ଏହି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ରୁତିଗୁଡିକର ଅନୁସୃତିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ, ଶୁଭ ଗାଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଆରମ୍ଭରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ କେବଳ ଏକା ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା; ସେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମିତ ଜୀବର ଏକମାତ୍ର ନାୟକ ହେଲେ। ସେ ଏ ଭୂମି ଓ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କଲେ—ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ? ଉପୟାମା ସହିତ ପ୍ରଜାପତି ପାଇଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଛି; ଆମେ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛୁ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଏହା ତୁମର ଗର୍ଭ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ତୁମର ମହାନତା। ବର୍ଷରେ, ମଧ୍ୟାକାଶର ପବନରେ, ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମହାନତା ତୁମର ହୋଇଥିଲା—ସେହି ପ୍ରଜାପତି, ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ମହାନତାକୁ ନିବେଦନ କରିବାକୁ, ସ୍ୱାହା। ଏହି ଜଗତର ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ଜୀବର ଏକମାତ୍ର ରାଜା, ଶ୍ୱାସ ଓ ଚକ୍ଷୁପାଟରେ ମହାନ, ଦୁଇ ପାଓ ଚାରି ପାଓ ଯାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ—ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ? ଉପୟାମା ସହିତ ପ୍ରଜାପତି ପାଇଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଛି; ଆମେ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛୁ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଏହା ତୁମର ଗର୍ଭ; ଚନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ତୁମର ମହାନତା। ରାତିରେ, ବର୍ଷରେ, ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନିରେ, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେଉଁ ମହାନତା ତୁମର ହୋଇଥିଲା—ସେହି ପ୍ରଜାପତି, ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ମହାନତାକୁ ନିବେଦନ କରିବାକୁ, ସ୍ୱାହା। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଲ ଅଶ୍ୱକୁ ଯୋକ୍ତ କରାଯାଏ, ସେ ଅଚଳ ଦେଖି ଚଳିଥାଏ; ଆକାଶରେ ଆଲୋକମାନେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ, ପିତାଳ ଘୋଡାମାନେ, ଦୀର୍ଘ ମାନ୍ଦା କେଶ ସହିତ ରଥକୁ ଯୋକ୍ତ କରାଯାଏ; ଲାଲ, ଶୂର, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆଣିବା। ପବନ, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନି ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥାନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରୂପ—ଓ ଗାୟକ, ଏହି ପଥରେ ଘୋଡାକୁ ପୁନର୍ବାର ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ। ବସୁମାନେ ତୁମକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ; ରୁଦ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ; ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ। ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱର—ଧାନ, ଭଜା ଯବ ଓ ଦୁଧ ତୁମର; ଏହା ଖାଦ୍ୟ—ଓ ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଉ; ପ୍ରଜାପତି, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଉ। କିଏ ଏକା ଚଳିଥାଏ? କିଏ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ? ଏହି ଠଣ୍ଡାର ଉପାୟ କଣ? ମହାନ ଆବରଣ କଣ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକା ଚଳିଥାଏ; ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏହି ଠଣ୍ଡାର ଉପାୟ ଅଗ୍ନି; ମହାନ ଆବରଣ ପୃଥିବୀ। ପୂର୍ବ ଭାବନା କଣ ଥିଲା? ମହାନ ଶକ୍ତି କଣ ଥିଲା? ପିଲିପିଲା କଣ? ପିଶଙ୍ଗିଲା କଣ? ଆକାଶ ପୂର୍ବ ଭାବନା; ଘୋଡା ମହାନ ଶକ୍ତି; ମେଢ଼ା ପିଲିପିଲା; ରାତି ପିଶଙ୍ଗିଲା। ବାୟୁ ତୁମକୁ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ, କଳା ଗଳା ବକ୍ରା, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ପାତ୍ର, ଶାଲମଳି ବୃକ୍ଷର ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏହା ରଥର ବୃଷ୍ଣ; ଚାରି ପାଓ ସହିତ ଆସିଛି। କଳା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନିକୁ ନମସ୍କାର। ରଥ ରେନ୍ ସହିତ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ଘୋଡା ରେନ୍ ସହିତ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି; ଜଳରେ, ଜଳଜ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୋମ ନିବେଦକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ। ଘୋଡା ରୂପେ ନିଜ ଆକୃତି ଉତ୍ପାଦନ କର; ନିଜେ ନିଜେ ବଳି କର, ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମର ମହାନତା ଅନ୍ୟ କେହି ଦ୍ୱାରା କମି ନାହିଁ। ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ନୁହଁ, ନ ନଶ୍ୱ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ଭଲ ପଥରେ ଚାଲିଯାଉ। ଯେଉଁଠାରେ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେ ବସନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ଲୋକ ଗଲେ, ସେଉଁଠି ଦେବତା ସବିତୃ ତୁମକୁ ବସାନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି ପଶୁ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ବଳି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ବିଜୟ କଲେ। ଯେଉଁ ଜଗତରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତୁମର ଅଧିକାର; ବିଜୟ କରିବେ, ଏହି ଜଳ ପିବିବେ। ବାୟୁ ପଶୁ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ବଳି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ବିଜୟ କଲେ। ଯେଉଁ ଜଗତରେ ବାୟୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତୁମର ଅଧିକାର; ବିଜୟ କରିବେ, ଏହି ଜଳ ପିବିବେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶୁ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ବଳି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ବିଜୟ କଲେ। ଯେଉଁ ଜଗତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତୁମର ଅଧିକାର; ବିଜୟ କରିବେ, ଏହି ଜଳ ପିବିବେ। ପ୍ରାଣକୁ ସ୍ୱାହା; ଅପାନକୁ ସ୍ୱାହା; ବ୍ୟାନକୁ ସ୍ୱାହା। ଓ ମା, ଅମ୍ବିକା, ଅମ୍ବାଳିକା, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଯିବି, କେହି ମୋତେ ଦୂର କରିବେ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଘୋଡା କାମ୍ପ୍ଲବାର ନାରୀ ପାଖକୁ ଯାଉ, ଯିଏ ଧନ ଆଣିବା। ଆମେ ତୁମକୁ, ସେନାପତି, ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ; ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାୟକଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ; ଧନର ନାୟକକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ବସୁ, ମୋର ହେଉ। ମୁଁ ଅଣ୍ଡଧାରୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଡଧାରୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ଦୁଇଁଜଣ, ଚାରି ପାଓ ସହିତ, ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଆଗେ ବଢ଼ନ୍ତୁ; ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତୁ। ବୃଷ୍ଣ, ଅଶ୍ୱ, ବୀଜଧାରୀ, ବୀଜ ଦେଉ। ସ୍ଥାନରୁ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶକୁ ତଳକୁ କମ କର; ବୃଷ୍ଣ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଣିବା। ସେ ନାରୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଖାଦ୍ୟ। ୟକାସକୌ, ଶକୁନ୍ତିକାହଲଗ—ଏଭଳି ଠକାଯାଏ। ପଶୁର ଗର୍ଭରେ ନିଗଲଗଳୀତି ଧ୍ୱନି କରି ଧାରଣ କରାଯାଏ। ୟକୋ, ଅସକୌ, ଶକୁନ୍ତକ, ଆହଲଗ—ଏଭଳି ଠକାଯାଏ। କଥା କହିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଏ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ତୁମର ମୁଁ ଆମକୁ ବହୁତ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ତୁମର ମା ଓ ବାପା ବୃକ୍ଷର ଶିଖରରେ ଅଛନ୍ତି। 'ପ୍ରତିଲାମିତି,' ତୁମର ବାପା ଗର୍ଭରେ ଦୂଢ଼ ମୁଠି ଦେଇଛନ୍ତି। ତୁମର ମା ଓ ବାପା ବୃକ୍ଷ ଶିଖରରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। କଥା କହିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ମୁଁ ଆମକୁ ବହୁତ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଭାର ବୋହିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଅ; ଏପରେ ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ବୃଦ୍ଧି କର, ଶୀତଳ ପବନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ପରି। ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଭାର ବୋହିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଅ; ଏପରେ ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଚଳିବା, ଶୀତଳ ପବନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ପରି। ନାରୀର ଅମ୍ନିଓଟିକ ଝିଲି ଘନ ହେଲା ଓ ବସିଗଲା, ତାଙ୍କର ଯୌନ ଅଂଶ ଗାଈର ପାଦ ଗଠିରେ ଚଳିଥାଏ। ଦେବତାମାନେ ଶୋଭିତା, ବିସ୍ତୃତ କଟି ଅଂଶ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଜଘା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରାଯାଏ, ସତ୍ୟର ଆଖି ଗଠିପରି। ହରିଣ ଯବ ଖାଏ, ଗୋମାନେ ପରି ନିଜକୁ ପୁଷ୍ଟ ଭାବେ ମନେ କରେନାହିଁ।