ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କ’ଣ ଥିଲା ପୂର୍ବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? କ’ଣ ଥିଲା ମହାଶକ୍ତି? ପିଲିପ୍ପିଲା କ’ଣ, ପିଶଙ୍ଗିଲା କ’ଣ? ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଉଛି—ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ପୂର୍ବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ହେଉଛି ମହାଶକ୍ତି, ଛାଗ ହେଉଛି ପିଲିପ୍ପିଲା ଓ ରାତି ହେଉଛି ପିଶଙ୍ଗିଲା। ତାପରେ କୁହାଯାଉଛି—ବାୟୁ ଆମକୁ ସୁଦ୍ଧ ଭୋଜନ, କଳା ଗଳା ଥିବା ଛାଗ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ବାଟି, ଶାଲ୍ମଳି ଗଛର ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଏହା ରଥର ବୃଷଭ, ଚାରିଟିଏ ପାଦ ସହିତ ଆସିଛି। କଳା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦୁହେଁ ପାଶା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା। ଜଳରେ, ଜଳଜନ୍ମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ଅଛନ୍ତି, ସୋମ ଅର୍ପଣକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ। ତୁମେ ନିଜ ରୂପକୁ ଘୋଡ଼ା ବନାଅ, ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କର, ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା କମିଯିବ ନାହିଁ। ତୁମେ କେବେ ମରନ୍ତୁ ନାହିଁ, କେବେ ନଶ୍ୱର ହେଉନାହିଁ। ଦେବମାନେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠି ତୁମେ ଯିବ। ଯେଉଁଠାରେ ସଜ୍ଜନମାନେ ବସନ୍ତି, ତୁମର ଜନମାନେ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେଠି ସବିତୃ ଦେବତା ତୁମକୁ ରଖନ୍ତୁ। ଏଠି ଅଗ୍ନି ଜନ୍ତୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଇଥିଲା, ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଜିତିଥିଲେ। ଯେଉଁ ଲୋକରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ତୁମର ହେବ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଜିତିବ, ଏହି ଜଳପାନ କରିବ। ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଘଟିଲା—ଯେଉଁ ଲୋକରେ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ତୁମର ହେବ। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ମାଆଁ ଅମ୍ବିକା, ଅମ୍ବାଲିକା, କେହି ମୋତେ ଦୂରେ ନେଉନାହିଁ। ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଥିବା ଘୋଡ଼ା କାମ୍ପ୍ଲଭା ନାରୀଙ୍କୁ ଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି। ଆମେ ତୁମକୁ, ସେନାପତିଙ୍କୁ, ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାଥଙ୍କୁ, ଧନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଡାକୁଛୁ। ବସୁ, ତୁମେ ମୋର ହେଉ। ମୁଁ ଗର୍ଭଧାରଣ କରି ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ। ଦୁଇଏ ଚାରିଟିଏ ପାଦ ନେଇ ସହଯୋଗରେ ଚାଲ, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ବିସ୍ତାର କର। ବୃଷଭ, ଅଶ୍ୱ, ବୀଜଧାରୀ, ବୀଜକୁ ରଖନ୍ତୁ। ଲୁକାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ଆସନରୁ ତଳକୁ ନେଉ, ବୃଷଭ ଏହାକୁ ସେଠି ରଖୁ। ସେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଆହାର। "ଯକାସକଉ, ଶକୁନ୍ତିକାହଲଗ"—ଏଭଳି ଠକେଇ ଦିଏ। ପଶୁର ଗର୍ଭରେ ନିଗଲଗଲୀତି ଧ୍ୱନି ସହିତ ଆଘାତ କରେ। "ଯକୋ, ଅସକଉ, ଶକୁନ୍ତକ, ଆହଲଗ"—ଏଭଳି ଠକେଇ। ମନେ ହେଉଛି କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଆମ ସହିତ ଅଧିକ କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମର ମାତା ଓ ପିତା ବୃକ୍ଷର ଶିଖରରେ ଅଛନ୍ତି। "ପ୍ରତିଲାମିତି"—ତୁମର ପିତା ଗର୍ଭରେ ମୁଠି ଦବାଇଲେ। ତୁମର ମାତା ଓ ପିତା ବୃକ୍ଷର ଶିଖରରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ମନେ ହେଉଛି କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ସହିତ ଅଧିକ କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଅ, ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା ପରି। ତା’ର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଶୀତଳ ପବନରେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ। ତାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଅ, ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା ପରି। ତା’ର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଶୀତଳ ପବନରେ ଚଳନଶୀଳ ହେଉ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଆମ୍ନିଅଟିକ୍ ଝିଲ୍ଲି ଘନ ହୁଏ ଓ ବସିଯାଏ, ତାଙ୍କର ଅଣ୍ଡକୋଷ ଗାଈର ପିଣ୍ଡି ଭଳି ଚଳେ। ଦେବତାମାନେ ଶୋଭିତା, ପ୍ରସ୍ତୃତିର ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖାଇଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଜଂଘା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତଥା ସତ୍ୟର ନୟନକୁହଳି ଭଳି। ମୃଗ ଯେତେବେଳେ ଯବ ଖାଏ, ସେ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ପରି ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ। ଏକ ଶୂଦ୍ର ଯଦି ଆର୍ୟା ନାରୀର ପ୍ରେମିକ, ସେ ସମୃଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ ନାହିଁ। ମୃଗ ଯେତେବେଳେ ଯବ ଖାଏ, ସେ ଅଧିକ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ। ଏକ ଶୂଦ୍ର ଯଦି ଆର୍ୟା ନାରୀର ପ୍ରେମିକ, ସେ ଏହାକୁ ଆହାର ଭାବେ ମାନେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଦଧିକ୍ରାବନ୍—ଜୟୀ, ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା—କୁ ତିଆରି କରିଛି। ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଆମ ପାଇଁ ସୁଗନ୍ଧିତ ହେଉ, ସେ ଆମକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉ। ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍, ପଙ୍କ୍ତି, ବୃହତୀ, ଉଷ୍ଣିହ, କକୁଭ୍, ସୂଚୀ ଛନ୍ଦ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ଦୁଇପାଦୀ, ଚତୁଷ୍ପାଦୀ, ତ୍ରିପାଦୀ, ଷଟ୍ପାଦୀ, ଅନିୟମିତ ଓ ନିୟମିତ ଛନ୍ଦ, ସୂଚୀ ଛନ୍ଦ ସହିତ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ମହାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଦିଗ, ବଳବାନ, ମେଘପରି, ବିଜୁଳିପରି କଣ୍ଠ ଧ୍ୱନି, ସୂଚୀ ଛନ୍ଦ ସହିତ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ହେ ପୁରୁଷ, ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଚୁଲି ବିଭାଗ କରନ୍ତୁ। ଦେବୀମାନେ, ଦିଗ୍ଦେବତାମାନେ, ସୂଚୀ ଛନ୍ଦ ସହିତ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ରୌପ୍ୟ, କୃଷ୍ଣମୃଗ, ସୀସା, ଯୋକ—ଏସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ। ଘୋଡ଼ାର ଚର୍ମରେ ସୀମା, ପଟି ବନ୍ଧାଯାଉ, ବନ୍ଧାଯାଉ। ଯେଉଁମାନେ ଯବ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ, ଯବ ନିଜେ, କ୍ରମଶଃ ଚୁରାଯାଉଛି। ଏଠି, ଯେଉଁମାନେ ଦର୍ଭାସନ ଉପରେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଆହାର ତିଆରି କର। ତୁମକୁ କିଏ କାଟେ, କିଏ ଆଦେଶ ଦିଏ, କିଏ ଅଙ୍ଗ ସଂଯୋଜନ କରେ, କିଏ ବନ୍ଧେ, ସେ ଋଷି କିଏ? ଋତୁ, ଋତୁସନ୍ଧି, ବନ୍ଧନକାରୀମାନେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ବର୍ଷର ଶକ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନ ସହିତ ତୁମକୁ ବନ୍ଧନ୍ତୁ। ପକ୍ଷ, ଅଙ୍ଗ, ତୁମକୁ ବନ୍ଧନ୍ତୁ; ମାସ ତୁମକୁ କାଟନ୍ତୁ, ବନ୍ଧନ୍ତୁ; ଦିନ ଓ ରାତି, ମାରୁତମାନେ ଚୁରାଇ ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ। ଦେବ ପୁରୋହିତମାନେ ତୁମକୁ କାଟନ୍ତୁ ଓ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ତୁମ ଅଙ୍ଗ ଯଥାସ୍ଥାନରେ ସୀମା ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ବନ୍ଧନ୍ତୁ। ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟମ ଓ ବାୟୁ ତୁମର ମୁଖ ଭରିଦିଅନ୍ତୁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ତାରାମାନେ ତୁମର ଲୋକକୁ ଶୁଭ କରନ୍ତୁ। ତୁମର ଉପର ଅଙ୍ଗ, ତଳ ଅଙ୍ଗ, ଅସ୍ଥି ଓ ମଜ୍ଜା, ଶରୀରରେ ଶାନ୍ତି ହେଉ। କିଏ ଏକା ଚାଲେ? କିଏ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ? ଶୀତର ଉପାୟ କ’ଣ? ମହା ଆବରଣ କ’ଣ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକା ଚାଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଅଗ୍ନି ଶୀତର ଉପାୟ; ପୃଥିବୀ ମହା ଆବରଣ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ସମାନ କ’ଣ? ସାଗର ସମାନ ହ୍ରଦ କ’ଣ? ପୃଥିବୀଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ? କାହାର ମାପ ଅଜ୍ଞାତ? ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ସମାନ; ଆକାଶ ସାଗର ସମାନ ହ୍ରଦ; ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀଠାରୁ ବଡ଼; ଗାଈର ମାପ ଅଜ୍ଞାତ।