ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਧਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਸਰੇ ਹੋ।” ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੱਚੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਹੀ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਮੇਗੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰੇਗੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਾ ਵਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਮਿਲੇਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਯੂ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਉਥੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰ।” ਅਗਨੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ।” ਗੰਗਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਰਜਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਰਜਾ ਭਰ ਗਈ। ਇਸ ਉਰਜਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।” ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਨੂੰ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਥੇ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦੇ।” ਅਗਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਹ ਅਤਿ ਉਜਲਾ ਸੰਤਾਨ-ਰੂਪ ਅੰਕੁਰ ਆਪਣੇ ਧਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਨਿਸਪਾਪ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲਾ ਅੰਕੁਰ ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਨਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਾ ਤੇ ਲੋਹਾ ਵੀ ਉੱਪਜੀ। ਉਥੇ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਤੇ ਸੀਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਇੰਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਉਜਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉਹ ਜੰਗਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਜਾਤਰੂਪ' — ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਘਾਹ, ਦਰੱਖਤ, ਲੱਤੀਆਂ ਤੇ ਬੂਟੇ ਸਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਾਯੂ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਮੁੱਤਾਬਕ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਵਣਗੀਆਂ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਸਾਡਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।” ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉਜਲੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੰਕੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਹੋਵੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸਕੰਦ ਵੀ ਰੱਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਉਹ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੁੱਧ ਉਪਲਬਧ ਹੋਇਆ; ਛੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਤਨੋਂ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਨਰਮ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਆਸੁਰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਅਮਰ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸਕੰਦ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਸੱਤੀਵਾਂ ਸργ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਠਤੀਵਾਂ ਸργ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਮਗਰੋਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਨਾਮ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਨਿਰਪੁੱਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਸਗਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਗੁਣਵਤੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੁਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਪਰਣ ਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਭਰਗੁਪ੍ਰਸਰਵਣ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਸੌ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਸੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਰਣੀ, ਮਹਾਨ ਭਰਗੁ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਗਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।