शूरः कीर्तिमान् महातेजाः विश्वामित्रः बहूनि सहस्राणि वर्षाणि भूमिम् अधितिष्ठन् राजा अभवत्। कदाचित् स महाबलः महातेजाः राजा स्वसैन्यं समाहूय, तत्तद्विभागैः परिवृतः भूमिं विचचार। स नगराणि, राज्यानि, नदीः, पर्वतान् च महान्तः यथाक्रमं अन्वगच्छत्, तपोवनानि अपि यथाक्रमं सम्प्राप्तः, एकस्मिन् आश्रमे समागच्छत्। स राजा वसिष्ठस्य आश्रमं प्राप्तवान्, यः विविधपुष्पलतावृक्षैः शोभितः, बहुविधपशुभिः पूर्णः, सिद्धैः चारणैः च सेवितः आसीत्। तत्र देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, किन्नराः च संप्राप्ताः, शान्तः मृगसमूहैः पूर्णः, द्विजर्षिसंघैः च सेवितः। ब्रह्मर्षिसंघैः समाकीर्णः, देवार्षिगणैः च सेवितः, महात्मभिः तपस्विभिः अग्निवद् दुष्करं तपः कुर्वद्भिः वासितः आसीत्। नित्यं ब्रह्मसदृशैः प्रकाशैः ऋषिभिः पूर्णः, केचित् उदकप्राणाः, केचित् वायुप्राणाः, केचित् पत्रभक्ष्याः च आसन्। फलमूलभक्ष्याः, आत्मनिग्रहिणः, जितेन्द्रियाः, वालखिल्याः जपहोमैः युक्ताः च तत्र आसन्। तत्र सर्वतः वैखानसाः अन्ये ऋषयः शोभां ददुः। विजयी महाबलः विश्वामित्रः वसिष्ठस्य आश्रमं ददर्श, यः ब्रह्मलोकसदृशः अभवत्। एतस्मिन्नेव काले, राम, विश्वामित्रं दृष्ट्वा स महाबलः परममुदितः अभवत्। स वीरः वसिष्ठं मन्त्रवाचां श्रेष्ठं नमस्कृत्य प्रणम्य उपविवेश। महर्षिः वसिष्ठः तं प्रत्युवाच, "स्वागतं ते," इति, तस्मै आसनं दत्तवान्। तस्मिन् बुद्धिमति विश्वामित्रे उपविष्टे, वसिष्ठः यथाक्रमं फलमूलानि समर्पितवान्। स राजा वसिष्ठस्य आतिथ्यं प्राप्त्वा, तपस्विनां, अग्नीनां, शिष्याणां च कुशलं पप्रच्छ। तदा विश्वामित्रः महातेजाः वसिष्ठं तपस्विनां राजा वृक्षसमूहमध्ये शुभं वचः प्राह। वसिष्ठः मन्त्रवाचां श्रेष्ठः, ब्रह्मपुत्रः, विश्वामित्रं सुखासीनं महातपसं पप्रच्छ— "कच्चित् ते सर्वं कुशलं? कच्चित् धर्मेण जनान् पालयसि? कच्चित् धर्मानुसारं राज्यं धारयसि? कच्चित् ते सेवकाः सन्तुष्टाः? कच्चित् ते आदेशे स्थिताः? कच्चित् सर्वान् शत्रून् विजितवान् असि, विप्रद्वंसन? कच्चित् ते सेनाः, कोषः, मित्राणि, पुत्राः, पौत्राः च कुशलं?" इति। राजा विश्वामित्रः वसिष्ठं प्रत्युवाच, "सर्वत्र कुशलं," इति। विश्वामित्रः महातेजाः वसिष्ठं विनीतं प्रत्यभाषत्। दीर्घकालं धर्मवार्तायाम् तौ उभौ परमसुखेन परस्परं रममाणौ आसत्। वार्तायाः अन्ते वसिष्ठः, रघुकुलोत्पन्न, विश्वामित्रं प्रसन्नमुखं इदं वचनम् उवाच— "मम इच्छा अस्ति, तव महाबलस्य सेनायाः च आतिथ्यं कर्तुं। त्वं अतुल्यगुणः, तस्मात् यथोचितं मम आतिथ्यं स्वीकुरु। त्वं अतिथिसार्वभौमः, अतः सविशेषं पूज्यः, मया यथायोग्यं पूजनं स्वीकुरु।" एवं वसिष्ठेन उक्तः विश्वामित्रः प्राज्ञः प्रत्युवाच— "स्वागतवाक्यैः तव सर्वं कृतं।" "यद् यद् आश्रमे फलमूलं अस्ति, पाद्यं, आचमनं, तव दर्शनं च, तत् सर्वं मया लब्धम्। त्वं महाबुद्धे, सर्वथा मम यथोचितं सत्कारं कृतवान्। त्वं मम मित्रदृष्ट्या पश्य; अहं गच्छामि।" एवं राजा उक्तवान्। वसिष्ठः धर्मात्मा पुनः पुनः तं आमन्त्रयामास। गाधिपुत्रः वसिष्ठं प्रत्युवाच— "यथा भवतः इच्छा, तथा भवतु, ऋषिसार्वभौम।" एवं वसिष्ठेन उक्तः, मन्त्रवाचां श्रेष्ठः, हर्षपूर्णः काल्माषीं पापविनिर्मुक्तां आह्वयामास। "आगच्छ, शीघ्रं आगच्छ, शबले, मम वचनं शृणु। अहं निश्चयितः अस्मि, अस्मै राजर्षये उत्तमं भोज्यं सत्कारं च दातुं। तत् मम व्यवस्थितं कुरु।" "यथा यथा सर्वे इच्छन्ति, षड्रसैः सविशेषं, सर्वं दिव्यं कामधेनु-सम्पाद्यं मम वर्षतु।" "शबले, शीघ्रं सर्वविधं भोज्यं उत्पादय—स्थूलं, द्रव्यम्, लेह्यम्, चोष्यम्, षड्रसैः, धान्यैः, पेयैः युक्तम्।" एवं वसिष्ठेन उक्ता शबला कामधेनुः सर्वेषां यथेष्टं भोज्यं सम्पादयामास। साऽपि इक्षु, मधु, लाजाः, श्रेष्ठं मद्यं, सुराः, बहु मूल्यं पेयम्, सर्वविधं भोज्यं च उत्पादयामास। पर्वतान् इव उष्णं, सुसिद्धं अन्नं, स्वादु व्यञ्जनानि, सूपान्, दधि च बहुलं सम्पादितम्। विविधरसं, स्वादु, गुडपात्रसहस्रं च तत्र आसन्। सर्वं तृप्तिकरं अभवत्, जनाः हृष्टाः पुष्टाः च आसन्। राम, वसिष्ठः विश्वामित्रस्य सैन्यं पूर्णतया तर्पितवान्। ततः विश्वामित्रः राजर्षिः स्वगृहजनैः, पुरोहितैः, परिचारकैः च सह हृष्टः पुष्टः च अभवत्।