लक्ष्मणः, सुग्रीवेण सह तैः सहायैः विना तेषां युद्धे हननं न शक्यं, विशेषतः क्रूरस्य रावणस्य। इति वानराधिपः वाली विज्ञाय उक्तवान्, परंपरा मे न स्पष्टा, केवलं श्रुतं वदामि। नूनं वानरश्रेष्ठाः तव साहाय्याय प्रेषिताः, युद्धाय बलवन्तः वानराः आनयितुं। तान् महाबलान् वीर्यवन्तः वानरान् प्रतीक्ष्य, वानराधिपः राघवस्य कार्यसिद्ध्यर्थं न याति। सौमित्रे, यथा पूर्वं सुग्रीवेण व्यवस्थितं, अद्य सर्वे बलवन्तः वानराः आगन्तव्या। अद्य शतसहस्राणि ऋक्षवानराणां च शतशः पुच्छिनः च त्वामुपैष्यन्ति, शत्रुनिग्रहे त्वं, काकुत्स्थवंशसम्भव, असंख्ये तेजस्विनः वानराः आगमिष्यन्ति। हि, तव रक्तनेत्रं क्रुद्धं मुखं दृष्ट्वा, कुलीनाः वानरस्त्रियः शान्तिं न लभन्ते—सर्वाः भीता, प्रथमं भयलक्षणं शङ्कन्ते। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः शृणु। तारा सौमित्रिं मृदुभिः धर्मयुक्तैः वाक्यैः संबोध्य, सौमित्रिः, स्वभावेन मृदु, तस्य वाक्यं स्वीकृतवान्। तस्य वाक्यस्य स्वीकारे, वानरसेनापतिः महान् भयेन आक्रान्तः, वस्त्रं सिक्तमिव त्यक्तवान्। ततः सुग्रीवः, वानराणां नाथः, अहंकारवर्जितः, बहुसूत्रमणिमयं वर्णमालां ग्रीवायां तिष्ठन्तीं छित्त्वा त्यक्तवान्। सुग्रीवः सर्ववानरश्रेष्ठः, बलवान् लक्ष्मणं विनीतया वाचा प्रहृष्टं कृत्वा उवाच—तेजः, कीर्ति, दीर्घकालं वानरराज्यं मया लुप्तं, सौमित्रे, रामकृपया सर्वं पुनः प्राप्तम्। को वा तं दिव्यं, स्वकर्मविख्यातं, अंशेन अपि प्रत्युपकर्तुं शक्नुयात्, राजकुमार? धर्मात्मा राघवः सीतां पुनः प्राप्त्वा रावणं हनिष्यति, केवलं मम सहाय्येन स्वबलस्य च। किमस्य सहाय्यस्य आवश्यकता, येन एकेन बाणेन सप्त महावृक्षान् गिरिं भूमिं च विदारितम्? स धनुरुत्सृजति चेत्, लक्ष्मण, भूमिः पर्वतैः सह कम्पते शब्दात्—किम् मित्रैः तस्य? पुरुषश्रेष्ठ, अहं राजा सह गच्छन् रावणं शत्रुं सह अनुयायिभिः हनिष्यामि। यदि विश्वासात् वा स्नेहात् वा मम दूतः किञ्चिद्व्यतिक्रमः कृतवान्, तद् क्षम्यताम्; को न दोषं करोति? एवं महात्मनः सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः स्नेहेन प्रहृष्टः एवं उवाच। नूनं मम भ्राता अधुना रक्षिता अस्ति, वानराधिप, विशेषतः त्वया सुग्रीवेण धर्मज्ञेन। सुग्रीव, तव बलं तव शुद्धः स्वभावः च, अतः त्वं वानरराज्यस्य अतुलं सौभाग्यं भोक्तुं अर्हसि। तव मित्रत्वेन, महाबलिन् सुग्रीव, रामः निश्चितं शत्रून् युद्धे विनाशयिष्यति—नात्र संशयः। तव वचनं धर्मज्ञस्य, कृतज्ञस्य, युद्धे न पलायनस्य, युक्तं उचितं च। कोऽन्यः, भ्राता वा त्वं वा, दोषान् विज्ञाय, समर्थः, एवं वक्तुं अर्हति? त्वं रामसमः वीर्ये बलं च, वानरश्रेष्ठ, चिरकालं देवैः तस्य सखा दत्तः। इदानीं, वीर, शीघ्रं सह मया बहिः गच्छ, तव दुःखितं मित्रं सीताहरणशोकात् सान्त्वय। यदि रामस्य वचनं श्रुत्वा, शोकात् आक्रान्तः अहं तव प्रति किञ्चिद्व्यग्रं वाक्यं उक्तवान्, तद् मित्रं क्षम्यताम्। श्रीरामायणे किष्किन्धाकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः शृणु। महात्मना लक्ष्मणेन एवं संबोधितः, सुग्रीवः हनूमन्तं यः समीपस्थः तं प्रति वाचम् उवाच। ये महेन्द्र, हिमवत्, विन्ध्य, कैलास, मन्दर, पाण्डुशिखर, पञ्च पर्वतेषु वसन्ति—ये उदयत्सूर्यसमानतेजसः, पश्चिमसागरसीम्नि पर्वतेषु वसन्ति—ये सूर्यगृहस्थः, सायंकालमेखलापर्वते, पद्माचलवनशरणं प्राप्ता महाबलिनः वानराः—ये अञ्जनागिरिस्थः, काजलमेखलाभः, गजश्रेष्ठबलः वानराः—ये सुवर्णतेजसः, महान् पर्वतगुहावासिनः, मेरुशिखरस्थः, धूम्रगिरिशरणं प्राप्ताः—ये उदयत्सूर्यवर्णाः, रक्तपर्वतवसिनः, मध्यमदपानशीलाः शीघ्रवानराः—ये रम्यसुगन्धमहावनवसिनः, तपस्विनां आश्रमेषु, सर्वत्र वनसीम्नि वसन्ति—भूमेः सर्वे वानराः, साम, दान, अन्यैः उपायैः, शीघ्रवानरैः सह, शीघ्रं आनय। ये महावेगवानराः याः पूर्वं मया प्रेषिताः, तेषां शीघ्रतायै पुनः वानरमुख्यान् प्रेषय। ये वानराः सुखासक्ताः वा, विलम्बिनः वा, सर्वान् वानरमुख्यान् शीघ्रं आनय। एवं वानरराज्ये, रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थं, सुग्रीवः लक्ष्मणं सान्त्वयित्वा, हनूमन्तं प्रेष्य, सर्वे वानरमुख्यान् विविधपर्वतेषु, वनेषु, आश्रमेषु, शीघ्रं समाह्वयितुं प्रेषितवान्।