ତାପରେ କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କର ଦୁହିନ୍ତି ଜୀବନୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁହିନ୍ତି ପୁଅ-ମେଁ ଭଳି ଝିଅମାନେ — ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ ଏବଂ ଅନଳାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: “ତୁମେ ଏମିତି ସନ୍ତାନ ଦେବା, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରଭୁ ହେବେ, ମୋ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଦିନ ଏବଂ ଦାନୁ ଏବଂ ଅଦିତି ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ହେ ରାମ।" "କାଳକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଝିଅମାନେ ମନଃସ୍ଥ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଦିତିଠାରୁ ତେତିସି ଦେବତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଲା, ହେ ଶତ୍ରୁ-ନାଶକ। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଅଦିତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ଦିତିଠାରୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ହେଲେ।" "ନରକ ଓ କାଳକା, ଏବଂ କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ — ଏହି ସବୁ ତାମ୍ରାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଝିଅ, ସଂସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁକ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଭାସୀ ମାଛର ଚିଲିକ ଦେଲେ। ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ପ୍ରସବ କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରାଜହଂସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସବ କଲେ, ଶୁକୀ ନତାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ନତାଠାରୁ ଭିନତା ଝିଅ ହେଲେ।" "କ୍ରୋଧବଶାଙ୍କର ଦଶପୁଅ ହେଲେ — ମୃଗୀ, ମୃଗମନ୍ଦା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭୀ, ସୁରସା ଏବଂ କଦ୍ରୁ। ମୃଗୀଠାରୁ ସମସ୍ତ ମୃଗ ଜନ୍ମିଲେ, ମୃଗମନ୍ଦାଠାରୁ ଭାଲୁ ଏବଂ ସ୍ରିମରା ଚମରା ହେଲେ। ଭଦ୍ରମଦା ଏକ କନ୍ୟା ଇରାବତୀକୁ ପ୍ରସବ କଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଏଇରାବତ — ଏହି ପୃଥିବୀର ମହାହସ୍ତୀ।" "ହରୀଠାରୁ ବାନର ଓ ମୁନିବନର ଜନ୍ମିଲେ, ଶାର୍ଦୂଳୀଠାରୁ ଲଙ୍ଗୂର ଓ ବାଘ। ମାତଙ୍ଗୀଠାରୁ ହସ୍ତୀମାନେ, ଶ୍ୱେତାଠାରୁ ଦିଗ୍ଗଜ ହେଲେ। ସୁରଭୀ ଦୁଇ ଝିଅ ପ୍ରସବ କଲେ — ରୋହିଣୀ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବୀ। ରୋହିଣୀଠାରୁ ଗାଁଅ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀଠାରୁ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମିଲେ। ସୁରସା ସର୍ପ ଏବଂ କଦ୍ରୁ ନାଗମାନେ ପ୍ରସବ କଲେ।" "ମନୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପୁଅ ଦେଲେ — ମାନବ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏହି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ମୁଖ, ବକ୍ଷ, ଜଂଘା, ପାଦରୁ ଜନ୍ମିଲେ।" "ଅନଳା ସମସ୍ତ ଫଳଦାୟି ବୃକ୍ଷକୁ ପ୍ରସବ କଲେ। ଶୁକୀଙ୍କ ନାତିବଉଁ ଭିନତା ଏବଂ ସୁରସାଙ୍କ ବୋନ କଦ୍ରୁ — କଦ୍ରୁ ହଜାର ନାଗକୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଭିନତାଠାରୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ — ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ।" "ଅରୁଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଜଟାୟୁ ଜନ୍ମିଲି, ମୋର ଭାଇ ସମ୍ପାତି; ମୁଁ ଶ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁଅ। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠି ଆପଣଙ୍କ ସହ ରହିବି। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ମୃଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୂରିବା ସ୍ଥାନ; ଆପଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବାହାରିବାବେଳେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।" ଏହିପରି ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ରାମ ଆଦର କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇଲେ; କାରଣ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ପୁନିପୁନି ଜଟାୟୁ ସହ ମୈତ୍ରୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏଠି, ମିଥିଲାର ରାଜକୁମାରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଉପର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ। ପରେ, ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାମ, ସୀତା ଓ ସଉମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସହ ତାଙ୍କର ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି, ଗୋଦାବରୀ ତଟ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ। ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରଭାତ କ୍ରିୟା କରି, ପତ୍ରମଣ୍ଡପ ଭିତରେ ଯାଇ ବସିଲେ। ସେଠାରେ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଆଦର ଭାଗ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ରାମ, ସୀତା ସହ ପତ୍ରମଣ୍ଡପରେ ଶୁଭ ଆନନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବିଭିନ୍ନ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟ ଦେହ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ସମୟରେ, ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲା — ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶୂର୍ପଣଖା, ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ)ଙ୍କ ଭଉଣୀ। ସେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ଦେବତା ସମାନ ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମୟ ମୁହଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ହସ୍ତୀ ସମାନ ଚାଳ, ଚକ୍ରାକାର ଜଟା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇଗଲା। ରାମଙ୍କର କାନ୍ତି, ଦୟାଳୁ ମନ, ରାଜଚିହ୍ନ, ନୀଳପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଚର୍ମ, ମନୋହର ରୂପ ଦେଖି ଶୂର୍ପଣଖା ମନେ ଅନ୍ୟ ଭାବ ଆସିଲା। ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଦେଖାଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୂର୍ପଣଖା ରାମଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ରୂପକୁ ଚାହିଁ ରହିଲା। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବିକୃତ, ଚୁଲି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଦେଖିବାକୁ କୁରୂପ, ଏହି ସବୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ମଧୁର କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର। ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ, ତଥାପି ଯୁବତୀ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ; ଭୟଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ତଥାପି କଥାରେ ମୃଦୁ; ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ତିନି ଅମନୋହର, ରାମ ମନୋହର। ଏହି ଶୂର୍ପଣଖା ଶରୀରିକ କାମନାରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଜଟାଧାରୀ, ତାପସବେଶୀ, ଏବଂ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଧନୁଷ ବାଣ ଧରି ଆସିଛ; ଏଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ବସିଥିବା ଦେଶ, କେମିତି ଆସିଲ? କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? ସତ୍ୟ କହ।" ଏପରି ଶୂର୍ପଣଖା ରାକ୍ଷସୀ ପ୍ରସ୍ନ କରିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁ-ନାଶକ ରାମ ସରଳ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ପରାକ୍ରମୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଲୋକମାନେ ମୋତେ 'ରାମ' ବୋଲି ଚିହ୍ନନ୍ତି।