अथ अंशुमतः स तु भयङ्करं वचनं श्रुत्वा राजा विधिवत् सर्वकर्माणि सम्पन्न्य यज्ञं समाप्य महान् सगरो नृपः स्वपुरं प्रत्यागच्छत्, गङ्गावतरणस्य तु न किञ्चिदुपायमपश्यत्। एवं स महात्मा राजा अनिर्णीतार्थः त्रिंशल्लक्षवर्षाणि राज्यं कृत्वा अन्ते स्वकाले दिवं गतः। सगरस्य दिवंगते जनाः धर्मात्मानं परमसत्त्ववन्तं अंशुमन्तं राजानमभ्यषिञ्चन्। स च अंशुमान् महातेजाः रघुनन्दन, तस्य ख्यातिमन्तः पुत्रो दिलीपः प्रसीदत्। ततः स राजा अंशुमान् दिलीपाय राज्यं न्यवेद्य, हिमवत्पृष्ठे रम्ये तपः कठोरं समुपचक्राम। स महायशाः राजा मुनिवने द्वात्रिंशल्लक्षवर्षाणि वासं कृत्वा तपसा समृद्धः स्वर्गं गतः। दिलीपस्तु महाबलः पितामहानां निधनं श्रुत्वा शोकविह्वलः सन्देहग्रस्तः अभवत्। कथं गङ्गावतरणं स्यात्, कथं वा तेषां जलक्लेदः क्रियेत, कथं वा तान् उद्धरेयमिति स चिन्तायामग्नः। एवं सततं विचिन्तयतः धर्मनिष्ठस्य नियतात्मनः तस्य पुत्रो महात्मा भगीरथः जातः। दिलीपः स महातेजाः बहून् यज्ञान् अकरोत्, त्रिंशल्लक्षवर्षाणि राज्यं कृत्वा, तेषां उद्धरणे उपायमनधिगम्य रोगग्रस्तः स्वकाले दिवं गतः। स एव पुण्येन स्वेन इन्द्रलोकं गतः, भगीरथं पुत्रं राजानमभ्यषिञ्चत्। भगीरथः स राजर्षिः धर्मात्मा, सुतकामः प्रजाकामश्च, पुत्राभावे राज्यं मन्त्रिभ्यः न्यवेद्य गोकर्णे गङ्गावतरणे तपः कठोरमाचरत्। स पञ्चाग्नितपसा मासोपवासेन जितेन्द्रियः सहस्रवर्षं स्थित्वा भीषणं तपः कृतवान्। तस्य महात्मनः तपस्यतः प्रीतो भगवान् ब्रह्मा सर्वभूताधिपतिः तं वरं वृणीष्वेति तमुवाच। भगीरथः कृताञ्जलिः ब्रह्माणं जगद्भवम् उवाच—यदि भगवन् मयि प्रीतः, यदि तपसा मे सिद्धिः, सगरपुत्राणां सर्वेषां मयि जलक्लेदः स्यात्। येषां गङ्गाजलेन भगवन् भस्म क्लिन्नं स्यात्, ते सर्वे पितृभिः सह परं स्थानं यान्तु। एष एव मे वंशस्य मोक्षार्थं वरः प्रार्थितः, न वयं क्षीणाः स्याम, इक्ष्वाकुवंशे परमं वरं ददातु भगवन्। ततः ब्रह्मा सुमधुरं वचः प्रीत्या उवाच—महान् एष ते कामः भगीरथ महारथ, एवमस्तु, इक्ष्वाकुवंशवर्धन। एषा हिमवत्सुताप्रधान्या गङ्गा धार्या, तत्र हरः स्थाप्यः। पृथ्वी गङ्गावतरणं न सहिष्यति, त्रिशूलधारिणः शिवस्यैव सामर्थ्यमत्र पश्यामि। इत्युक्त्वा ब्रह्मा गङ्गां च राजानं च समाश्वास्य, सर्वैः सुरैः मरुद्गणैश्च सह स्वं लोकं जगाम। एवमष्टचत्वारिंशत्तमः सर्गः समाप्तः। अथ एकचत्वारिंशत्तमं सर्गं श्रृणु। देवानां प्रभौ निर्गते, भगीरथः भूमौ अङ्गुष्ठं स्थाप्य संवत्सरमेकं पूजां चकार। संवत्सरस्य समाप्तौ सर्वभूतपतिः उमापतिः पशुपतिः तं राजानमुवाच—अस्मि तव तुष्टः, पुरुषर्षभ, यदवहितं कर्तुमिच्छसि तत्करिष्यामि। हिमवत्कन्यां गङ्गां मम मूर्ध्नि धारयिष्यामि। ततः सा हिमवत्सुताप्रधान्या गङ्गा सर्वलोकपूजिता, विशालरूपं घोरवेगं च जग्राह। आकाशात् सा गङ्गा शिवस्य मूर्ध्नि पतिता, तत्र तस्य शिरसि सुष्ठु स्थित्वा मार्गं चिन्तयामास। सा गङ्गा स्वयं गर्विता, शिवं प्रविश्य तं प्रवाहं च निजग्रह, तस्य गर्वं विज्ञाय भगवाँल्लोकनाथः हरः कोपाविष्टः अभवत्। त्रिनेत्रः स तां निगूढुं मनश्चक्रे; सा पुण्या नदी रुद्रस्य जटाजूटमध्ये पतिता। शिवस्य हिमवत्सदृशे जटाकुञ्जे सा गङ्गा पृथ्वीं प्राप्तुं न शशाक। तत्र निर्गमनं न लब्ध्वा सा देवी वर्षाणि बहूनि विचचार। तत्र पुनः एकः अतितपस्वी तां दृष्ट्वा तस्य सन्निधौ अतिशयेन तुष्टः अभवत्। इति श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे गङ्गावतरणकथायाम् एषा प्रवृत्तिः।