ಭಜಗೋವಿನ್ದಮ್

ಮೂಢ ಜಹೀಹಿ ಧನಾಗಮತೃಷ್ಣಾಂ ಕುರು ಸದ್ಬುದ್ಧಿಂ ಮನಸಿ ವಿತೃಷ್ಣಾಮ್। ಯಲ್ಲಭಸೇ ನಿಜಕರ್ಮೋಪಾತ್ತಂ ವಿತ್ತಂ ತೇನ ವಿನೋದಯ ಚಿತ್ತಮ್

ಓ ಮೂಢನೆ, ಹಣದ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಬೆಳೆಸು. ನಿನಗೆ ನಿನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕಂಡುಕೋ.

ನಾರೀಸ್ತನಭರ ನಾಭೀದೇಶಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾಗಾಮೋಹಾವೇಶಮ್ । ಏತನ್ಮಾಂಸಾವಸಾದಿ ವಿಕಾರಂ ಮನಸಿ ವಿಚಿನ್ತಯ ವಾರಂ ವಾರಮ್

ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳ ಸ್ತನ ಹಾಗೂ ನಾಭಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಡ. ಇದು ಮಾಂಸ, ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತಿತರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾತ್ರವೆಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸು.

ನಲಿನೀದಲಗತ ಜಲಮತಿತರಲಂ ತದ್ವಜ್ಜೀವಿತಮತಿಶಯಚಪಲಮ್ । ವಿದ್ಧಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಭಿಮಾನಗ್ರಸ್ತಂ ಲೋಕಂ ಶೋಕಹತಂ ಚ ಸಮಸ್ತಮ್

ತಾವರೆಯ ಎಲೆ ಮೇಲೆ ಇರುವ ನೀರು ತುಂಬಾ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಂತೆ, ನಮ್ಮ ಜೀವನವೂ ತುಂಬಾ ಚಂಚಲ. ಈ ಲೋಕವೆಲ್ಲಾ ರೋಗ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೋ.

ಯಾವದ್ವಿತ್ತೋಪಾರ್ಜನ ಸಕ್ತಃ ಸ್ತಾವನ್ನಿಜ ಪರಿವಾರೋ ರಕ್ತಃ । ಪಶ್ಚಾಜ್ಜೀವತಿ ಜರ್ಜರ ದೇಹೇ ವಾರ್ತಾಂ ಕೋಽಪಿ ನ ಪೃಚ್ಛತಿ ಗೇಹೇ

ಒಬ್ಬನು ಹಣ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ತೊಡಗಿರುವವರೆಗೆ, ಅವನ ಮನೆಯವರು ಅವನಿಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇಹ ದುರ್ಬಲವಾದಾಗ, ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಯಾರೂ ಅವನ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಯಾವತ್ಪವನೋ ನಿವಸತಿ ದೇಹೇ ತಾವತ್ಪೃಚ್ಛತಿ ಕುಶಲಂ ಗೇಹೇ । ಗತವತಿ ವಾಯೌ ದೇಹಾಪಾಯೇ ಭಾರ್ಯಾ ಬಿಭ್ಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಯೇ

ಉಸಿರು ದೇಹದಲ್ಲಿರುವವರೆಗೆ ಮನೆಯವರು ಅವನ ಹಿತವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಉಸಿರು ಹೋಗಿ ದೇಹ ಬಿದ್ದಾಗ, ಹೆಂಡತಿಗೂ ಆ ದೇಹವನ್ನು ನೋಡಲು ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾಲಸ್ತಾವತ್ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತಃ ತರುಣಸ್ತಾವತ್ತರುಣೀಸಕ್ತಃ । ವೃದ್ಧಸ್ತಾವಚ್ಚಿನ್ತಾಸಕ್ತಃ ಪರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಕೋಽಪಿ ನ ಸಕ್ತಃ

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಯುವತಿಯರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಾರೆ—ಆದರೆ ಯಾರಿಗೂ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಾತೇ ಕಾನ್ತಾ ಕಸ್ತೇ ಪುತ್ರಃ ಸಂಸಾರೋಽಯಮತೀವ ವಿಚಿತ್ರಃ । ಕಸ್ಯ ತ್ವಂ ಕಃ ಕುತ ಆಯಾತಃ ತತ್ತ್ವಂ ಚಿನ್ತಯ ತದಿಹ ಭ್ರಾತಃ

ಯಾರು ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯಳು? ಯಾರು ನಿನ್ನ ಮಗನು? ಈ ಸಂಸಾರ ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಯಾರದು? ನೀನು ಯಾರು? ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ? ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸು, ಸಹೋದರಾ.

ಸತ್ಸಙ್ಗತ್ವೇ ನಿಸ್ಸ್ಙ್ಗತ್ವಂ ನಿಸ್ಸಙ್ಗತ್ವೇ ನಿರ್ಮೋಹತ್ವಮ್ । ನಿರ್ಮೋಹತ್ವೇ ನಿಶ್ಚಲತತ್ತ್ವಂ ನಿಶ್ಚಲತತ್ತ್ವೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಃ

ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮೋಹವಿಲ್ಲ; ಮೋಹವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಆ ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಯಸಿಗತೇ ಕಃ ಕಾಮವಿಕಾರಃ ಶುಷ್ಕೇ ನೀರೇ ಕಃ ಕಾಸಾರಃ । ಕ್ಷೀಣೇವಿತ್ತೇ ಕಃ ಪರಿವಾರಃ ಜ್ಞಾತೇ ತತ್ತ್ವೇ ಕಃ ಸಂಸಾರಃ

ವಯಸ್ಸು ಬಂದ ಮೇಲೆ ಕಾಮದ ಅಲೆಯೇ ಇಲ್ಲ; ನೀರು ಒಣಗಿದರೆ ಕೆರೆಯೇ ಇಲ್ಲ; ಹಣ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಬಂಧುಗಳೇ ಇಲ್ಲ; ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತ ಮೇಲೆ ಸಂಸಾರವೇ ಇಲ್ಲ.

ಮಾ ಕುರು ಧನ ಜನ ಯೌವನ ಗರ್ವಂ ಹರತಿ ನಿಮೇಷಾತ್ಕಾಲಃ ಸರ್ವಮ್ । ಮಾಯಾಮಯಮಿದಮಖಿಲಂ ಹಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಪದಂ ತ್ವಂ ಪ್ರವಿಶ ವಿದಿತ್ವಾ

ಹಣ, ಜನ, ಯೌವನದ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ; ಕಾಲ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಮಾಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸು.

ದಿನಯಾಮಿನ್ಯೌ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ ಶಿಶಿರವಸನ್ತೌ ಪುನರಾಯಾತಃ । ಕಾಲಃ ಕ್ರೀಡತಿ ಗಚ್ಛತ್ಯಾಯುಃ ತದಪಿ ನ ಮುಞ್ಚತ್ಯಾಶಾವಾಯುಃ

ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ, ಸಂಜೆ-ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಚಳಿಗಾಲ-ವಸಂತಕಾಲ ಹೀಗೆ ಕಾಲ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಕಾಲ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಜೀವಮಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಆಶೆಯ ಗಾಳಿ ಬಿಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

ದ್ವಾದಶಮಞ್ಜರಿಕಾಭಿರಶೇಷಃ ಕಥಿತೋ ವೈಯಾಕರಣಸ್ಯೈಷಃ । ಉಪದೇಶೋ ಭೂದ್ವಿದ್ಯಾನಿಪುಣೈಃ ಶ್ರೀಮಚ್ಛನ್ಕರಭಗವಚ್ಛರಣೈಃ ॥ ೧೨ಅ ॥ ಕಾತೇ ಕಾನ್ತಾ ಧನ ಗತಚಿನ್ತಾ ವಾತುಲ ಕಿಂ ತವ ನಾಸ್ತಿ ನಿಯನ್ತಾ । ತ್ರಿಜಗತಿ ಸಜ್ಜನಸಂ ಗತಿರೈಕಾ ಭವತಿ ಭವಾರ್ಣವತರಣೇ ನೌಕಾ

ಓ ಮೂಢನೇ, ಹೆಂಡತಿ, ಹಣ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾಕೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತೀಯ? ನಿನಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಿಲ್ಲವೇ? ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಳ್ಳೆಯವರ ಸಂಗವೇ ನಿನಗೆ ನಿಜವಾದ ಆಶ್ರಯ; ಅದು ಈ ಸಂಸಾರದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಲು ನೌಕೆಯಂತೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಟಿಲೋ ಮುಣ್ಡೀ ಲುಞ್ಛಿತಕೇಶಃ ಕಾಷಾಯಾಮ್ಬರಬಹುಕೃತವೇಷಃ । ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ಚನ ಪಶ್ಯತಿ ಮೂಢಃ ಉದರನಿಮಿತ್ತಂ ಬಹುಕೃತವೇಷಃ

ಯಾರೋ ಜಟೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ, ಯಾರೋ ತಲೆ ಮುಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನಾರೋ ಕೂದಲು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ, ಕಾಶಾಯ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೇಷ ತಾಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ, ಆ ಮೂಢನು ಏನೂ ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹೊಟ್ಟೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಅಙ್ಗಂ ಗಲಿತಂ ಪಲಿತಂ ಮುಣ್ಡಂ ದಶನವಿಹೀನಂ ಜತಂ ತುಣ್ಡಮ್ । ವೃದ್ಧೋ ಯಾತಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ದಣ್ಡಂ ತದಪಿ ನ ಮುಞ್ಚತ್ಯಾಶಾಪಿಣ್ಡಮ್

ದೇಹ ಹಳೆಯದು ಆಗುತ್ತದೆ, ಕೂದಲು ಬೂದು ಆಗುತ್ತದೆ, ತಲೆ ಮುಂಡಾಗುತ್ತದೆ, ಬಾಯಿ ಹಲ್ಲಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮುದುಕನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದು ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಅವನ ಆಸೆಗಳ ಗುಡ್ಡ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗ್ರೇ ವಹ್ನಿಃ ಪೃಷ್ಠೇಭಾನುಃ ರಾತ್ರೌ ಚುಬುಕಸಮರ್ಪಿತಜಾನುಃ । ಕರತಲಭಿಕ್ಷಸ್ತರುತಲವಾಸಃ ತದಪಿ ನ ಮುಞ್ಚತ್ಯಾಶಾಪಾಶಃ

ಮುಂದೆ ಬೆಂಕಿ, ಹಿಂದೆ ಸೂರ್ಯ, ರಾತ್ರಿ ಕಾಲಲ್ಲಿ ಮೊಣಕಾಲು ತೊಡೆಯಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವುದು, ಮರದ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುವುದು—ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಇದ್ದರೂ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಬಂಧನ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಕುರುತೇ ಗಙ್ಗಾಸಾಗರಗಮನಂ ವ್ರತಪರಿಪಾಲನಮಥವಾ ದಾನಮ್ । ಜ್ಞಾನವಿಹಿನಃ ಸರ್ವಮತೇನ ಮುಕ್ತಿಂ ನ ಭಜತಿ ಜನ್ಮಶತೇನ

ಗಂಗೆಯಲ್ಲೋ ಸಾಗರದಲ್ಲೋ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ, ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ, ದಾನ ಮಾಡಿದರೂ, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿದಂತೆ ನೂರಾರು ಜನ್ಮಗಳಾದರೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದು.

ಸುರ ಮಂದಿರ ತರು ಮೂಲ ನಿವಾಸಃ ಶಯ್ಯಾ ಭೂತಲ ಮಜಿನಂ ವಾಸಃ । ಸರ್ವ ಪರಿಗ್ರಹ ಭೋಗ ತ್ಯಾಗಃ ಕಸ್ಯ ಸುಖಂ ನ ಕರೋತಿ ವಿರಾಗಃ

ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೋ ಮರದ ಕೆಳಗೋ ವಾಸವಿದ್ದರೂ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದರೂ, ಚರ್ಮದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ, ವೈರಾಗ್ಯವು ಯಾರಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಕೊಡದು ಹೇಳಿ.

ಯೋಗರತೋ ವಾಭೋಗರತೋವಾ ಸಙ್ಗರತೋ ವಾ ಸಙ್ಗವೀಹಿನಃ । ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ರಮತೇ ಚಿತ್ತಂ ನನ್ದತಿ ನನ್ದತಿ ನನ್ದತ್ಯೇವ

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ, ಭೋಗದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ, ಸಂಗದಲ್ಲಿ रमಿಸಿದ್ದರೂ, ಸಂಗವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿದೆ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಭಗವದ್ ಗೀತಾ ಕಿಞ್ಚಿದಧೀತಾ ಗಙ್ಗಾ ಜಲಲವ ಕಣಿಕಾಪೀತಾ । ಸಕೃದಪಿ ಯೇನ ಮುರಾರಿ ಸಮರ್ಚಾ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಯ ಯಮೇನ ನ ಚರ್ಚಾ

ಯಾರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಓದಿದ್ದಾರೋ, ಗಂಗೆಯ ನೀರನ್ನು ಒಂದು ಹನಿ ಕುಡಿದಿದ್ದಾರೋ, ಮುರಾರಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸಲ ಆರಾಧಿಸಿದರೂ, ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಯಮನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.