सर्वे देवाः, यज्ञस्य समये, अग्निं प्रार्थयन्ते। “हे सहस्राक्ष,” इति ते वदन्ति, “एषः द्विपदः पशुः यज्ञस्य वृद्ध्यर्थं संवर्ध्यते, तं मा हिंसीः। यज्ञपशुम् एव गृहाण, तेन सह शरीरस्य मध्ये तिष्ठ। यं वयं द्विष्मः, स तव ज्वलनं गच्छतु, तव ज्वलनः तम् आदत्तु।” तथैव, अश्वानां मध्ये हिन्वन्तं एकशफं पशुम् अपि मा हिंसीः। वयं तुभ्यं वन्यं वृषभं समर्पयामः, तेन सह शरीरस्य मध्ये तिष्ठ। यं वयं द्विष्मः, स तव ज्वलनं गच्छतु, तव ज्वलनः तम् आदत्तु। एषा शरीरस्य मध्ये प्रवहन्ती, सहस्रधारा, शतप्रवाहिनी, घृतदायिनी, जनानां कृते अदितिः—एतां दिवि परमे, अग्ने, मा हिंसीः। वयं तुभ्यं वन्यं ऋषभं समर्पयामः, तेन सह शरीरस्य मध्ये तिष्ठ। यं वयं द्विष्मः, स तव ज्वलनं गच्छतु, तव ज्वलनः तम् आदत्तु। वरुणस्य रोमशं नाभिं, पशूनां चर्म, द्विपदां चतुष्पदां च, त्वष्टुः सन्ततिनां प्रथमजनितारम्—एतत् दिवि परमे, अग्ने, मा हिंसीः। वयं तुभ्यं उष्ट्रम् आदिशामः, तेन सह शरीरस्य मध्ये तिष्ठ। यं वयं द्विष्मः, स तव ज्वलनं गच्छतु, तव ज्वलनः तम् आदत्तु। अग्नेः तापात् अजः जातः, स च आदौ स्रष्टारं अपश्यत्। तेन देवाः देवत्वं प्राप्नुवन्, तेन ऋत्विजः हविर्भागं प्राप्नुवन्। वयं तुभ्यं मृगं समर्पयामः, तेन सह शरीरस्य मध्ये तिष्ठ। यं वयं द्विष्मः, स तव ज्वलनं गच्छतु, तव ज्वलनः तम् आदत्तु। हे कनिष्ठ, यजमानान् रक्ष, तेषां वाचः शृणु, सन्ततिं च आत्मानं च पालय। त्वां जलानां अन्ते स्थापयामि, मध्ये स्थापयामि, भस्मनि स्थापयामि, ज्योतिषि स्थापयामि, गत्याम् स्थापयामि, सागरस्य निवासे स्थापयामि, समुद्रस्य निवासे स्थापयामि, शरीरस्य निवासे स्थापयामि, जलस्य वासे स्थापयामि, जलस्य आसने स्थापयामि, जलस्य निवासे स्थापयामि, जलस्य स्थले स्थापयामि, जलस्य गर्भे स्थापयामि, जलस्य विष्ठायाम् स्थापयामि, जलस्य पथे स्थापयामि। गायत्र्या स्थापयामि, त्रिष्टुभा स्थापयामि, जगत्या स्थापयामि, अनुष्टुभा स्थापयामि, पाश्रुणा स्थापयामि। एषा पूर्वा दिशः, सा एव लोकः। तस्याः प्राणः लोकस्य प्राणः। वसन्तः प्राणः, गायत्री वसन्तस्य। गायत्र्याः गायत्रम्, ततोऽपांशुः, ततो त्रिवृत्, ततो रथन्तरम्। वसिष्ठः ऋषिः। त्वया, प्रजापतिना गृहीतेन, प्राणं सन्ततेः कृते गृह्णामि। एषा दक्षिणा, सर्वकर्ता। तस्याः मनः सर्वकर्तुः मनः। ग्रीष्मः मनः, त्रिष्टुप् ग्रीष्मस्य। त्रिष्टुभः त्रिष्टुभम्, ततो स्वरः, ततोऽन्तर्यामः, ततो पञ्चदशः, ततो बृहद्। भरद्वाजः ऋषिः। त्वया, प्रजापतिना गृहीतेन, मनः सन्ततेः कृते गृह्णामि। एषा पश्चिमा, विश्वतोमुखी। तस्याः चक्षुः सर्वतोमुखस्य चक्षुः। वर्षाः चक्षुषः, जगती वर्षाणाम्। जगत्याः जगती, ततो ऋक्समा, ततो शुक्रम्, ततो सप्तदशः, ततो वैरूपम्। जमदग्निः ऋषिः। त्वया, प्रजापतिना गृहीतेन, चक्षुः सन्ततेः कृते गृह्णामि। एषा उत्तरात् दिवः, तस्या श्रोत्रं सौम्यः साम। शरद् ऋतु, शरदः अनुष्टुप् छन्दः। अनुष्टुप् ऐडम्, ऐडः मन्थानः, मन्थानः एकविंशतिः, ततो वैराजम्। विश्वामित्रः ऋषिः। त्वया, प्रजापतिना गृहीतेन, श्रोत्रं जनानां कृते गृह्णामि। एषा ऊर्ध्वा धीयः, वाक् तस्याः माता। हेमन्तः वाक्सम्बन्धी ऋतु, पङ्क्तिः हेमन्तस्य छन्दः। पङ्क्तिः संहितम्, संहितात् आग्रयणम्, ततो एकत्रिंशत्, ततो शाक्वरः रैवतश्च। विश्वकर्मा ऋषिः। त्वया, प्रजापतिना गृहीतेन, वाचं जनानां कृते गृह्णामि। त्वं स्थिरा पृथिवी, स्थिरं गर्भम्। स्थिरा सन्, शुभेन स्थिरे गर्भे उपविश। युक्तस्य श्रेष्ठं ध्वजं गृहाण। अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। हे नेष्टः, घृतवत्, उदार, पृथिव्याः आसने सुखेन उपविश। रुद्राः वसवः च त्वां स्तुवन्तु, एतान् प्रार्थनाः शुभाय रक्ष। अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। स्वशक्तिभिः सह, हे दक्षपितः, देवेषु महतीं प्रीतिं प्राप्य, विजयाय उपविश। पितेव पुत्रान्, सौम्यः भूत्वा, शरीरेण प्रविश। अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। त्वं पृथिव्याः स्नेहः, तव नाम आपः। सर्वे देवाः त्वां स्तुवन्तु। स्तोत्रैरभिष्टुत, घृतवत्, अत्र उपविश। सन्ततिसहितं धनं देहि। अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। आदित्याः, अहं त्वां पृष्ठे उपवेशयामि, अन्तरिक्षस्य धर्तरं स्तम्भं च, दिशां स्वामिनीं, लोकानां तरङ्गं, आपां बिन्दुम्। त्वं विश्वकर्मा ऋषिः। अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। शुक्रशुच्यौ ग्रीष्मौ ऋतू, त्वं अग्नेः अन्तरबन्धः। दिवौ पृथिव्यौ सज्जेते, आपः ओषधयः सज्जन्ते, अग्नयः पृथक् सज्जन्ते, श्रेष्ठेन व्रतेन। ये अग्नयः दिवि पृथिव्याम् एकीकृताः, एते ग्रीष्मौ ऋतू सज्जन्ते, देवाः तत्र प्रविशन्ति यथा इन्द्रम्। तेन दैवेन, हे अङ्गिरस्, दृढं उपविश। ऋतुभिः, रूपैः, देवैः, गर्भपतिभिः, अग्नये वैश्वानराय, अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। ऋतुभिः, रूपैः, वसुभिः, देवैः, गर्भपतिभिः, अग्नये वैश्वानराय, अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। ऋतुभिः, रूपैः, रुद्रैः, देवैः, गर्भपतिभिः, अग्नये वैश्वानराय, अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। ऋतुभिः, रूपैः, आदित्यैः, देवैः, गर्भपतिभिः, अग्नये वैश्वानराय, अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। ऋतुभिः, रूपैः, सर्वैः देवैः, देवैः, गर्भपतिभिः, अग्नये वैश्वानराय, अश्विनौ होतारौ त्वाम् अत्र उपवेशयेताम्। मम प्राणं पालय। मम अपानं पालय। मम व्यानं पालय। मम चक्षुः पृथिव्याम् विस्तारितं कुरु। मम श्रोत्रं कीर्तिमन्तं कुरु। आपः पुष्णु। ओषधयः बलय। द्विपदां रक्ष। चतुष्पदां पालय। दिवः वर्षं स्रावय। वयः शिरः, प्रजापतिः, छन्दः। वयः क्षत्रं, मयंदः, छन्दः। वयः अधारः, पतिः, छन्दः। वयः विश्वकर्मा, परमेष्ठी, छन्दः। वयः वासः, विवलम्, छन्दः। वयः बलम्, विशालः, छन्दः। वयः पुरुषः, तन्द्रः, छन्दः। वयः व्याघ्रः, अनाधृष्टः, छन्दः। वयः सिंहः, छदिः, छन्दः। वयः पष्टवाड्, बृहती, छन्दः। वयः वृषभः, ककुप्, छन्दः। वयः ऋषभः, सताबृहती, छन्दः। वयः वृषा अनुद्रिक्, पङ्क्तिः, छन्दः। वयः गौः, जगती, छन्दः। वयः त्रैवर्षिकः, त्रिष्टुप्, छन्दः। वयः द्विवर्षिकः, विराट्, छन्दः। वयः पञ्चवर्षिकः, गायत्री, छन्दः। वयः त्रिकर्षुः, उष्णिक्, छन्दः। वयः चतुर्वर्षिकः, अनुष्टुप्, छन्दः। हे इन्द्राग्नी, ईंटां अचलां कुरुतम्। तस्याः पृष्ठेन दिवं पृथिवीं च अन्तरिक्षं च धारयथः। विश्वकर्मा त्वां अन्तरिक्षस्य पृष्ठे उपवेशयतु, दीप्तां विस्तारयन्तीं च। धारय, स्थापय, अन्तरिक्षं मा हिंसीः। सर्वेषां कृते, प्राणस्य कृते, अपानस्य कृते, व्यानस्य कृते, उदानस्य कृते, स्थैर्यस्य कृते, आचारस्य कृते। वायुः त्वां महिमा, कल्याणेन, कवचेन, शान्त्या च पालयतु। तेन दैवेन, हे अङ्गिरस्, दृढं उपविश। त्वं राज्ञी, पूर्वदिशः। त्वं विराट्, दक्षिणदिशः। त्वं स्वामिनी, पश्चिमदिशः। त्वं शब्दपतिः, उत्तरदिशः। त्वं महादिशः, स्वामिनी। विश्वकर्मा त्वां अन्तरिक्षस्य पृष्ठे उपवेशयतु, दीप्ताम्। सर्वेषां कृते, प्राणस्य कृते, अपानस्य कृते, व्यानस्य कृते, सर्वं ज्योतिः प्रदेहि। वायुः तव अधिपः; तेन दैवेन, हे अङ्गिरस्, दृढं उपविश। नभस् च नभस्यौ वर्षौ ऋतू, त्वं अग्नेः अन्तरबन्धः। दिवौ पृथिव्यौ सज्जेते, आपः ओषधयः सज्जन्ते, अग्नयः पृथक् सज्जन्ते, श्रेष्ठेन व्रतेन। ये अग्नयः दिवि पृथिव्याम् एकीकृताः, एते वर्षौ ऋतू सज्जन्ते, देवाः तत्र प्रविशन्ति यथा इन्द्रम्। तेन दैवेन, हे अङ्गिरस्, दृढं उपविश। इषा च ऊर्जौ शरदौ ऋतू, त्वं अग्नेः अन्तरबन्धः। दिवौ पृथिव्यौ सज्जेते, आपः ओषधयः सज्जन्ते, अग्नयः पृथक् सज्जन्ते, श्रेष्ठेन व्रतेन। ये अग्नयः दिवि पृथिव्याम् एकीकृताः, एते शरदौ ऋतू सज्जन्ते, देवाः तत्र प्रविशन्ति यथा इन्द्रम्। तेन दैवेन, हे अङ्गिरस्, दृढं उपविश। मम आयुः पालय। मम प्राणं पालय। मम अपानं पालय। मम व्यानं पालय। मम चक्षुः पालय। मम श्रोत्रं पालय। मम वाचं पुष्णु। मम मनः बलय। मम आत्मानं पालय। मम ज्योतिः प्रयच्छ। मा छन्दः। प्रमाः छन्दः। प्रतिमा छन्दः। अस्रीवयः छन्दः। पङ्क्तिः छन्दः। उष्णिक् छन्दः। बृहती छन्दः। अनुष्टुप् छन्दः। विराट् छन्दः। गायत्री छन्दः। त्रिष्टुप् छन्दः। जगती छन्दः। पृथिवी छन्दः। अन्तरिक्षं छन्दः। द्यौः छन्दः। संवत्सरः छन्दः। नक्षत्राणि छन्दः। वाक् छन्दः। मनः छन्दः। कृषिः छन्दः। हिरण्यम् छन्दः। गौः छन्दः। अजः छन्दः। अश्वः छन्दः। अग्निः देवता। वायुः देवता। सूर्यः देवता। चन्द्रमाः देवता। वसवः देवताः। रुद्राः देवताः। आदित्याः देवताः। मरुतः देवताः। सर्वे देवाः देवताः। बृहस्पतिः देवता। इन्द्रः देवता। वरुणः देवता। त्वं किरीटः, अधिपः, स्थिराधारः, वाहकः, पृथिवी। आयुषः, तेजसः, कृषेः, कल्याणस्य कृते त्वां संविधामि। त्वं नियन्ता, अधिपः, संयन्ता, स्थिरः, धर्ता। पोषाय, तेजसे, वित्ताय, श्रीये त्वां संविधामि। लोकं पूरय, विवरं पूरय, दृढं उपविश। इन्द्राग्नी, बृहस्पतिः, त्वां अस्मिन्गर्भे स्थापयन्ति। पृष्ण्यः गावः तस्य सोमं पचन्ति, दूह्याः। देवानाम् उत्पत्तौ, तिसृषु दिवि कुलानि। सर्वाः वाचः इन्द्रं बृहन्तं, सागरस्य क्षेत्रिणं, सर्वोत्तमं रथेषु, सत्यं स्पर्धायाः स्वामिनं, स्तुवन्। तिग्मं त्रिधा। दीप्तिः पञ्चदशधा। द्यौः सप्तदशधा। अधारः एकविंशतिधा। स्रवः अष्टादशधा। तापः एकोनविंशतिधा। प्रत्यावृत्तिः षड्विंशतिधा। तेजः द्वाविंशतिधा। संस्तवः त्रयोविंशतिधा। गर्भः चतुर्विंशतिधा। गर्भिण्यः पञ्चविंशतिधा। वीर्यं एकोनचत्वारिंशतिधा। क्रतुः एकत्रिंशतिधा। प्रतिष्ठा त्रयस्त्रिंशतिधा। ब्रध्नस्य विस्तारः चतुस्त्रिंशतिधा। शिखरं षट्त्रिंशतिधा। प्रवर्तनं अष्टचत्वारिंशतिधा। धारयिता चतुर्धा। त्वं अग्नेः अंशः, दीक्षायाः ऐश्वर्यम्, ब्रह्मणः स्पर्शः, त्रैपञ्चाशद् स्तोत्रम्। त्वं इन्द्रस्य अंशः, विष्णोः ऐश्वर्यम्, राज्ञः स्पर्शः, पञ्चदश स्तोत्रम्। त्वं मनुष्या ऋषीणां अंशः, धर्तुः ऐश्वर्यम्, जनयितुः स्पर्शः, सप्तदश स्तोत्रम्। त्वं मित्रस्य अंशः, वरुणस्य ऐश्वर्यम्, दिवः वर्षा, वातस्य स्पर्शः, एकविंशति स्तोत्रम्।