ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਸੱਪ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਭ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਵੱਸ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾ ਸਮਝੇ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਸੱਪ-ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹਾਲ ਵੇਖਿਆ।" "ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ—ਤੂੰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ ਲੈ ਲਵੇਂਗਾ, ਰਾਕਸ਼ਸ?" ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਜੋ ਲੋਕ ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ।" "ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਜਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਡਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਬੁਰੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਬਾਣ, ਤੈਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਖਾ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੇ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਅੱਜ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਸੁਗੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਗੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਦੌੜ, ਪੂਰਾ ਜਤਨ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਖਜੂਰ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਖਰਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ, "ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਮ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਬਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਸੱਚਮੁਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਦੇ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਆਮ, ਅਣਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਯੋਧਾ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਹਨ, ਵਿਰਥਾ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰਾਮ।" "ਕਿਹੜਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਦੱਸ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ? ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਤੇਰੀ ਛੋਟੇਪਣ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਹੋਵੇ।" "ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ।" "ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ—ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਅੱਜ, ਤੇਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਖਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਭਾਰੀ ਗਦਾ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ। ਉਹ ਗਦਾ, ਖਰਾ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੋਈ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਰਾਮ ਨੇ, ਉਸ ਗਦਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਸੀ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਨੇਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਗਦਾ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦੀ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਪ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰੰਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤੀਹਵਾਂ ਸਰਗ। ਰਾਘਵ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਗਦਾ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜ ਕੇ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਖਰਾ ਨੂੰ ਗਰਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਇਹ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ—ਤੂੰ ਮੈਰੇ ਨਾਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਗਦਾ, ਜੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦੀ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ—ਇਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਮੂਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਜੋ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਇਹ ਵੀ ਝੂਠ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਨੀਚ, ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਪੀਵੇਗੀ, ਜੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ ਫੁਲਕਦਾ ਹੋਇਆ ਬਹੇਗਾ।" "ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਤ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਚੁੰਮਦਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਤੂੰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ, ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਇਹ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।" "ਜਦ ਤੂੰ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਨਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਹਰ ਥਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਣਗੇ।" "ਅੱਜ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਣਗੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਛੜੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਡਰਦੀਆਂ, ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਭੱਜ ਜਾਣਗੀਆਂ।" "ਅੱਜ, ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਪਤੀ ਹੈਂ, ਦੁਖ ਦਾ ਸਵਾਦ ਚੱਖਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਨਿਰਾਥ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।" "ਹੇ ਨਿਰਦਈ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਨੀਚ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਕਾਂਟਾ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਖਰਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ, "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਡਰ-ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਅਸੁਰੱਖਿਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਹਿਣੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਕਹਿਣੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਅਣਜਾਣ ਹੈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਤੇ ਖਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤੇ ਪਾਪ-ਪੁਣ ਦੇ ਅਸਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ।