ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਓ। ਧਰਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਹੁਣ ਵਿੱਧਵਾ ਨਾ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ, ਚੇਲਾ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਭਰਤ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਪ੍ਰਜਾ-ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ। ਭਰਤ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਗੁਣਵਾਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਰਾਜ ਲਈ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤੇਰੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਸਮਝ।" "ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ spouses ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਵਜੋਂ ਗਿਣਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝ।" "ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਮਿਰਗ-ਚੰਬੜੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਹਾਂ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਧਰਮਕ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਲੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਡੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਹਾਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੰਡ ਹੋਈ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਧਰਮਕ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹਿੱਸਾ ਭੋਗ।" "ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਮੈਂ ਡੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹਿੱਸਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਰਗੇ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸर्ग ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸ਼ੇਰ-ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਦੁਖੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਸੌਗ ਵਿਚ ਲੰਘੀ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਚਮਕੀ, ਭਰਤ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੈਠੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਬੇਰੁਕਾਵਟ ਭੋਗੋ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਹਾਵ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਬੰਨ੍ਹ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ-ਹਿੱਸਾ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ।" "ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਜੀਉਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਦਰਖ਼ਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਮੋਟਾ ਤਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਆਦਮੀ ਲਈ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਫੁੱਲ ਲੈ ਲੈ, ਪਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਦਾ, ਤਾਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਤਸੱਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।" "ਇਹ ਹੀ ਉਪਮਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ; ਤੁਸੀਂ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿੱਤ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਵੇਖਣ।" "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜੁਲੂਸ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਵੱਜੋ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ।" ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 'ਚੰਗਾ ਆਖਿਆ!' ਅਤੇ ਮੁੜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ: "ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਮੌਤ ਉਸਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਹਰ ਸੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਹਰ ਉਚਾਈ ਢਲ ਜਾਂਦੀ; ਹਰ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ; ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਮੌਤ ਵਿਚ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਫਲ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਡਰ ਉਸ ਨੂੰ ਢਲਣ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਹੀ ਡਰ ਹੁੰਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘਰ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਕੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੋਕ ਵੀ ਬੁਢੇਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਢਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਿਆਈ ਰਾਤ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਪੂਰੀ ਵਹਿੰਦੀ ਯਮੁਨਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਥੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਲੰਘਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੋਚ, ਦੂਜੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ? ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਸੰਵਾਦ, ਸੰਤੁਲਨ ਤੇ ਧਰਮ-ਸੰਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ ਹੋਈ।