यदा रामः बलपूर्वकं धनुः समाकर्षयत्, तदा तत् धनुः मध्ये भ्रश्यमानम् उभयतो विदारितम्, आकाशात् पतत् इव मेघगर्जनसदृशं भीषणं शब्दं निर्ममे। ततः सत्यवाग् मम पिता महर्षिः रामाय माम् दातुम् निश्चित्य उत्तमान् कलशं जलस्योन्निनाय। किन्तु तस्मिन्नवेले, राघवः, अयोध्याधिपतेः पितुः अभिलाषं न ज्ञात्वा, यद् दत्तं तद् न स्वीकृतवान्। अनन्तरं मम स्वपिता वृद्धं श्वशुरं दशरथं समालोक्य, आत्मवितं रामं प्रति माम् ददौ। तदा मम धर्मचारिणी कनिष्ठा भगिनी रम्या उर्मिला अपि लक्ष्मणस्य भार्यत्वेन पित्रा स्वयमेव दत्ता। एवं स्वयम्वरे रामाय अहं दत्ता, धर्मनिष्ठा पतिसंयुक्ता च वीरश्रेष्ठे पतौ। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य षोडशाधिकशततमः सर्गः समाप्तः। ततोऽनसूया धर्मज्ञा तां महतीं कथां श्रुत्वा मैथिलीं बाहुभ्यां परिष्वज्य शिरसि चुम्बितवती। त्वया यानि वाक्यानि उक्तानि तानि सुस्पष्टानि सुविन्यस्तानि मधुराणि च; त्वत्तः अहं स्वयम्वरवृत्तान्तं सम्यक् शुश्राव, मधुरभाषिणि, तव कथया हृष्टा अस्मि। अस्तं गतः श्रीमान् सूर्यः, शुभा रात्रिरागता; पक्षिणां च कलरवः श्रूयते, ये दिवा भक्ष्योपार्जनेन परिश्रान्ताः संध्यासमये विश्रान्तिं यान्ति। एते च तपस्विनः स्नानात् क्लिन्नवस्त्राः कुम्भान् गृहीत्वा समागताः। यदा मुनयः हविर्दत्तानि अग्नौ विधिवत् समर्पयन्ति, तदा धूमः कपोताङ्गसदृशः रक्तच्छायः वातेन चलितः दृश्यते। वृक्षाः अपि पत्राल्पैः सन्तः सर्वतः सघनाः जाताः; अस्मिन्नपि दूरदेशे दिशः न दृश्यन्ते। रात्रौचराः सर्वत्र विचरन्ति, आश्रमपशवः तीर्थेषु शय्यां कुर्वन्ति। सम्पूर्णरात्रिः समुपस्थिताऽस्ति, सितारात्रिविभूषिता सीते, चन्द्रमाः चन्द्रांशुकवेष्टितः आकाशे उदितः दृश्यते। गच्छ त्वम्, अनुमतिः मया दत्ता; रामस्य परिचारिका भव। तव मधुरवाक्यैः तुष्टास्मि। इदानीं मैथिलि, मम पुरतः स्वं भूषणैः भूषय, दिव्याभरणदीप्तया मां हर्षय। एवं सुसंस्कृता सीता, देवकन्यासमा, तस्यै नमस्कृत्य रामं प्रति जगाम। राघवः, वाक्पतिः, सीतां तथा भूषितां दृष्ट्वा, तपस्विन्याः स्नेहदानात् हृष्टः। मैथिली सीता रामाय तं स्नेहदानं, वस्त्राणि, भूषणानि, माल्यं च यथावत् न्यवेदयत्। रामः महाबलश्च लक्ष्मणश्च मैथिल्याः मानं दृष्ट्वा, यः मनुष्येषु दुर्लभः, अत्यन्तं प्रमोदं प्राप्नोताम्। ततो रमयन् रामः, मुखचन्द्रः, तां शुभां रात्रिं तपस्विभिः सिद्धैश्च सत्कृतः व्यतीत्य वासयामास। यदा सा रात्रिः व्यतीता, तदा तौ नरशार्दूलौ अग्निहोत्राणि कृत्वा वनवासिनः तपस्विनः अभिवाद्य निर्गतौ। ते वने वसन्तः धर्मात्मानो मुनयः, तौ राक्षसैः आकुलस्य वनस्य भयं निवेद्य, राघवस्य समीपं गत्वा प्रोचुः। हे राघव, अस्मिन् महावने राक्षसाः नानारूपधारिणः मानुषभक्षकाः, रक्ताशनाश्च मृगाः वसन्ति। धर्मनिष्ठान् मुनीन् अपि, प्रमादिनोऽवशिष्टभोजिनो वा, एते प्राणिनः बाधन्ते; तान् त्वं रक्ष। एष महर्षिपथः येन फलमूलोपजीविनः मुनयः गच्छन्ति; तेनैव त्वं दुर्गमं वनं प्रविश। एवं तैः तपस्विभिः ब्राह्मणैः अनुगृहीतः राघवः सीतया लक्ष्मणेन च सह वने प्रविवेश, सवितेव मेघसमूहम्। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिकृते आदिकाव्ये चतुर्विंशतिसाहस्र्यां समाख्यायाम् आयोध्याकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमः सर्गः समाप्तः। शृणोतु आरण्यकाण्डस्य आद्यः सर्गः श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिप्रणीते। कुशाजिनवस्त्रपरिधायिनः दिव्यतेजसा युक्ताः, दिवि दुष्प्रेक्ष्यः भास्करमण्डलवद् दीप्तिमन्तः तत्र आसीत्। तदाश्रमपदं सर्वभूताश्रयम्, नित्यशुचि, नानामृगसंघाकीर्णं, विहङ्गसमूहसंवृतं च बभूव। तत्र निरन्तरं गृहीतमान्याः अप्सरसां गणाः सत्कारं कुर्वन्त्यः, विस्तीर्णैः वेदिकाभिः, चमसैः पात्रैः, अजिनैः कुशैश्च शोभितम्। समिध्भिः कुम्भैः फलमूलैश्च, शुभैः मधुरफलवृक्षैः समाच्छन्नं तद् आश्रमपदं। हविर्दानैः शुद्धं, ब्रह्मघोषनिनादितं, नानापुष्पपरिवेष्टितं, पद्मवनयुक्तं पद्मिन्या शोभितम्। तत्र फलमूलभक्षिणः, वल्कलचर्मवसनाः, सूर्याग्निसदृशतेजसः, जितेन्द्रियाः, प्राचीनर्षयः निवसन्ति। शुद्धाहारव्रतिनः महर्षयः तत्र ब्रह्मलोकमिव तद् आश्रमपदं ब्रह्मघोषेण निनादयन्ति। तत्र पण्डितैः सौभाग्ययुक्तैः ब्राह्मणैः शोभितं, स आश्रममण्डलम् श्रीमान् राघवः ददर्श। तान् महात्मानः दिव्यज्ञानयुक्तान् मुनीन् रामदर्शनानन्दितान् धनुष्कोटिभिः सज्जीकृत्योपसस्रुः। ततः प्रमुदिताः ते मुनयः वैदेहीं ददृशुः; तां धर्मचारिणीं उदितचन्द्रमिव दीप्तिमन्तीं दृष्ट्वा हृष्टाः अभवन्।