କଶ୍ୟପ ଏଠିରୁ ଅଠ ଝିଅଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବସା, ମନୁ, ଅନଳା। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କଶ୍ୟପ ଏଉଁ ଝିଅମାନେକୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ମୋ ପରି ତିନି ଲୋକର ନାୟକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେବେ।” ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳକା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଅଦିତିରୁ ତିରିସି ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଉଁ ଦେବତାମାନେ—ଆଦିତ୍ୟ, ଵସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ—ଦିତିରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୈତ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନରକା, କାଳକା, କ୍ରାଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ—ତାମ୍ରାରୁ ପଞ୍ଚ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କ୍ରାଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁ, ଭାସୀ ମାଛ, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗାଁସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଶୁକୀ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଓ ନତା ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ନତାରୁ ଭିନତା ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଓ ରାମ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ରୋଧରୁ ଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମନ୍ଦା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭୀ, ସୁରସା, କଦ୍ରୁ। ଏମିତି, ମୃଗୀରୁ ସମସ୍ତ ମୃଗ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମୃଗମନ୍ଦାରୁ ଭାଲୁ, ସ୍ରମରା ଓ ଚମରାରୁ ମଧ୍ୟ ଭାଲୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏପରି ଜନ୍ମ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଗୃଧ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।