નારાયણસૂક્તમ્

વિશ્વતઃ પરમાન્નિત્યં વિશ્વં નારાયણં હરિમ્ । વિશ્વમેવેદં પુરુષસ્તદ્વિશ્વમુપજીવતિ

સર્વથી પર, સદા રહેતો, આખું જગત નારાયણ, હરિ છે; આ આખું જગત એ પુરુષ જ છે, અને એ પુરુષ જ જગતને પોષે છે.

પતિં વિશ્વસ્યાત્મેશ્વરં શાશ્વતં શિવમચ્યુતમ્ । નારાયણં મહાજ્ઞેયં વિશ્વાત્માનં પરાયણમ્

આ જગતનો સ્વામી, આત્માનો અધિપતિ, શાશ્વત, કલ્યાણરૂપ, કદી ન બદલાતો, નારાયણ મહાન જ્ઞાનનો વિષય, સર્વનો આત્મા અને સર્વોચ્ચ આશ્રય છે.

નારાયણપરો જ્યોતિરાત્મા નારાયણઃ પરઃ । નારાયણ પરં બ્રહ્મ તત્ત્વં નારાયણઃ પરઃ

નારાયણ સર્વોચ્ચ પ્રકાશ છે, આત્મા પણ સર્વોપરી નારાયણ છે; નારાયણ સર્વોચ્ચ બ્રહ્મ છે, સાચું તત્વ પણ નારાયણ સર્વોપરી છે.

નારાયણપરો ધ્યાતા ધ્યાનં નારાયણઃ પરઃ । યચ્ચ કિઞ્ચિજ્જગત્સર્વં દૃશ્યતે શ્રૂયતેઽપિ વા

ધ્યાન કરવાનો સર્વોચ્ચ વિષય નારાયણ છે; ધ્યાન કરવાની ક્રિયા પણ નારાયણ જ છે; અને આ સમગ્ર જગતમાં જે કંઈ જોવામાં આવે છે કે સાંભળવામાં આવે છે, એ બધું પણ નારાયણ જ છે.

અન્તર્બહિશ્ચ તત્સર્વં વ્યાપ્ય નારાયણઃ સ્થિતઃ । અનન્તમવ્યયં કવિં સમુદ્રેઽન્તં વિશ્વશમ્ભુવમ્

આ બધામાં અંદર અને બહાર સર્વત્ર નારાયણ વ્યાપી રહ્યો છે; તે અનંત છે, કદી ન ક્ષય પામે એવો છે, સર્વજ્ઞ છે, સમુદ્રનો અંત છે અને સમગ્ર વિશ્વને સુખ આપનાર છે.

પદ્મકોશ પ્રતીકાશં હૃદયં ચાપ્યધોમુખમ્ । અધો નિષ્ટ્યા વિતસ્યાન્તે નાભ્યામુપરિ તિષ્ઠતિ

હૃદય કમળની કળી જેવું દેખાય છે અને નીચે તરફ વળેલું છે; તે પેટની નીચે જતાં માર્ગના અંતે, નાભિથી ઉપર સ્થિત છે.

જ્વાલમાલાકુલં ભાતિ વિશ્વસ્યાયતનં મહત્ । સન્તતં શિલાભિસ્તુલમ્બત્યાકોશસન્નિભમ્

તે હૃદય જ્યોતિની માળાથી ભરેલું છે અને તેજથી ઝગમગે છે; એ સમગ્ર વિશ્વનું મહાન નિવાસસ્થાન છે અને સતત પડછાયાની જેમ આવરણો વડે ઢંકાયેલું છે, જે કોશ જેવું લાગે છે.

તસ્યાન્તે સુષિરં સૂક્ષ્મં તસ્મિન્ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ । તસ્ય મધ્યે મહાનગગ્નિર્વિશ્વાર્ચિર્વિશ્વતોમુખઃ

તેના અંતે એક નાનું, સૂક્ષ્મ ખાલી જગ્યા છે, જેમાં બધું જ સ્થિર છે. એના મધ્યમાં એક મહાન અગ્નિ છે, જેની જ્યોતિ ચારેય બાજુ ફેલાયેલી છે અને જે બધે જ દૃષ્ટિ રાખે છે.

સોઽગ્રભુગ્વિભજન્તિષ્ઠન્નાહારમજરઃ કવિઃ । તિર્યગૂર્ધ્વમધશ્શાયી રશ્મયસ્તસ્ય સન્તતા

એ પ્રથમ ભાગનો ભોગ લે છે, અને ખોરાકને વહેંચતો ઊભો રહે છે; કદી ન વૃદ્ધ થાય, સર્વજ્ઞ છે. એ આડા, ઉપર અને નીચે બધે જ વિસ્થાપિત છે; એની કિરણો સતત પ્રસરી રહી છે.

સન્તાપયતિ સ્વં દેહમાપાદતલમસ્તકઃ । તસ્ય મધ્યે વહ્નિશિખા અણીયોર્ધ્વા વ્યવસ્થિતઃ

એ પોતાના શરીરને પગથી લઈને માથા સુધી ગરમ કરે છે; એના મધ્યમાં અગ્નિની જ્યોત ઊભી છે, જે અત્યંત સૂક્ષ્મ છે અને ઉપર તરફ છે.

નીલતોયદમધ્યસ્થાદ્વિદ્યુલ્લેખેવ ભાસ્વરા । નીવારશૂકવત્તન્વી પીતા ભાસ્વત્યણૂપમા

જેમ વાદળ વચ્ચે વીજળીની રેખા ચમકે છે, તેમ એ તેજસ્વી છે; એ તણાવાળી છે, જેમ ચોખાના દાણા નો તંતુ હોય, પીળી છે અને તેજસ્વી અણુ જેવી દેખાય છે.

તસ્યાઃ શિખાયા મધ્યે પરમાત્મા વ્યવસ્થિતઃ । સ બ્રહ્મ સ શિવઃ સ હરિઃ સેન્દ્રઃ સોઽક્ષરઃ પરમઃ સ્વરાટ્

આ જ્યોતના મધ્યમાં પરમાત્મા વિરાજમાન છે; એ જ બ્રહ્મા છે, એ જ શિવ છે, એ જ હરિ છે, એ જ ઇન્દ્ર સાથે છે; એ અક્ષય છે, સર્વોચ્ચ છે અને પોતે જ પ્રકાશરૂપ રાજા છે.

ઋતં સત્યં પરં બ્રહ્મ પુરુષં કૃષ્ણપિઙ્ગલમ્ । ઊર્ધ્વરેતં વિરૂપાક્ષં વિશ્વરૂપાય વૈ નમો નમઃ

સત્ય, તત્વ અને પરમ બ્રહ્મ — એ પુરુષ કાળાં અને પીળા રંગના છે; જેમનું તેજ ઉપર જાય છે, જેમની આંખો અનોખી છે — એ સર્વરૂપ ભગવાનને ફરી ફરી નમન છે.

ૐ નારાયણાય વિદ્મહે વાસુદેવાય ધીમહિ । તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાત્

ૐ, અમે નારાયણને જાણીએ, વાસુદેવમાં ધ્યાન ધરીએ; એ વિષ્ણુ અમને પ્રેરણા આપે.