एकदा ऋषी आणि यज्ञकर्ते एकत्र आले होते. यज्ञाच्या वेळी, त्यांनी गूढ भाग खाली उतरवला आणि वृषभाने तोच भाग पुन्हा त्या जागी नेला. तोच स्त्रियांसाठी जीवनदायी अन्न ठरतो. यज्ञातील क्रियांच्या वेळी, "यकासकौ, शकुन्तिकाहलग" असे शब्द उच्चारले गेले, ज्यातील कपटाचा भाव होता. यज्ञाच्या प्राण्याच्या गर्भात, "निगलगलीती" असा ध्वनी करीत, तो धारण करणारा प्रकट झाला. पुन्हा, "यको, असकौ, शकुन्तक, आहल्ग" असे उच्चारले गेले, आणि पुजाऱ्यांना सांगितले गेले की, जणू काही बोलायचे आहे असे वाटले तरी, हे अध्वर्यु, तुमचे तोंड आम्हाला जास्त बोलू नये. त्या वृक्षाच्या टोकावर तुझी आई आणि वडील आहेत, "प्रतिलामीति" असे म्हणून तुझ्या वडिलांनी गर्भात मुठ दाबली. ते दोघे त्या वृक्षाच्या टोकावर खेळत आहेत. पुन्हा पुजाऱ्यांना सांगितले, "हे ब्राह्मण, जणू काही बोलायचे आहे असे वाटले तरी, तुमचे तोंड आम्हाला जास्त बोलू नये." यानंतर, त्या मातेला वर उचलले गेले, जणू डोंगरावर ओझे उचलावे तसे. मग तिचा मधला भाग वाढू लागला, जणू थंड वाऱ्याने शुद्ध झाला. पुन्हा त्या पुरुषाचा भाग वर उचलला गेला, आणि त्याचा मधला भागही तसाच वाढला. जेव्हा तिच्या गर्भाच्या पडद्यांची जाडी झाली आणि ते स्थिर झाले, तेव्हा तिचे जननेंद्रिय गायीच्या घोट्याप्रमाणे हलू लागले. देवतांनी जेव्हा अलंकारित आणि रुंद नितंब असलेली स्त्री प्रकट केली, तेव्हा तिच्या मांडीने तिला मार्गदर्शन केले, जणू सत्याच्या डोळ्याच्या कपाळांसारखे. जेव्हा हरिण बार्ली खातो, तेव्हा तो स्वतःला गायींसारखा पोषित मानत नाही. जसे शूद्र जर आर्य स्त्रीचा प्रियकर असेल, तरी तो समृद्धीच्या उद्देशाने करत नाही. पुन्हा सांगितले, हरिण बार्ली खातो, तरी तो स्वतःला फार पोषित मानत नाही. शूद्र जर आर्य स्त्रीचा प्रियकर असेल, तरी तो त्यास अन्न मानत नाही. मी दधीक्रावण, हा विजयी आणि वेगवान घोडा निर्माण केला आहे. त्याचे तोंड आमच्यासाठी सुगंधित राहो, आणि तो आम्हाला दीर्घायुष्यासाठी पार नेवो. गायत्री, त्रिष्टुप, जगती, अनुष्टुप, पंक्ती, बृहती, उष्णिक, ककुभ आणि सूची ऋचा, हे सर्व तुम्हाला शांत करू देत. दोन पायांचे, चार पायांचे, तीन आणि सहा पायांचे, प्रमाणबद्ध आणि अप्रमाणबद्ध छंद, सूची ऋचांसह, तुम्हाला शांत करू देत. महान, तेजस्वी, सर्व दिशा, बलाढ्य, मेघांसारखे, वीजेसारखे स्वर, सूची ऋचांसह, तुम्हाला शांत करू देत. हे पुरुष, तुझ्या पत्नी तुझ्या केसांची वाट बुद्धीने काढोत; देवपत्नी, दिशा, सूची ऋचांसह, तुम्हाला शांत करू देत. चांदी, कृष्णमृग, शिसे, जू, हे सर्व कर्माने जोडले गेले आहेत; घोड्याच्या कातडीवरील सीमारेषा आणि पट्टे बांधले जावोत. कदाचित, ज्या लोकांकडे बार्ली आहे, किंवा बार्लीच, जशी ती क्रमाने भरडली जाते; येथे, त्यांच्या अन्नाची व्यवस्था करा, जे कुशाच्या शब्दाने पूजन करतात. कोण तुम्हाला कापतो, आदेश देतो, किंवा तुमचे अवयव बांधतो? कोणी, खरंच, तुमचा बांधणारा आहे, हे ऋषी? ऋतू, ऋतूंचे संधिबंध, बांधणारे, हे सर्व आदेश देत आहेत; वर्षाच्या ऊर्जेने, बंधनांनी, ते तुम्हाला बांधोत. अर्धमहिने, अंग, हे तुम्हाला बांधोत; महिने कापोत, बांधोत; दिवस-रात्र, मरुतगण तुम्हाला क्रश आणि फोडोत. दैवी पुरोहित तुम्हाला कापोत आणि आदेश देत राहोत; तुमचे अवयव, संधिबंधांमध्ये, सीमारेषा बनवोत आणि बांधोत. स्वर्ग, पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि वायू तुमचे उघडलेले स्थान भरून काढोत; सूर्य आणि तारे तुमचा लोक शुभ करोत. तुमच्या वरच्या आणि खालच्या अवयवांना शांती लाभो; हाडे, मज्जा आणि शरीराला शांती लाभो. कोण एकटा चालतो? कोण पुन्हा जन्म घेतो? हिवाळ्यासाठी उपाय काय? आणि मोठे आच्छादन काय? सूर्य एकटा चालतो; चंद्र पुन्हा जन्म घेतो; अग्नी हा हिवाळ्याचा उपाय आहे; पृथ्वी हे मोठे आच्छादन आहे. सूर्याच्या तेजासारखे काय? समुद्रासारखे सरोवर काय? पृथ्वीपेक्षा मोठे काय? कोणाची माप अज्ञात आहे? ब्रह्म हे सूर्याच्या तेजासारखे; आकाश हे समुद्रासारखे सरोवर; इंद्र पृथ्वीपेक्षा मोठा; आणि गायीचे माप अज्ञात आहे. मित्रा, मी तुला विचारतो, जर तू समजले असशील, त्या तीन पावलांमध्ये जिथे विष्णूचे पूजन झाले, तिथे सारे विश्व प्रवेशले. खरंच, मी त्या तीन पावलांमध्ये आहे, जिथे सर्व विश्व आहे; मी वेगाने पृथ्वी आणि आकाश पार करतो, एक भागाने, या स्वर्गाच्या पाठीमागे. त्या व्यक्तीने कुठे प्रवेश केला? काय त्याच्यामध्ये ठेवले आहे? हे ब्राह्मण, आम्ही तुला विचारतो, तू यावर काय सांगशील? पाच ठिकाणी त्या व्यक्तीने प्रवेश केला; तीच त्याच्यामध्ये ठेवलेली आहेत; मी तुला येथे शोधतोय, भ्रमाने नव्हे, तू विचारात श्रेष्ठ आहेस. पूर्वीची इच्छा काय होती? मोठा वेग कोणता? पिलिप्पिला काय? पिशंगिला काय? स्वर्गच ती पूर्वीची इच्छा होती; घोडा मोठा वेग होता; शेळी पिलिप्पिला होती; रात्र पिशंगिला होती. ही पिशंगिला कोण? कुरुपिशंगिला कोण? कोण फांदीवर उडी मारतो? कोण मार्गावर सरपटतो? शेळी म्हणजे पिशंगिला, कुत्रा म्हणजे कुरुपिशंगिला; ससा फांदीवर उडी मारतो, साप मार्गावर सरपटतो. त्याचे किती विष्ठा? किती अक्षरे? किती आहुती? किती प्रकारे ते प्रज्वलित होते? मी तुला यज्ञसभेत विचारतो, किती ऋत्विक योग्य वेळी पूजन करतात? सहा विष्ठा, शंभर अक्षरे, ऐंशी आहुती, तीन समिधा; यज्ञसभेत, मी सांगतो, सात ऋत्विक योग्य वेळी पूजन करतात. जगाचा नाभी कोण जाणतो? आकाश, पृथ्वी, वायू कोण जाणतो? सूर्याचा महान उद्गम कोण जाणतो? चंद्र कुठून जन्मला हे कोण जाणतो? मी जगाचा नाभी जाणतो; मी आकाश, पृथ्वी, वायू जाणतो; मी सूर्याचा महान उद्गम जाणतो, आणि चंद्र कुठून जन्मला हेही मला माहीत आहे. अशा प्रकारे, या गूढ प्रश्नोत्तरांनी आणि मंत्रांनी, ऋषी आणि यज्ञकर्त्यांनी विश्वाच्या रहस्यांचा शोध घेतला, यज्ञाच्या दिव्य वातावरणात ज्ञानाची आणि शांतीची स्थापना केली.