પ્રાચીન સમયની વાત છે, દેવતાઓની મહાન એકતાનાં રાજ્યનો આ પ્રસંગ છે. કેટલાક પૂર્વજોથી આવ્યા છે, અને તે પછીના પેઢીથી અલગ થતા નથી; અચાનક, યુવાન સંતાનોમાં તેઓ અંદર જન્મે છે. કેટલીક ગર્ભવતી સ્ત્રીઓ સંતાનને ધારે છે, જ્યારે એક મૌન રહે છે, બોલતી નથી—આ બધું દેવતાઓની એકમાત્ર મહાન સ્વામ્યતાનું દર્શન છે. કેટલાક દેવતાઓ દૂર છે, તો કેટલાક અહીં છે; બે માતાવાળી એક અદ્ભૂત સૃષ્ટિ બંધાયેલ રીતે ચાલે છે, એક જ વાછરડો ચારેકોર ફરતો રહે છે. મિત્ર અને વરુણની આ વ્યવસ્થાઓ છે—મહાન, એકમાત્ર દેવરાજ્ય. બે માતાવાળી હોત્ર, સભામાં સત્તાવાન, આગળ વધે છે, જ્યારે આધાર સ્થાને રહે છે. સુંદર સ્ત્રીઓ સુંદર વાણી ઉત્પન્ન કરે છે—આ પણ દેવતાઓની મહાન એકતાનાં રાજ્યનું જ ફળ છે. એક વીર, અંતે લડતો, જેમ બધું જોવે છે, તેમ દેવતા પણ સર્વે જગતને જુએ છે. તે માનસમાં રહેલો, ગાયમાં છુપાયેલો, સર્વત્ર વિહરે છે—આ પણ દેવરાજ્યની મહાન એકતા છે. એક ધૂસરી દૂત અંદર ડરતો ફરતો રહે છે; મહાન દેવમાં તે તેજસ્વી બનીને વિહરે છે. વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને, તે સર્વ દિશામાં અમને જુએ છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. વિષ્ણુ, રક્ષક, સર્વોચ્ચ માર્ગનું રક્ષણ કરે છે અને અમર, પ્રિય ગૃહોને સ્થિર રાખે છે. અગ્નિ સર્વ લોકને જાણે છે—આ દેવરાજ્યની મહાન એકતા છે. દેવોએ વિવિધ, જોડી રૂપો રચ્યાં છે; તેમાં એક તેજસ્વી છે, બીજું અંધારું. પીળા અને લાલ રંગની બે બહેનો, એ પણ દેવતાના મહાન રાજ્યનું જ દર્શન છે. જ્યાં માતા અને પુત્રી, બંને ગાય, સાથે દુધ આપે છે—બન્ને પુષ્કળતાથી આપે છે. સત્યના આસનમાં બેસી, અંદર રહેલી છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. ગાયે ચઢીને, તેનો વાછરડો બીજામાં મૂકી દીધો છે—કયા સત્વે તેને ત્યાં મૂક્યો? તે સત્યના દુધથી પૂરાઈને વહે છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. પગથી અનેક રૂપ ધારણ કરે છે; એ સીધી ઊભી રહી, ત્રણ આધારથી ચાલે છે. હું પણ સત્યના ગૃહમાં જાણીને વિહરો છું—આ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. જેમ પગ અંદર મૂકવામાં આવ્યો હોય, એમ અદ્ભુત દેવ, બંને વચ્ચે એક છુપાયેલો છે, એક પ્રગટ છે. માર્ગ સીધો છે, પણ એક વિખૂટો પડે છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. ગાયો અમારે માટે સતત દુધ આપે, પુષ્કળ, અશ્રમિત અને ક્યારેય ઓછું ન થાય. તેઓ હંમેશાં નવા અને યુવાન બને છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. જ્યારે સાઢ બાકીઓમાં ડંક મારે છે, ત્યારે તે બીજાં ગોળમાં પોતાનું બીજ મૂકે છે. તે રાતોનો સ્વામી છે, વિતરણકર્તા અને રાજા છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. હવે આપણે વીરતા, ઘોડાની સંપત્તિ અને દેવતાઓ દ્વારા જાણીતી બુદ્ધિનું ગાન કરીએ. ચૌદ યુક્ત, પાંચ-પાંચે મિલીને તેને ખેંચે છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. દેવત્વષ્ટા અને સવિતા, અનેકરૂપે, સર્વ પ્રાણીઓને પોષે છે, અને વિવિધ રીતે ઉત્પન્ન કરે છે. આ બધાં લોક પણ તેની જ માલિકી છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. મહાન ધરતી, સમ અને સુવ્યવસ્થિત, તથા વિશાળ આકાશ—બન્ને તેની સંપત્તિથી સ્થિર થયાં છે. સંપત્તિ ઇચ્છતો વીર સાંભળાય છે—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. આ ધરતી, સર્વને આધાર આપનારી, અમારે માટે સ્થિર છે; જેમ રાજા સર્વનો મિત્ર હોય છે. જેમ વીર મહેલના દ્વાર પર બેસે છે, તેમ—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. વનસ્પતિ, જળ અને ધરતી, હે ઇન્દ્ર, તને સંપત્તિ આપે છે. અમે તારા મિત્રો બની, તે દાનમાં ભાગીદાર થીએ—આ પણ દેવરાજ્યનું મહાન સ્વામ્ય છે. કોઈ પણ ચાલાક કે વિદ્વાન દેવોના પ્રથમ, અડગ નિયમોને ઓગાળી શકતા નથી. બંને જગત, પોતાના મર્યાદામાં, અવિચલ છે; પર્વતો પણ સ્થિર છે. છ બાહકો છે, એક એકલવાયો ચાલે છે, સર્વોચ્ચ ઋતને સ્થિર રાખે છે; ગાયો નજીક આવી છે. ત્રણ મહાન ઉપર ઊભા છે, બે ગુપ્ત છે, એક પ્રગટ છે. ત્રણ જન્મવાળો, અનેકરૂપે, અને ત્રણ સ્વભાવવાળો સાઢ, સંતાનથી સમૃદ્ધ—ત્રણ મુખવાળો, શક્તિશાળી, શાશ્વત બીજધારી છે. હું આ માર્ગોને જાગૃત કરું છું, સુંદર આદિત્યદેવોના નામને પોકારું છું. દૈવી જળ પણ તેમાં આનંદ પામે છે, અલગ-અલગ વહે છે, પણ તેને ઘેરી લે છે. ત્રણ નિવાસ, ત્રણ નદીઓ, ત્રણ વિદ્વાન, ત્રણ માતાઓ, સભામાં રાજ કરતી. ત્રણ ધર્મપરાયણ કન્યાઓ, અને ત્રણ સ્વર્ગથી, સભામાં શાસન કરે છે. સવિતા, ત્રણે વાર સ્વર્ગથી અમને આશીર્વાદ આપે; રોજ ત્રિગુણ પ્રકાશ આપે. ભગ, રક્ષક અને ધીષણા, અમને ત્રણ માપે સંપત્તિ આપે. સવિતા ત્રણે વાર સ્વર્ગથી પોતાની શક્તિથી આવે છે; મિત્ર અને વરુણ સુંદર હાથે આવે છે. જળ અને બંને જગત પણ સવિતાના પ્રેરણે ધન માટે પ્રયત્ન કરે છે. ત્રણ સર્વોચ્ચ તેજસ્વી લોક, ત્રણ વીર મહાન સ્વામીના શાસન કરે છે. ધર્મી, શક્તિશાળી, અપરાજિત—ત્રણે વાર સ્વર્ગથી દેવો સભામાં આવે છે. વિદ્વાનો મને સમજાવે છે, સમજપૂર્વક, તે ગાય જે અવિહિત રીતે ભટકે છે. એકવારમાં જ તે પુષ્કળ દુધ આપે છે; ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને શોધકોએ તેમાંથી મેળવ્યું છે. ઇન્દ્ર અને પુષણ, મહાન અને સુકર્મા, આકાશમાં આનંદ કરતાં જેમ, તેણે દુધ દોહ્યું. બધા દેવો તેમાં પ્રયત્ન કરતાં, હે વસુઓ, અમે અહીં તમારો આશીર્વાદ મેળવીએ. સાઢની પત્નીઓ તેની શક્તિને ઇચ્છે છે, તેને માન આપે છે અને અંદરના બીજને જાણે છે. ગાયો પોતાના વાછરડાને ઇચ્છે છે, અને અદ્ભુત રૂપ ધારણ કરી ફરતી રહે છે. હું બંને જગતને સંબોધું છું, યજ્ઞમાં પથ્થર જોડીને, સમજપૂર્વક. હે દાનદાતા, આ બધું મનુ માટે ઊભું થાય છે, તેજસ્વી અને પૂજનીય. હે અગ્નિ, તારી જીભ મધુર અને બુદ્ધિવાળી છે, જે દેવોમાં પ્રસિદ્ધ છે. એથી અહીં, બધા પૂજનીયોને મદદ માટે બોલાવ અને તેમને મધુર હવિ પીવડાવ. અગ્નિ, તારી નદીઓ, પર્વત જેવી, વહે છે અને પોષણ આપે છે, હે અદ્ભુત દેવ. હે જાતવેદસ, અમને તારો આશીર્વાદ અને સર્વમંગલતા આપ. પ્રાચીન ઇચ્છાવાળી ગાય દુધ આપે છે, અને અંદર પુત્ર ધર્મ તરફ ચાલે છે. તે તેજસ્વીને પ્રકાશ આપે છે; અશ્વિનીઓના યશસ્વી સ્તુતિઓ પ્રભાતે રચાય છે. સુસંયુક્ત ઘોડાઓ સાથે, તે તમારે માટે અમૃત લાવે છે; હવન ઉપર ઉઠે છે, જેમ બુદ્ધિ પિતાને ઉઠે છે. તમે લોભીઓના વિચારો દુર કરો; અમે તમારા નજીક આવી પ્રાર્થના કરીએ છીએ. સુસંયુક્ત ઘોડાઓ અને મજબૂત રથ સાથે, હે અદ્ભુત અશ્વિનીઓ, પથ્થરથી આવતી આ સ્તુતિ સાંભળો. તમારો પરત ફરવાનો માર્ગ કયો છે, જે પ્રાચીન ઋષિઓએ કહ્યું છે? તમે વિચાર કરો, આવો, કદાચ બધા લોકો તમને બોલાવે છે, હે અશ્વિનીઓ. આ મધુર વસ્તુઓ તમારા માટે છે, જેમ મિત્રોની ભેટ, મીત્રોએ શરૂઆતમાં આપી છે. અન્ય અનેક લોકોએ, હે અશ્વિનીઓ, તમારો અવાજ સાંભળ્યો છે; દયાળુ લોકોમાં તમારું યશ પ્રગટ છે. દેવમાર્ગે અહીં આવો, હે અદ્ભુત, અહીં તમારું મધુભંડાર છે. તમારું પ્રાચીન નિવાસ, શુભ મૈત્રી, હે યુવાન, જહ્નુની જળોમાં તમારું ધન છે. શુભ મૈત્રીને નવી બનાવીએ, અને એકસાથે મધથી આનંદ કરીએ. અશ્વિનીઓ, પવન સાથે, યુવાન અને કુશળ છો, સહયોગીઓ સાથે, એકતા અને યુવાનીથી. નાસત્ય, દિવસની હવિ સ્વીકારો, સોમ પીવો, અવિરત અને દયાળુ. તમારી અનેક ભેટો, હે અશ્વિનીઓ, વાણીથી ઘેરાયેલી, પ્રયત્નશીલ અને અવિરત, આગળ વધે છે. તમારો અમૃતમય અને પથ્થરથી ચલાવતો રથ ઝડપથી આકાશ અને ધરતીને વિહારે છે. આ રીતે, દેવતાઓની મહાન એકતા, તેમના નિયમો અને દયાળુતા, જગતના સર્વ ભાગમાં વ્યાપી રહી છે—અને આપણે સૌ તે મહાન દેવરાજ્યના આશ્રયમાં આનંદ પામીએ છીએ.