ബ്രാഹ്മണന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ജിജ്ഞാസുക്കളാൽ ഉണർന്ന ഒരു സംഘം മഹാത്മാക്കൾ ചോദിച്ചു: "ആ വ്യക്തി ഏതിനകത്താണ് പ്രവേശിച്ചത്? എന്തൊക്കെയാണ് ആ വ്യക്തിയിലകത്തായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്? ബ്രഹ്മൻ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോട് ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് എന്താണ് പറയാൻ പോകുന്നത്?" ബ്രഹ്മൻ മറുപടി നൽകി: "അവൻ അഞ്ചിനകത്താണ് പ്രവേശിച്ചത്; അവയൊക്കെയും ആ വ്യക്തിയിലകത്താണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഞാൻ നിന്നെ അന്വേഷിക്കുന്നു, മായയാൽ അല്ല, ചിന്തയിൽ നീ ഉയർന്നവനാണ്." അവർ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: "മുൻഭാവന എന്തായിരുന്നു? മഹത്തായ വേഗത എന്തായിരുന്നു? പിലിപ്പിലാ എന്താണ്? പിശംഗിലാ എന്താണ്?" ബ്രഹ്മൻ വിശദീകരിച്ചു: "സ്വർഗ്ഗം ആയിരുന്നു മുൻഭാവന; കുതിര ആയിരുന്നു മഹത്തായ വേഗത; ആട് ആയിരുന്നു പിലിപ്പിലാ; രാത്രി ആയിരുന്നു പിശംഗിലാ." പിന്നീട് അവർ ചോദിച്ചു: "ആ പിശംഗിലാ ആരാണ്? കുരുപിശംഗിലാ ആരാണ്? ആരാണ് ശാഖയിൽ ചാടുന്നത്? ആരാണ് പഥത്തിൽ സരിച്ചുപോകുന്നത്?" ബ്രഹ്മൻ പറഞ്ഞു: "പിശംഗിലാ ആൺ ആട്; കുരുപിശംഗിലാ നായയാണ്. മൂഷികം ശാഖയിൽ ചാടുന്നു; പാമ്പ് പഥത്തിൽ സരിച്ചുപോകുന്നു." അവർ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: "അവയുടെ വിസർജ്ജനം എത്ര? അക്ഷരങ്ങൾ എത്ര? ഹോമങ്ങൾ എത്ര? എത്ര വിധത്തിൽ അതിന് അഗ്നി ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു? യാഗസഭയിൽ എത്ര പുരോഹിതന്മാർ സമയോചിതമായി ആരാധിക്കുന്നു?" ബ്രഹ്മൻ പറഞ്ഞു: "അതിനുള്ള വിസർജ്ജനം ആറാണ്; അക്ഷരങ്ങൾ നൂറ്; ഹോമങ്ങൾ എൺപത്; അഗ്നി ജ്വലിപ്പിക്കുന്നത് മൂന്നു വഴി. യാഗസഭയിൽ ഏഴു പുരോഹിതന്മാർ സമയോചിതമായി ആരാധിക്കുന്നു." പിന്നീട് അവർ ചോദിച്ചു: "ലോകത്തിന്റെ നാഭി അറിയുന്നവൻ ആരാണ്? ആകാശം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം അറിയുന്നവൻ ആരാണ്? സൂര്യന്റെ മഹോത്ഭവം അറിയുന്നവൻ ആരാണ്? ചന്ദ്രൻ എവിടുനിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്ന് അറിയുന്നവൻ ആരാണ്?" ബ്രഹ്മൻ ഉത്തരം നൽകി: "ലോകത്തിന്റെ നാഭി ഞാൻ അറിയുന്നു; ആകാശവും ഭൂമിയും അന്തരീക്ഷവും ഞാൻ അറിയുന്നു; സൂര്യന്റെ മഹോത്ഭവവും ചന്ദ്രൻ എവിടുനിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്നതും ഞാൻ അറിയുന്നു." പിന്നീട് അവർ ചോദിച്ചു: "ഭൂമിയുടെ അറ്റം എവിടെയാണ്? ലോകത്തിന്റെ നാഭി എവിടെയാണ്? മഹാകുതിരയുടെ ബീജം എന്താണ്? വാണിയുടെ പരമപദം എന്താണ്?" ബ്രഹ്മൻ പറഞ്ഞു: "ഈ യാഗവേദിയാണ് ഭൂമിയുടെ അറ്റം; ഈ യാഗം തന്നെ ലോകത്തിന്റെ നാഭിയാണ്; ഈ സോമം മഹാകുതിരയുടെ ബീജം; ഈ ബ്രഹ്മൻ വാണിയുടെ പരമപദം." പിന്നീട് ബ്രഹ്മൻ പറഞ്ഞു: "സുജാതനും സ്വയംഭുവുമായ ആദി, മഹാസമുദ്രത്തിനകത്ത്, കർമത്തിന്റെ ബീജം സ്ഥാപിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് പ്രജാപതി ജനിച്ചു." പുരോഹിതൻ സോമത്തിന്റെ മഹത്വത്തിൽ പ്രജാപതിയെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു. അവൻ പ്രസന്നനാകട്ടെ; പുരോഹിതൻ ഹോമം അർപ്പിച്ച് സോമം പാനമാകട്ടെ. "പ്രജാപതേ, നിന്നെക്കാൾ മറ്റൊരുവനും ഈ ആകൃതികൾ എല്ലാം ഉൾക്കൊണ്ടിട്ടില്ല. ഞങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്ന ഈ ആഗ്രഹം നമുക്ക് ലഭിക്കട്ടെ. നാം ധനാധിപതികളാകട്ടെ." അതിനുശേഷം, യാഗത്തിലെ വിവിധ ജീവജാലങ്ങളും അവയുടെ ദൈവിക സമ്പർക്കങ്ങളും വിശദമായി വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. കുതിരയാണ് മുകളിലെ ഭാഗം; പശു, മാൻ എന്നിവ പ്രജാപതിയുടെ സന്തതികളുടെ ഭാഗം; കറുത്ത കഴുത്തുള്ളത് അഗ്നിയുടെതാണ്, മുന്നിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു; സരസ്വതിയുടെ ആടാണ് താഴെ, മണലിന് കീഴിൽ; അശ്വിനികളുടെ ഭാഗം താഴത്തെ ചങ്ങലകളാണ്; സൌമ്യനും പൗഷ്ണനും കൈകളാണ്; ഇരുണ്ടത് നാഭിയിൽ; സൂര്യന്റെ ഭാഗം വശങ്ങളാണ്; വെള്ളയും കറുപ്പും ത്വഷ്ടാവിന്റെ ഭാഗം; രോമമുള്ളത് വായുവിന്റെ; വെള്ളപ്പൂച്ച വാൽ ഇന്ദ്രന്റെ; മനോഹരമായത് സ്വപസ്യയുടെ; മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗം വാമനരൂപം. ചുവപ്പും, പുകനിറവും, കർക്കന്ധുചുവപ്പും സൗമ്യന്റെ ഭാഗം; കറുപ്പും, ചുവപ്പും, വെളുത്തും വരുണന്റെ; വെളുത്ത പാടുള്ളവ, മറ്റൊരു വെളുത്ത പാടുള്ളവ, ചുറ്റും വെളുത്ത പാടുള്ളവ സാവിത്രിയുടെ; വെളുത്ത കൈ, മറ്റൊരു വെളുത്ത കൈ, ചുറ്റും വെളുത്ത കൈ ബൃഹസ്പതിയുടെ; പുള്ളിപ്പുള്ളി, ചെറുപുള്ളി, വലിയ പുള്ളി മൈത്രാവരുണന്റെ. ശുദ്ധമായ കേശമുള്ളവ, അതിലും ശുദ്ധമായ കേശമുള്ളവ, മുത്തുകേശമുള്ളവ അശ്വിനികളുടെ; വെളുപ്പും വെളുത്ത കണ്ണും ചുവപ്പും പശുക്കളുടെ അധിപനായ രുദ്രന്റെ; ചെവി യമന്റെ; ലിപ്തമായത് രൗദ്രന്റെ; ആകാശത്തിന്റെ രൂപമുള്ളത് പർജന്യന്റെ. ചിതറിയ പുള്ളി, ചുറ്റും പുള്ളി, മുകളിലേക്കുള്ള പുള്ളി മരുതുകളുടെ; ചുവപ്പും ചുവന്ന വാൽ ഉളളത്, പുള്ളി സരസ്വതിയുടെ; മില്ത്തുള്ള ചെവി, തൂങ്ങുന്ന ചെവി, മുകളിലേക്കുള്ള ഇരുമ്പ് ചെവി ത്വഷ്ടാവിന്റെ; കറുത്ത കഴുത്ത്, വെളുത്ത കണ്ണ്, പാടുള്ള തൈ അഗ്നി-ഇന്ദ്രന്റെയും; കറുത്ത വിരൽ, ചെറു വിരൽ, വലിയ വിരൽ ഉഷസിന്റെ. വിദഗ്ധർ വൈശ്വദേവ്യരുടെ; ചുവപ്പ് രോഹിണിയുടെ; മൂന്നുവയസ്സുള്ളവ വാണിയുടെ; അറിയാത്തത് ആദിത്യിയുടെ; സമാനരൂപം ധാത്രാവിന്റെ; കാളക്കുട്ടികൾ ദേവീഭാര്യമാരുടെ. കറുത്ത കഴുത്ത് അഗ്നിയുടെ; വെളുത്ത പാടുള്ളത് വസുക്കളുടെ; ചുവപ്പ് രുദ്രന്റെ; വെളുത്തും കാഴ്ചയുള്ളതും ആദിത്യരുടെ; ആകാശത്തിന്റെ രൂപമുള്ളത് പർജന്യന്റെ. ഉയർന്നത്, കാള, വാമനൻ എന്നിവ ഇന്ദ്ര-വിഷ്ണുവിന്റെ; ഉയർന്നത്, വെളുത്ത കൈ, വെളുത്ത പുറം ഇന്ദ്ര-ബൃഹസ്പതിയുടെ; പന്നിരൂപം വേഗമുള്ളവ; പുള്ളിപ്പുള്ളി അഗ്നി-മരുതുകളുടെ; ഇരുണ്ടവ പൗഷ്ണന്റെ. ഇവയാണ്: അഗ്നി-ഇന്ദ്ര ദ്വയം, ദ്വിരൂപികൾ; അഗ്നി-സോമ ദ്വയം, വാമനങ്ങൾ; അനഡ്വാഹ, അഗ്നി-വിഷ്ണു ദ്വയം, വിനീതർ; മൈത്രാവരുണി, മറ്റൊരു മൈത്രി. കറുത്ത കഴുത്ത് അഗ്നിയുടെ, മഞ്ഞ ചുണ്ടുള്ളത് സോമയുടെ, വെളുത്തത് വായുവിന്റെ, പാടില്ലാത്തത് ആദിത്യിയുടെ, സമാനരൂപം ധാത്രാവിന്റെ, കാളക്കുട്ടികൾ ദേവീഭാര്യമാരുടെ. കറുപ്പ് ഭൂമിയുടെ, പുക നിറം അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ, വലിയത് ആകാശത്തിന്റെ, പുള്ളിപ്പുള്ളി മിന്നലിന്റെ, ചാരനിറം നക്ഷത്രങ്ങളുടെ. പുക നിറം വസന്തത്തിനായി; വെളുപ്പ് ഉഷ്ണത്തിനായി; കറുപ്പ് മഴക്കാലത്തിനായി; ചുവന്ന പാടുള്ളത് ശരത്കാലത്തിനായി; മഞ്ഞ ചുണ്ടുള്ളത് ശീതത്തിനായി; ചുവപ്പു-കറുപ്പ് ശിശിരത്തിനായി. മൂന്നുവയസ്സുള്ളത് ഗായത്രിക്ക്; അഞ്ഞൂറ്റുവയസ്സുള്ളത് തൃഷ്ടുപിന്; രണ്ടുവയസ്സുള്ള കാളകൾ ജഗതിക്ക്; മൂന്നു കിടാവുള്ളത് അനുഷ്ടുപിന്; നാലുവയസ്സുള്ള കാളകൾ ഉഷ്ണിച്ഛന്ദസിന്. ആറ് വയസ്സുള്ള കാളകൾ വിരാജിന്; കാളകൾ ബൃഹതിക്ക്; കാളകൾ കകുഭിന്; അനഡ്വാഹ പംക്തിക്ക്; പശുക്കൾ അതിഛ്ഛന്ദസിന്. കറുത്ത കഴുത്ത് അഗ്നിയുടെ; മഞ്ഞ ചുണ്ടുള്ളത് സോമയുടെ; ഉപധ്വസ്താ സാവിത്രിയുടെ; കാളക്കുട്ടികൾ സരസ്വതിയുടെ; ഇരുണ്ടത് പൂഷന്റെ; പുള്ളിപ്പുള്ളി മരുതുകളുടെ; അനേകരൂപം വിശ്വദേവരുടെ; വിനീതം ദ്യാവാപൃഥ്വിയുടെ. ഇവയാണ് ചലിക്കുന്നവ: അഗ്നി-ഇന്ദ്ര ദ്വയം, കറുപ്പ്, വരുണ ദ്വയം, പുള്ളിപ്പുള്ളി, മരുതുകൾ, പരമരൂപങ്ങൾ. അനേകമുഖങ്ങളുള്ള അഗ്നിക്ക്, മരുതുകളിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യം ജനിച്ചവൻ; ഉഷ്ണം നൽകുന്ന മരുതുകൾക്ക് സവാതി; ഗൃഹസ്ഥ മരുതുകൾക്ക് ബഷ്കിഹാ; കളിക്കുന്ന മരുതുകൾക്ക് കലർന്നവ; സ്വത്വമുള്ള മരുതുകൾക്ക് അനുയായികൾ. ഇവയാണ് ചലിക്കുന്നവ: അഗ്നി-ഇന്ദ്ര ദ്വയം, കൊമ്പുള്ളവ, മഹേന്ദ്ര, വിശ്വകർമ്മയുടെ അനേകരൂപം. പുക നിറം, മഞ്ഞ നിറം സോമമുള്ള പിതാക്കന്മാർക്കായി; മഞ്ഞ നിറം, മഞ്ഞ നിറം ബർഹിസിൽ ഇരിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർക്കായി; കറുപ്പ്, മഞ്ഞ നിറം അഗ്നിയിൽ ചുട്ടുപോയ പിതാക്കന്മാർക്കായി; കറുപ്പ്, പുള്ളിപ്പുള്ളി ത്ര്യംബകർക്കായി. ഇവയാണ് ചലിക്കുന്നവ: ശുനാസീരയുടെ, വായുവിന്റെ വെളുപ്പ്, സൂര്യന്റെ വെളുപ്പ്. വസന്തത്തിനായി കാടപ്പക്ഷികൾ; ഉഷ്ണത്തിനായി വാനരപ്പക്ഷികൾ; മഴക്കാലത്തിനായി കോഴികൾ; ശരത്കാലത്തിനായി ക്വെയിലുകൾ; ശീതത്തിനായി കാക്കകൾ; ശിശിരത്തിനായി കിളികൾ. സമുദ്രത്തിനായി നീരാളികൾ; പർജന്യയ്ക്കായി തവളകൾ; ജലത്തിനായി മീനുകൾ; മിത്രയ്ക്ക് കുലീപയപക്ഷികൾ; വരുണനു മുത്തശ്ശാമുകൾ. സോമയ്ക്കായി ഹംസകൾ; വായുവിന് കുരുവികൾ; ഇന്ദ്ര-അഗ്നിക്ക് നീർകാക്കകൾ; മിത്രയ്ക്ക് കുരുവികൾ; വരുണനു ചുവന്ന തടാകപ്പക്ഷികൾ. അഗ്നിക്ക് വെട്ടുപക്ഷികൾ; വനവൃക്ഷങ്ങൾക്ക് ആണ്ടിപ്പക്ഷികൾ; അഗ്നി-സോമയ്ക്ക് നീലകിളികൾ; അശ്വിനികൾക്ക് മയിൽ; മിത്ര-വരുണർക്കു പ്രാവുകൾ. സോമയ്ക്ക് വാനരപ്പക്ഷികൾ; ത്വഷ്ടാവിന് കൌളികപക്ഷികൾ; ഗോശാലകൾക്ക് ദേവീഭാര്യമാരുടെ പക്ഷികൾ; അഗ്നിക്ക് പാരുഷ്ണപക്ഷികൾ. പകൽക്കായി പ്രാവുകൾ; രാത്രിക്ക് സീചാപൂ പക്ഷി; പകൽ-രാത്രി സംധ്യയ്ക്ക് ജതൂ പക്ഷി; മാസങ്ങൾക്ക് ദാത്യുഹ; വർഷത്തിന് മഹാവ്യാഘ്രപക്ഷി. ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മൻ, സൃഷ്ടിയിലെ രഹസ്യങ്ങൾ, യാഗത്തിലെ ക്രമങ്ങൾ, ദൈവിക ബന്ധങ്ങൾ, ഓരോ ജീവജാലത്തിന്റെയും അർപ്പിതാർത്ഥങ്ങൾ, അതിന്റെ ദൈവികതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, മഹാത്മാക്കൾക്ക് വിശദമായി വിവരിച്ചു.