सन्तुष्टः सुतिक्ष्णः दशरथस्य पुत्रं रामं समभाषत—"राम, अहम् अपि लक्ष्मणेन सह तव समीपे एतद् वक्तुम इच्छामि। राघव, सौभाग्येन त्वमेव मम समीपं एतत् विषयं पृच्छसि। अगस्त्यं गन्तव्यम्, सीतया सह। तस्य महर्षेः अगस्त्यस्य स्थानं तुभ्यं कथयामि। इदं आश्रमं त्यक्त्वा, दक्षिणदिशि चत्वारि योजनानि गच्छ; तत्र अगस्त्यस्य भ्रातुः शोभनः आश्रमः अस्ति। तस्मिन प्रदेशे, यत्र प्रायः विस्तीर्णभूमिः पिप्पलवृक्षैः शोभिता, पुष्पफलैः रम्या, विविधपक्षिस्वरैः निनादिता। तत्र विविधरूपाणि पद्मसरोवराणि निर्मलजलानि दृश्यन्ते, हंसक्रौञ्चैः समाकीर्णानि, चक्रवाकैः शोभितानि। तत्र एकं रात्रिं वासं कृत्वा, प्रातःकाले वनस्य सीमायाः दक्षिणदिशं गन्तव्यम्। तत्र एकं योजनं गत्वा, अगस्त्यस्य आश्रमं प्राप्स्यसि, रम्ये वनप्रदेशे वृक्षैः शोभिते। तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च त्वया सह हर्षं यास्यति, कारणं तद् वनं मनोहरं, बहुवृक्षैः समृद्धम्। यदि तं महर्षिं द्रष्टुम् इच्छसि, बुद्धिमान्, अद्यैव तत्र गन्तुं मनः स्थापय।" एवं मुनिवचनं श्रुत्वा रामः भ्रातृसहितः सीतया सह अगस्त्यं प्रति प्रणम्य प्रस्थितः। मार्गे अद्भुतानि वनानि, मेघसदृशान् पर्वतान्, सरांसि नद्यः च दृष्ट्वा, सुतिक्ष्णेन निर्देशितं पन्थानं अनुगम्य सुखेन ययुः। रामः अतिसन्तुष्टः लक्ष्मणं प्रति उवाच—"नूनम् एष महात्मनः अगस्त्यस्य धर्मात्मनः भ्रातुः आश्रमः, यथा अद्य पश्यामः। मार्गे सहस्रशः वृक्षाः फलपुष्पभारात् नमन्ति। वायुः सहसा पिप्पलीपक्वस्य तीक्ष्णगन्धं वहति। कुटिलेषु स्थानेषु काष्ठसंचयः दृश्यते, दर्भः च वैदूर्यसदृशः कृतः अस्ति। वनमध्ये मेघशिखासदृशः धूमस्तम्भः अग्निहोत्रस्य दृश्यते। एकान्तस्नानस्थले द्विजातयः स्नानं कृत्वा स्वयम् संगृहीतानि पुष्पाणि अर्पयन्ति। यतः सुतिक्ष्णात् श्रुतम्, नूनं एष अगस्त्यस्य भ्रातुः आश्रमः। लोकहिताय धर्मकर्मा भ्राता बलात् मृत्युम् जयित्वा दक्षिणप्रदेशं आश्रयस्थानं कृतवान्। यत्र कदाचित् वातापिः इल्वलः च, क्रूरौ महाबलौ ब्रह्मघ्नौ असुरौ भ्रातरौ, निवसतौ। इल्वलः ब्राह्मणरूपं धृत्वा, शृद्दभोजनाय ब्राह्मणान् छलेन आमन्त्रयत्। भ्रातुः श्राद्धकर्म कृत्वा, तं मेषरूपेण कृत्वा ब्राह्मणान् भोजयत्। तदनन्तरं ब्राह्मणैः भोज्यम् उपभुक्तं, इल्वलः उच्चैः 'वातापे निष्क्राम' इति वदति। तदा भ्रातृवचनं श्रुत्वा, वातापिः मेषवत् रवन् ब्राह्मणशरीरात् निष्क्रान्तः, तान् विदारयन्। एवं सहस्रशः ब्राह्मणाः तैः रूपान्तरैः मांसभक्षिभिः विनष्टाः। देवानां प्रार्थनया महर्षिः अगस्त्यः तद् श्राद्धं अनुभूय तं महाऽसुरं भक्षितवान्। ततः 'सिद्धम्' इति उक्त्वा, हस्तप्रक्षालनं दत्वा, इल्वलः 'निष्क्राम' इति भ्रातृं संबोधितवान्। तस्मिन्नेव काले, विप्रश्रेष्ठः अगस्त्यः स्मितं कृत्वा ब्रह्मघ्नं भ्रातृं प्रत्युवाच—'यः मया पच्यः कृतः, तव राक्षसः भ्राता मेषरूपः यमलोकं गतः, स कथं निष्क्रान्तुं शक्नोति?' तद्वचनं श्रुत्वा, भ्रातुः मृत्युसंकेतं जानन्, निशाचरः क्रुद्धः मुनिं आक्रमितुम् आरभत। स विप्रश्रेष्ठं अभिपत्य अग्निसदृशदीप्त्या मुनिना दग्धः विनष्टः। एष भ्रातुः आश्रमः सरोवरवनैः शोभितः, यत्र ब्राह्मणानां कृपया कष्टं कर्म कृतम्। एतत् कथयन् सौमित्रिणा सह रामः सूर्यास्तं प्राप्य सायंकालम् अनुभवन्। तत्र सायं विधिवत् पूजां कृत्वा भ्रातृसहितः आश्रमं प्रविश्य मुनिं अभिवादितवान्। मुनिना सम्यक् सत्कृतः, रामः सीतया लक्ष्मणेन सह मूलफलानि भुक्त्वा तत्र रात्रिं यापयत्। रात्रिः अतीता, सूर्ये उदिते, रामः अगस्त्यस्य भ्रातुः प्रति निवेदयन् प्रस्थितः—"नमः ते, भगवन्। सुखेन रात्रिं यापितवान्। तव ज्येष्ठं भ्रातरं गुरुम् द्रष्टुं गच्छामि।" तेन 'गन्तुम् अर्हसि' इति उक्तः, रघुनन्दनः निर्दिष्टमार्गं अनुसरन् वनं निरीक्षन् प्रस्थितः। मार्गे वने शालयः, पनसः, शालवृक्षः, वञ्जुला, तिनिशः, चिरिबिल्वः, मधूकः, बिल्वः, तिन्दुकः च दृष्टवान्।