ലോകത്തെ ദാനശീലന്മാർക്ക് ഒരിക്കലും നാശമില്ല, അവർ അശാന്തരാവുകയോ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; ഈ ഭൂമിയും അതിലെ എല്ലാ പ്രകാശവും ദാനികൾക്കാണ് സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ആദിയിൽ തന്നെ സുഗന്ധമുള്ള ഗർഭവും, ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ച വധൂകളും, ആന്തരികപാനീയവും, ക്ഷണിക്കാതെ വരുന്നവരെയും ദാനികൾ സ്വന്തമാക്കി. ദാനശീലന്മാർക്കായി വേഗമുള്ള കുതിരകൾ ഒരുക്കപ്പെടുന്നു, യുവതികൾ സ്വയം അലങ്കരിക്കുന്നു; ദാനിയുടെ വീട് കമലപുഷ്കരിണിപോലെ മനോഹരവും ദിവ്യലോകം പോലെയും തിളങ്ങുന്നു. ഭോജന്റെ കുതിരകൾ, നന്നായി പാകപ്പെടുത്തിയവ, അവനെ വഹിക്കുന്നു; അവന്റെ ഭംഗിയുള്ള രഥം ദാനത്താൽ മുന്നേറുന്നു. യുദ്ധങ്ങളിൽ ദേവതകൾ ഭോജനെ രക്ഷിക്കുന്നു; സമ്മേളനങ്ങളിൽ ഭോജൻ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നു. ഒരു ദിവസം, സരമ എന്ന ദൈവദൂതിയെ ദൂരത്തേക്ക് യാത്രയയച്ചു. "സരമേ, നീ ഈ ദൂരം യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ എന്താണ് അന്വേഷിച്ചത്? നീ വഴിവിട്ടു എങ്ങോട്ടാണ് പോയത്? നിന്റെ ലക്ഷ്യവും ആഗ്രഹവും എന്തായിരുന്നു? നീ എങ്ങിനെ രസാനദിയുടെ വെള്ളം കടന്നു?" എന്ന് ചോദിച്ചു. സരമ മറുപടി നൽകി: "ഇന്ദ്രന്റെ ദൂതിയായി ഞാൻ പോവുകയാണ്; പാണികൾ മറച്ചു വച്ചിരിക്കുന്ന മഹാസമ്പത്താണ് ഞാൻ അന്വേഷിച്ചത്. ഭയത്താൽ ഞാൻ അതു കടന്നു, അതുവഴിയാണ് രസാനദി ഞാൻ തരണം ചെയ്തത്." പാണികൾ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: "സരമേ, ഇന്ദ്രൻ എങ്ങനെയാണ്? അവൻ എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നു? നീ ദൂതിയായി വന്നതിന്റെ കാരണം എന്താണ്? നമുക്ക് ഐക്യം വരുത്താം; അപ്പോൾ അവൻ ഞങ്ങൾക്ക് പശുക്കളുടെ അധിപനായിരിക്കും." സരമ പറഞ്ഞു: "എന്നെ ദൂതിയായി അയച്ചവനെ ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; ആഴമുള്ള നദികൾ പോലും അവനെ മറയ്ക്കുന്നില്ല. പാണികൾ, നിങ്ങൾ ഇന്ദ്രനാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു." പാണികൾ പറഞ്ഞു: "സരമേ, നീ അന്വേഷിച്ച പശുക്കൾ ആകാശത്തിന്റെ അറ്റത്താണ് പറക്കുന്നത്. അവരെ ആരാണ് ഞങ്ങൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കുക? ഞങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങളും അതിശക്തമാണ്." സരമ അവരെ ശപിച്ചു: "നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ അനർഹമാണ്; നിങ്ങളുടെ ശരീരം ദുർബലവും അസ്ഥിരവും ആകട്ടെ. നിങ്ങളുടെ വഴി കടക്കാനാകാത്തതാകട്ടെ; ബ്രഹസ്പതി ഞങ്ങൾക്കു രക്ഷ നൽകട്ടെ." പിന്നീട് പാണികൾ സൂക്ഷ്മമായി കാവലുള്ള കല്ലിന് അടിയിൽ, പശുക്കളും കുതിരകളും ധനവും കൂട്ടിയിടിച്ചിടം സരമ കണ്ടെത്തി. അവിടെ സോമപാനത്താൽ പോഷിതരായ അയ്യസ്യന്മാർ, അങ്കിരസന്മാർ, നവഗ്വന്മാർ എന്ന മഹർഷികൾ എത്തിയിരുന്നു. അവർ ഈ വിശാലമായ പശുസമ്പത്ത് പങ്കിട്ടു, പാണികൾക്ക് അവരുടെ വാക്ക് പറഞ്ഞു. പാണികൾ സരമയെ പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു: "ദൈവശക്തിയാൽ നീ ഇവിടെ എത്തി. നിന്നെ സഹോദരിയായി സ്വീകരിക്കാമായിരുന്നു. ദയവായി തിരിച്ചു പോകരുത്; പശുക്കൾ നമുക്ക് വിഭജിക്കേണ്ടതില്ല." സരമ മറുപടി നൽകി: "എനിക്ക് സഹോദരത്വം അറിയില്ല; ഇന്ദ്രനും മഹാന്മാരായ അങ്കിരസന്മാരും എല്ലാം അറിയുന്നു. പാണികൾ പശുക്കളെ മറച്ചു വെച്ചപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ നല്ല വഴി കണ്ടെത്തി." പാണികൾ ദൂരത്ത് മറഞ്ഞു, തങ്ങളാണ് മേലാളരാണ് എന്ന് കരുതി. പക്ഷേ, പശുക്കൾ സത്യത്തിന്റെ വഴി അളന്നു മുന്നേറി. ബ്രഹസ്പതി, സോമ, ശില, പ്രചോദിതരായ ഋഷികൾ ഇവരെ കണ്ടെത്തി. അദ്യപാപം ചെയ്ത സലില, മാതരിശ്വാൻ, കുഴികൊത്തവൻ, ജലവാഹകർ, ജ്വലിപ്പിക്കുന്നവ, പ്രബലർ, സന്തോഷം നൽകുന്നവ—ഈ ദൈവജലങ്ങൾ സത്യത്തിൽ ജനിച്ചവരാണ്. ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയെ ആദ്യം തിരികെ നൽകിയവൻ രാജസോമയാണ്; അവളെ വരുൺ, മിത്രൻ എന്നിവരും പിന്തുടർന്നു. അഗ്നിഃ പുരോഹിതൻ അവളെ കൈപിടിച്ച് മുന്നോട്ട് നയിച്ചു. "ബ്രാഹ്മണപത്നിക്ക് കൈകൊണ്ടു മാത്രമേ പ്രതിജ്ഞയുണ്ടാകാവു," അവർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. "അവളെ ദൂതനു നൽകരുത്; അങ്ങനെ ക്ഷത്രിയരുടെ രാജ്യം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു." പുരാതനദേവതകളും സപ്തർഷികളും അവളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്തു; ബ്രാഹ്മണപത്നി അടുത്തു കൊണ്ടുവരപ്പെടുമ്പോൾ, അവൾ സ്വർഗത്തിലെ ഉന്നതസ്ഥാനത്താണ്. വേദം പഠിക്കുന്ന ശിഷ്യൻ വൈരാഗ്യം ഒഴിവാക്കി നടന്നു, ദേവന്മാരുടെ ഭാഗമായിത്തീർന്നു. അവന്റെ മുഖേന ബ്രഹസ്പതി ബ്രാഹ്മണപത്നിയെ കണ്ടെത്തി. ദേവതകളും മനുഷ്യരും അവളെ തിരികെ നൽകി; സത്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരാണ് ബ്രാഹ്മണപത്നിയെ തിരികെ നൽകിയതും. അവളെ കുറ്റരഹിതയാക്കി, ഭൂമിയുടെ പോഷണം ആസ്വദിച്ചു, മഹാഗാനം പാടി. ഇന്ന് മനുഷ്യരുടെ വീട്ടിൽ ജാതവേദസ് അഗ്നിയെ തെളിയിച്ച്, ദേവതകൾക്ക് യജ്ഞം അർപ്പിക്കുന്നു. മിത്രനും വരുൺനും അറിയുന്നവനായി അഗ്നി ദൂതനായി വരുന്നു. സത്യത്തിന്റെ പാതയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന തനൂനപാത്, മധുരവാക്യനായവൻ, നമ്മുടെ ചിന്തയെ അംഗീകരിച്ച് യജ്ഞം വിജയകരമാക്കട്ടെ. അഗ്നിയെ വസുക്കളോടൊപ്പം വന്ദനം ചെയ്യുന്നു; ദേവതകളുടെ മഹാപുരോഹിതനായി അഗ്നി യജ്ഞത്തിൽ അർഹനായി വരുന്നു. പവിത്രം പടിഞ്ഞാറ് വിരിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിൽ ദേവതകൾക്കായി വിശാലമായ സുഖാസനവും, അദിതിക്ക് മനോഹരമായ വിശ്രമസthalവുമാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ദിവ്യമായ വലിയ വാതിലുകൾ ദേവതകൾക്കായി തുറക്കുന്നു; ഉഷസും രാത്രിയും ഒരുമിച്ച് ഇരിക്കുന്നു; ദിവ്യയുവതികൾ ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ച് തിളങ്ങുന്നു. പ്രഥമപുരോഹിതന്മാർ യജ്ഞം അളന്നു, കവി സമൂഹങ്ങളെ പ്രചോദിപ്പിച്ചു, പൂർവദീപ്തി കിഴക്കോട്ട് കാണിച്ചു. ഭാരതി, ഇള, സർസ്വതി എന്നീ ദേവികൾ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു; അവർ സത്യമുള്ളവർ, സന്തോഷം നൽകുന്നവർ. ആകാശവും ഭൂമിയും അലങ്കരിച്ചവൻ, ദേവതാപുരോഹിതന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിൽ ത്വഷ്ടാവിന് യജ്ഞം അർപ്പിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്ക് അർപ്പണങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ സമർപ്പിക്കുന്നു; വനപതി അഗ്നി മധുരവും നെയ്യും ചേർന്ന ഹവിക്ക് രുചി നൽകുന്നു. അഗ്നി ഉടനെ ജനിച്ചു, യജ്ഞത്തെ അളന്നു, ദേവന്മാരുടെ നേതാവായി. പുരോഹിതന്റെ ആജ്ഞയിൽ, സത്യവാക്കിൽ, ദേവതകൾ 'സ്വാഹാ'യോടെ ഹവിയെ ആസ്വദിക്കുന്നു. പ്രജ്ഞാവാന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ചിന്തകൾ ഉണർത്തൂ; സത്യകൃത്യങ്ങൾകൊണ്ട് ഇന്ദ്രനെ പ്രചോദിപ്പിക്കാം—അവൻ വീരനാണ്, ഗായകനാണ്, ജ്ഞാനിയുടെ ജ്ഞാനി. സത്യത്തിന്റെ പ്രചോദനം തിളങ്ങി; കാളയുമായുള്ള ഗൃഹപുത്രൻ ശക്തിയോടെ ഉയർന്നു, വിശാലമായ ലോകങ്ങൾ വിഭജിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ തന്റെ മഹത്വത്തിൽ അങ്കിരസന്മാരാൽ പുകഴപ്പെട്ടവനായി, മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു; അനേകം പ്രദേശങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിച്ചു, സത്യം ആധാരമാക്കി. ഇന്ദ്രൻ ആകാശത്തിന്റെയും ഭൂമിയുടെയും അളവ് അറിയുന്നു; എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളും അറിയുന്നു; ശുഷ്ണനെ അവൻ കീഴടക്കി; സൂര്യനോടൊപ്പം ആകാശം വ്യാപിപ്പിച്ചു. വജ്രായുധം കൊണ്ട് വൃത്രനെ സംഹരിച്ചു; ദുഷ്ടന്മാരുടെ മായയെ തകർത്തു. ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ ശക്തനായിരിക്കുന്നു. യദുക്കളുടെ പതാകകൾ ഉഷസ്സിലും സൂര്യനിലും തിളങ്ങി; നക്ഷത്രം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ, അതെവിടെ നിന്നു വന്നു, എവിടെ പോയി എന്ന് ആരും അറിയുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ, ദാനത്തിന്റെ മഹത്വവും ദൈവികതയും, ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയും, യജ്ഞത്തിന്റെ മഹിമയും, ദേവതകളുടെ കൃപയും ഈ കഥയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു.