ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ରହିଛି। ସମସ୍ତ ହରିଣମାନେ ମୃଗୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ମୃଗମନ୍ଦାରୁ ଭାଲୁମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ରମରା ଓ ଚମରାରୁ ମଧ୍ୟ ଭାଲୁମାନେ ଉପତ୍ତି ହୋଇଛନ୍ତି। ଭଦ୍ରମଦା ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ଇରାବତୀ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ଏଇରାବତ, ବିଶ୍ୱର ମହାହାତୀ ହାତୀ। ହରୀଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବାନର ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ବାନରମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ଶାର୍ଦୂଳୀରୁ ଲଙ୍ଗୁର ଓ ବାଘ ଉପତ୍ତି ହୋଇଛନ୍ତି। ମାତଙ୍ଗୀରୁ ହାତୀମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଶ୍ୱେତା ଦିଗ୍ଗଜ ହାତୀ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହାପରେ, ସୁରଭୀ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ—ରୋହିଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ। ରୋହିଣୀ ଗୋମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଘୋଡା ଉପତ୍ତି କରିଛନ୍ତି। ସୁରସା ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, କଦ୍ରୁ ନାଗମାନେ ଉପତ୍ତି କରିଛନ୍ତି। ମନୁ, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମାନବମାନେ ଉପତ୍ତି କରିଥିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର। ପାରମ୍ପରିକ ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୁହଁରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଛାତିରୁ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ଜଙ୍ଘାରୁ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଦରୁ ଉପତ୍ତି ହୋଇଛନ୍ତି। ଅନଳ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛମାନେ ଉପତ୍ତି କରିଥିଲେ; ଭିନତା ଓ କଦ୍ରୁ, ସୁରସାଙ୍କ ଭଉଣୀ, ନିଜ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ସର୍ପ, ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ନାଗମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଭିନତା ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ। ଅରୁଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଜନ୍ମିଛି, ସମ୍ପାତି ମୋର ଭାଇ; ମୁଁ ଜଟାୟୁ, ଶ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁଅ। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସାଥୀ ହେବି; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସ୍ଥାନ। ଆପଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯାଇବାବେଳେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି। ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନମସ୍କାର କଲେ; କାରଣ, ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଠାରୁ ଜଟାୟୁଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣିଥିଲେ। ସୀତା, ମିଥିଳାର ରାଜକନ୍ୟା, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦହିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉତ୍ସୁକ। ଏଠାରେ ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ରାମ, ସୀତା ଓ ସୌମିତ୍ରି ସହ ନିଜ ନିତ୍ୟ କୌଳିକ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୋଦାବରୀ ତଟ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଆଶ୍ରମରେ ଆସି, ପ୍ରଭାତୀ ପୂଜା କରି, ପତ୍ରମୁଣ୍ଡର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଖୁସିରେ ବସିଥିଲେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ; ସୀତା ସହ ପତ୍ରମୁଣ୍ଡର ଘରେ ବସିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବିଭିନ୍ନ କଥା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ରହିଥିବାବେଳେ, ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଏଠାକୁ ଆସିଗଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶୂର୍ପଣଖା, ଦଶଗ୍ରୀବ ରାକ୍ଷସର ଭଉଣୀ। ତିନି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା ରାମଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦୀର୍ଘ ଚକ୍ଷୁ, ହାତୀ ପରି ଚାଲି, ଚକ୍ରାକାର ଜଟା ଦେଖିଲେ। ସେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି ରଙ୍ଗ, କାମଦେବ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀ ଅତ୍ୟଧିକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରି ଗଲେ; ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିକୃତି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଚମକୁଥିଲା; ତାଙ୍କ ଚୁଲ ରଙ୍ଗା, ରାମଙ୍କ ଚୁଲ ସୁନ୍ଦର; ତିନି ଅସୁନ୍ଦର, କିନ୍ତୁ ରାମ ଆକର୍ଷଣୀୟ; ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମଧୁର, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର। ଉମ୍ର ହେଲେ ଯୁବତୀ, ଭୟଙ୍କର ହେଲେ ମୃଦୁବାଦି, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, କିନ୍ତୁ ରାମ ଧାର୍ମିକ; ତିନି ଦେଖିବାକୁ ଅସୁନ୍ଦର, ରାମ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦକର। ଶୂର୍ପଣଖା ଶରୀରିକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରି ଗଲେ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ଜଟା ଧାରଣ କରିଛ, ତପସ୍ବୀ ପରି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛ, ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଧନୁଷ ବାଣ ଆଛି..." "ତୁମେ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ଭୂମିରେ କିପରି ଆସିଛ? ଆସିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? ସତ୍ୟ କହ।" ଏପରି ଶୂର୍ପଣଖା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସୀ, ଚାଲାକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବିରାଟ ଶୌର୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପରି; ମୁଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଲୋକମାନେ ମୋତେ ରାମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।" "ଏହି ମୋର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ପ୍ରତି ଅତି ଭକ୍ତ; ଏହି ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ, ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀ, ଯାହାକୁ ସୀତା ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।" "କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ତୁମେ କିଏ, କାହାର, କେଉଁଠିର, ଏବଂ କାହାକୁ ଅନୁସୂତି? ତୁମେ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପରେ।" "କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ—ସତ୍ୟ କହ।" ଏପରି ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସୀ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତପ୍ତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। "ଶୁଣ, ରାମ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି: ମୁଁ ଶୂର୍ପଣଖା, ଏକ ରାକ୍ଷସୀ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବି।" "ମୁଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚିବି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି। ରାବଣ ମୋର ଭାଇ—ସମ୍ଭବତଃ ତୁମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ।" "ତିନି ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ, ଏକ ବିର; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସଦା ନିଦ୍ରାରେ ଲଗ୍ନ।" "ବିଭୀଷଣ ଧାର୍ମିକ, ରାକ୍ଷସ ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତିନାହିଁ; ମୋର ଭାଇ ଖରା ଓ ଦୂଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।" "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏପରି ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ବାମ୍ୟ ପତି ଚାହିଁ ଆସିଛି।" "ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଚାଲିପାରିବି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ମୋର ପତି ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ସୀତାକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବ?" "ସେ ବିକୃତ ଓ ଅସୁନ୍ଦର, ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏକା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ—ମୋ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକା।