ततः बलवान् रामः लक्ष्मणं पुरतः स्थितं, दृढनिश्चयं, कृताञ्जलिं, समीपस्थितं, स्नेहपूर्वकं समभाषत। स धर्मनिष्ठः, सदा धर्ममार्गे प्रतिष्ठितः, प्रियः प्राणैः समः, आज्ञाकारी, विजयी, मित्रमिव प्रियतमा, स लक्ष्मणः रामस्य पुरतः स्थितः। तस्मै रामः उवाच—"यदि त्वं अद्य मया सह वनं यास्यसि, कौशल्यां वा सुमित्रां वा कः सेविष्यते? यः पृथिव्यां कामान् मेघ इव वृष्टिं सिञ्चति, स राजा महाबलः कामपाशैः बद्धः। अश्वपति-कन्या राज्यं प्राप्य दुःखिता सापत्नीः न सुखयिष्यति। भरतः राज्यं प्राप्य कैकेयीसहितः कौशल्यां सुमित्रां च दुःखितां न पालयिष्यति। "सौमित्रे, त्वं तां महाभागां स्वयम् अथवा राजानुग्रहेण पालय; कौशल्यायै एष धर्मः कृतः भवतु। एवं मयि त्वदीया भक्तिः स्पष्टं दृश्यते, बन्धूनां धर्मज्ञेषु वरिष्ठां धर्मनिष्ठां च। एष धर्मः त्वया कर्तव्यः, रघुकुलानन्दन, यथा मातुः सुखं विना अस्मान् न लुप्येत।" एवं मृदुवाक्यैः सम्बोधितः लक्ष्मणः, वाक्यकुशलः प्रत्युत्तरवित्, रामं प्रत्युवाच—"भगवन्, तव तेजसा भरतः नूनं कौशल्यां सुमित्रां च भक्त्या पूजयिष्यति, न संदेहः। यदि राज्यं प्राप्य भरतः धर्मेण न पालयेत्, अहं तं दुष्टं पापकृतं निःसंशयं हनिष्यामि, तस्य पक्षे स्थितान् त्रीन् लोकान् अपि। कौशल्या सहस्त्रं ममादृशान् धारयितुं समर्था, सहस्त्रं ग्रामान् सा प्राप्य। सा स्वयम् आत्मनः, मम मातुः, मम चोपजीविनां च पालनाय समर्था, सा धृतिसंपन्ना। त्वं मां स्वसखं कुरु; अत्र अधर्मः नास्ति। अहं तव कृतार्थः भविष्यामि, तव च कार्यं सिद्ध्यति। "शरासनं बद्ध्वा, कुदालं कपालं च गृहीत्वा, अहं अग्रे गच्छन् मार्गं दर्शयिष्यामि। सदा मूलफलानि च अन्यानि मुन्यन्नानि तव संग्रहीष्ये। त्वं सीतया सह पर्वतानां शिखरेषु रमस्व, अहं तव जाग्रतः स्वपतः च सर्वं करिष्यामि।" एवं लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा प्रहृष्टः रामः उवाच—"गच्छ सौमित्रे, स्वमित्रेभ्यः निवेदय।" ततः तौ दिव्ये धनुषी, यौ महात्मना वरुणेन जनकस्य यज्ञे नृपाय दत्ते, भीमदर्शनौ, अभेद्यं दिव्यं कवचं, अक्षय्ये शरकोशे, सूर्यसंकाशौ सुवर्णभूषितौ खड्गौ च, सुमित्रानन्दनः गृह्णीत्वा इक्ष्वाकुविप्रं प्रपद्य, तानि श्रेष्ठानि शस्त्राणि जग्राह। सौमित्रिः तानि दिव्यानि शस्त्राणि पुष्पमालाभिः भूषितानि रामाय दर्शयामास। रामः आत्मसंयमितः, आगतम् लक्ष्मणं स्नेहेन उवाच—"समये त्वमागतः प्रियः, यथा मम अभिलाषः, लक्ष्मण।" सः पुनः उवाच—"मम सर्वं धनं, ब्राह्मणेभ्यः मुनिभ्यश्च दातुमिच्छामि, त्वया सह। अत्र ब्राह्मणाः श्रेष्ठाः, गुरुभक्त्या स्थिताः, मम च अनुजीविनः। त्वं तु सुमहात्मानं वसिष्ठपुत्रं सुयज्ञं आनय; सर्वेषां ब्राह्मणानां पूजां कृत्वा वनं यास्यामि।" एवं द्वात्रिंशत्तमोऽध्यायः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अयोध्याकाण्डे श्रोतव्यः। ततः भ्रातुः प्रियं हितं च आदेशं विज्ञाय, लक्ष्मणः शीघ्रं सुयज्ञगृहं प्रविवेश। तं ब्राह्मणं वह्निगृहस्थं नमस्कृत्य उवाच—"मित्र, मम सह गच्छ, कर्मठस्य गृहं पश्य।" स सायं संध्या विधाय सौमित्रिणा सह रामस्य श्रीमति गृहं प्रविवेश। तत्र सुवर्णकङ्कणैः, शोभनैः कुण्डलैः, सुवर्णसूत्रयुक्तैः हारैः, रत्नैः, कङ्कणैः, वलयैः च, अन्यैः च बहुभिः रत्नैः, ककुत्स्थनन्दनः सुयज्ञं सन्मान्य, तदा सीताप्रेरितः, तमुवाच। "मृदु, सुवर्णहारं सुवर्णशृङ्खलां च तव भार्यायाः गृहीत्वा दापय; सीता च तस्यै काञ्चनं दातुमिच्छति। मम सहधर्मिणी तव भार्यायै, या वनं गच्छति, शोभनाङ्गदं शोभनकङ्कणं च ददाति। वैदेही च तव शय्यां रत्नैः भूषितां स्थापयितुमिच्छति। अयं शत्रुञ्जयो नाम गजः, मम मातुलात् प्राप्तः, सह सहस्रेण सुवर्णमुद्राणां तुभ्यं ददामि, ब्राह्मणश्रेष्ठ।" एवं रामवाक्यं श्रुत्वा, सुयज्ञः तानि दानानि स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाशिषः ददौ। ततः रामः, प्रियं सौमित्रिं मृदुवाक्यं ब्रुवन्, ब्रह्मा इव देवराजं समालपन्निव, उवाच।