ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭੜਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਫੌਰਨ ਹੀ ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ, ਪੀਲੇ ਪਏ, ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਾ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਠੀਕ ਠੀਕ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬੜੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵਿਰਹ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ, ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਕੌਸਲਿਆ ਜੀ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਜੀ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ। ਕੌਸਲਿਆ ਜੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੂਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਪਾਸੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੇ? ਰਘੁਕੁਲਪਤੀ! ਅੱਜ ਜੋ ਅਨਿਆਏ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਪਏ ਹੋ, ਪਰ ਇਹ ਦੁਖ ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਹਟਣ ਦੇਵੇ। ਦੁਖ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਉੱਠੋ।” ਕੌਸਲਿਆ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਕਿਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੇ? ਇੱਥੇ ਕੈਕਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਪੁੱਛੋ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਜੀ ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰੋ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਫਿਰ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਸਕਣ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਬੜੇ ਦੁਖੀ ਹਨ। ਉਹ ਐਸੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਾਥੀ ਨਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਓ ਸੁਮੰਤ੍ਰ! ਓ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇਗਾ, ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਦਾ? ਉਹ ਕੀ ਖਾਵੇਗਾ? ਉਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਸੁੱਤਿਆ, ਹੁਣ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ, ਰਥ ਤੇ ਹਾਥੀ ਚਲਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗਾ? ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਹਿਰਣ, ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੇ ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ?” "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਮਣ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਤੇ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਚਲੇ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ, ਲੱਖਮਣ ਨੇ ਕੀ ਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਕੀ ਬੋਲਿਆ ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਪਹੁੰਚੇ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਕਿ ਰਾਮ ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਿਆ, ਤੇ ਕੀ ਖਾਇਆ। ਏਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ! ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: ‘ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰੀਂ, ਉਹ ਸਵੈ-ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।’ ‘ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਪੂਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ, ਸਭ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰੀ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹੀਂ ਕਿ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰੀ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਿਵੇਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਤੀਰਾ ਰੱਖੀ, ਤੇ ਰਾਣੀ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਾਣ ਦੇ। ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਧਰਮ ਨਾ ਭੁੱਲੀ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ, ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਹੀਂ ਕਿ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਾਜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੇ।’ ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਰੋਕੀ; ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨ, ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੀ।’ ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ‘ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਤੜਫ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈਂ।’” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ! ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਰੋਏ। ਪਰ ਲੱਖਮਣ ਜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, ‘ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ?’” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਲ ਵਿਚ ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਛਾ ਗਈ, ਰਾਜਾ, ਰਾਣੀਆਂ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ, ਲੱਖਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।