तदा राज्ञा सर्वत्र पताकाः स्थापयितव्या इत्याज्ञापितम्। राजमार्गः सिक्तः क्रियतामिति च, सर्वे द्वारपालाः गणिकाश्च भूषणैः शोभिताः सन्तु। ये भोज्यद्रव्यैः दानैश्च युक्ताः, ते राजप्रासादस्य द्वितीयवेश्मनि, देवायतनेषु चैव तिष्ठन्तु। ये माल्यधारणा योग्याः, ते पृथक् स्थाप्यन्ताम्। दीर्घासिबद्धकाः, चर्मकृत्काः, सम्यगायुधधारिणः, शोभनवस्त्रधारिणश्च, तत्र सन्निहिताः स्युः। पराक्रमी पुरुषाः महत्यां राजसभायामन्तः प्रविशन्तु। एवं द्वौ ब्राह्मणौ तत्र सर्वव्यवस्थां सम्यग्विधाय, अन्यानि सर्वाण्यपि यथाज्ञप्तं कृत्वा, राज्ञे निवेद्य, लोकनाथं समीपमुपेत्य 'कृतमिदम्' इति न्यवेदयताम्। राजा तेषां वाक्यनिष्ठां कृतकार्यतां दृष्ट्वा प्रसन्नः सन्तुष्टः चाभवत्, ततः सुमन्त्रं प्रति दीप्तिमानिदमुवाच— 'त्वं शीघ्रं निग्रहशीलं रामं आनय' इति। सुमन्त्रः तस्याज्ञां प्रतिगृह्य, रथेन रामं तत्रानयत्। सः रथश्रेष्ठः रामं समुपवेश्य, सह तेन राजा दशरथं ददर्श। पूर्वदिग्दक्षिणपश्चिमोत्तरदिग्भ्यः, विदेशिनः आर्याश्च, वनपर्वतवासिनश्च, सर्वे तं समुपासते स्म, यथा देवा इन्द्रं समुपासन्ति। तेषु मध्ये स राजा मुनिवरः इन्द्र इव मरुद्गणेषु विराजते स्म। राजा दशरथः प्रासादस्य वेदिकायां स्थित्वा, वीर्यविश्रुतं गान्धर्वराजसदृशं पुत्रमागच्छन्तं ददर्श। रामः दीर्घबाहुः, महाबलः, गजेन्द्रगमनः, मुखेन्दुविशदः, दृष्ट्या परममनोहरः। तस्य रूपं, वंशः, गुणाश्च, जनानां चक्षुषां मनसां च हरिणः, तं दृष्ट्वा जनाः तृप्ताः, यथा वृष्ट्या शुष्कमपि भूमिः प्रमोदते। रामं समीपमागच्छन्तं दृष्ट्वापि, राजा तस्यावलोकनं न तृप्तवान्; तदा सुमन्त्रः रामं रथात्समुत्सार्य अवतरयामास। सुमन्त्रः अञ्जलिं कृत्वा रामस्य पृष्ठतः ययौ। रघुकुलस्य हर्षः रामः कैलासशिखराभः तं प्रासादं प्रविवेश। रामः शीघ्रं राजप्रासादं प्रविश्य, पितरं प्रणम्य, सविनयमुपेत्य, स्वनाम घोषयित्वा पादयोः प्रणम्य तस्थौ। राजा तं प्रणतं पुत्रं समीपमाकृष्य, तस्य हस्तौ गृहीत्वा, रत्नस्वर्णविभूषितं उत्तमासनं दत्तवान्। तं शोभनं परमासनं रामं उपवेशयत्; स रामः तस्मिन्नासने विराजमानः स्वतेजसा मेरौ सवितेव सभां व्यभासत्। यथा शरदाकाशः ताराग्रहसहितः शशिना सह शोभते, तथा सा सभा रामतेजसा दीप्तिमती बभूव। प्रियं पुत्रं दृष्ट्वा राजा तृप्तिं लेभे। सः आत्मानं निर्मलदर्शने प्रतिबिम्बितमिव शोभितमपश्यत्। ततः स श्रेष्ठः पिता आसने सुप्रतिष्ठितं पुत्रं राममिदमुवाच— 'त्वं मम प्रिया महिष्या जातः, सर्वथा योग्यः, पुत्रश्च योग्यतमः। त्वं मम प्रियतमः राम, गुणैः श्रेष्ठः; स्वगुणैरेव एतेषां प्रजाः हृतहृदयाः कृताः। अतः पुष्यनक्षत्रे तवं युवराज्यं प्राप्नुहि; स्वभावेन च विकल्पेन च त्वं गुणवान् दृष्टः। तथापि, पुत्र, मम स्नेहात् हितमिदं वक्ष्यामि— सदा विनयं धारय, इन्द्रियाणि निगृह्य धारय। कामक्रोधसमुत्थान्दोषान् परित्यज्य, रहसि चापि सार्वजनिके च, सदाचारं आचर। मन्त्रिप्रमुखान् सर्वान् जनांश्च वशीकुरु; कोशायुधागारयोः महत्संचयम् कुरु। यः प्रजासु भक्तासु प्रेम्णा च भूमिं पालयति, तस्य मित्राणि अमृतलाभे इव देवाः प्रमुद्यन्ते। अतः पुत्र, आत्मनिग्रहं कृत्वा एवं आचरसि' इति। एवं श्रुत्वा रामभक्ताः तस्य प्रियकारिणः शीघ्रं कौसल्यायै निवेदयामासुः। सा कौसल्या सुवर्णं गावः विविधमणिरत्नानि च प्रियजनाय दत्तवती। सुतं नमस्कृत्य, रामः रथमारुह्य, जनसमूहेन पूजितः, स्वगृहं जगाम। तं राजा वदन्तं श्रुत्वा नगरवासिनः महद्विजयं लब्ध्वेव प्रमुदिताः, राज्ञं प्रणम्य, स्वगृहाणि गत्वा, हर्षेण देवताः पूजयामासुः। एवमेकैकशः प्रजाः स्वगृहाणि गताः, तदा चतुर्थस्सर्गः आरभ्यते। प्रजासु गृहितासु, राजा पुनः मन्त्रिभिः सह मन्त्रयामास। विचार्य, स निश्चयात्मा राजा निर्णयं कृतवान्— 'श्वः शुभः पुष्यनक्षत्रः, श्वः मम पुत्रः रामः पद्मपत्रनयनः युवराज्याभिषिक्तः भविष्यति' इति। ततः स प्रासादं प्रविश्य, सारथिं आहूय, 'रामं पुनरानय' इति आज्ञापयत्। द्वारपालाः रामं पुनः आहूयमानं निवेदयामासुः; तच्छ्रुत्वा रामस्य मनसि शंका समुत्पन्ना। शीघ्रं प्रविश्य, रामः तान् पृष्टवान्— 'किमर्थं पुनरागमनमिति सम्पूर्णं वदत' इति। तदा सारथिः प्राह— 'राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति; इदानीं तद्वचनं श्रुत्वा यथेष्टं गन्तुं वा न गन्तुं वा शक्नोषि' इति।