ଶ୍ରୀଶିଵସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରମ୍

ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ । ଓଂ ସ୍ଥିରଃ ସ୍ଥାଣୁଃ ପ୍ରଭୁର୍ଭୀମଃ ପ୍ରଵରୋ ଵରଦୋ ଵରଃ । ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଵିଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵକରୋ ଭଵଃ ॥ ୧ ॥

ସ୍ତୋତ୍ର | ଓଁ । ସ୍ଥିର, ଅଚଳ, ପ୍ରଭୁ, ଭୟଙ୍କର, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୟାଳୁ, ମୁଖ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ହେବାର ମୂଳ।

ଜଟୀ ଚର୍ମୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ସର୍ଵଭାଵନଃ । ହରଶ୍ଚ ହରିଣାକ୍ଷଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତହରଃ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨ ॥

ଜଟା ଧାରୀ, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୂଡ଼ା ଥିବା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ହର, କମଳନୟନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହରିଥିବା, ପ୍ରଭୁ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ନିଯତଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଧ୍ରୁଵଃ । ଶ୍ମଶାନଵାସୀ ଭଗଵାନ୍ ଖଚରୋ ଗୋଚରୋଽର୍ଦନଃ ॥ ୩ ॥

କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରତି, ନିୟମିତ, ଚିରନ୍ତନ, ଅଚଳ, ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା, ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିବା, ଅର୍ଧଦେହୀ ଭଗବାନ।

ଅଭିଵାଦ୍ଯୋ ମହାକର୍ମା ତପସ୍ଵୀ ଭୂତଭାଵନଃ । ଉନ୍ମତ୍ତଵେଷପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଜାପତିଃ ॥ ୪ ॥

ଯିଏ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ତପସ୍ଵୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ମଦମସ୍ତ ଭାବରେ ଲୁଚିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ।

ମହାରୂପୋ ମହାକାଯୋ ଵୃଷରୂପୋ ମହାଯଶାଃ । ମହାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ମହାହନୁଃ ॥ ୫ ॥

ବଡ଼ ଆକାର ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା, ବୃଷ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା; ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ଧାରକ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା।

ଲୋକପାଲୋଽନ୍ତର୍ହିତାତ୍ମା ପ୍ରସାଦୋ ହଯଗର୍ଦଭିଃ । ପଵିତ୍ରଂ ଚ ମହାଂଶ୍ଚୈଵ ନିଯମୋ ନିଯମାଶ୍ରିତଃ ॥ ୬ ॥

ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଲୁଚିଥିବା, ଦୟାଳୁ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଗଧା ସହିତ; ପବିତ୍ର ଓ ବଡ଼, ନିୟମ ନିଜେ, ଏବଂ ନିୟମିତମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

ସର୍ଵକର୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂତ ଆଦିରାଦିକରୋ ନିଧିଃ । ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଵିଶାଲାକ୍ଷଃ ସୋମୋ ନକ୍ଷତ୍ରସାଧକଃ ॥ ୭ ॥

ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ, ଆରମ୍ଭର ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତା, ଧନର ଭଣ୍ଡାର; ହଜାର ଆଖି ଥିବା, ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ତାରାମାନଙ୍କୁ ସାଧନ କରୁଥିବା।

ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସୂର୍ଯଃ ଶନିଃ କେତୁର୍ଗ୍ରହୋ ଗ୍ରହପତିର୍ଵରଃ । ଅତ୍ରିରତ୍ର୍ଯା ନମସ୍କର୍ତା ମୃଗବାଣାର୍ପଣୋଽନଘଃ ॥ ୮ ॥ [ଆଦ୍ଯନ୍ତଲଯକର୍ତା ଚ]

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶନି, କେତୁ, ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସେ ଅତ୍ରି ଋଷି, ରାତିର ଉପାସକ, ମୃଗଚିହ୍ନ ତୀର ଝାଡ଼ିବାରୁ, ନିଷ୍ପାପ; ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ଲୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।

ମହାତପା ଘୋରତପା ଅଦୀନୋ ଦୀନସାଧକଃ । ସଂଵତ୍ସରକରୋ ମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରମାଣଂ ପରମଂ ତପଃ ॥ ୯ ॥

ସେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ବୀ, କେବେ ଦୁଃଖୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଦୁଃଖୀଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସେ ବର୍ଷ ତିଆରି କରନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାପ, ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା।

ଯୋଗୀ ଯୋଜ୍ଯୋ ମହାବୀଜୋ ମହାରେତା ମହାବଲଃ । ସୁଵର୍ଣରେତାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସୁବୀଜୋ ବୀଜଵାହନଃ ॥ ୧୦ ॥

ସେ ଯୋଗୀ, ଯୋଗ୍ୟ, ମହାବୀଜ, ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ମାଲିକ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୂଳର ଅଧିକାରୀ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଉତ୍ତମ ବୀଜ ଓ ବୀଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା।

ଦଶବାହୁସ୍ତ୍ଵନିମିଷୋ ନୀଲକଣ୍ଠ ଉମାପତିଃ । ଵିଶ୍ଵରୂପଃ ସ୍ଵଯଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବଲଵୀରୋ ବଲୋ ଗଣଃ ॥ ୧୧ ॥

ସେ ଦଶବାହୁ, ଅନିମିଷ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ; ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରୀ, ନିଜେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଶକ୍ତି ଓ ଗଣମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି।

ଗଣକର୍ତା ଗଣପତିର୍ଦିଗ୍ଵାସାଃ କାମ ଏଵ ଚ । ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ପରମୋ ମନ୍ତ୍ରଃ ସର୍ଵଭାଵକରୋ ହରଃ ॥ ୧୨ ॥

ସେ ଗଣମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱରୂପ; ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ।

କମଣ୍ଡଲୁଧରୋ ଧନ୍ଵୀ ବାଣହସ୍ତଃ କପାଲଵାନ୍ । ଅଶନୀ ଶତଘ୍ନୀ ଖଡ୍ଗୀ ପଟ୍ଟିଶୀ ଚାଯୁଧୀ ମହାନ୍ ॥ ୧୩ ॥

ସେ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ବାଣ ହସ୍ତରେ ଧରିଛନ୍ତି, କପାଳ ବହନ କରନ୍ତି; ବିଜୁଳି, ଶତଧାରୀ ଅସ୍ତ୍ର, ତଳୱାର, ବଣ୍ଡା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାନ।

ସ୍ରୁଵହସ୍ତଃ ସୁରୂପଶ୍ଚ ତେଜସ୍ତେଜସ୍କରୋ ନିଧିଃ । ଉଷ୍ଣୀଷୀ ଚ ସୁଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଉଦଗ୍ରୋ ଵିନତସ୍ତଥା ॥ ୧୪ ॥

ସେ ହସ୍ତରେ ହୋମକୁଡ଼ି ଧରିଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର, ତେଜ ଦେଇଥିବା ତେଜସ୍ୱୀ, ଧନର ଭଣ୍ଡାର; ମୁଣ୍ଡରେ ପାଗଡ଼ି ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନର ଏବଂ ନମ୍ର ମଧ୍ୟ।

ଦୀର୍ଘଶ୍ଚ ହରିକେଶଶ୍ଚ ସୁତୀର୍ଥଃ କୃଷ୍ଣ ଏଵ ଚ । ସୃଗାଲରୂପଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥୋ ମୁଣ୍ଡଃ ସର୍ଵଶୁଭଙ୍କରଃ ॥ ୧୫ ॥

ସେ ଦୀର୍ଘ ଦେହୀ, ହରିବର୍ଣ୍ଣ କେଶ ଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ, କଳା ରୂପରେ ମଧ୍ୟ; ସେ ଶୃଗାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସଫଳ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦେଇଥିବା।

ଅଜଶ୍ଚ ବହୁରୂପଶ୍ଚ ଗନ୍ଧଧାରୀ କପର୍ଦ୍ଯପି । ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ଊର୍ଧ୍ଵଲିଙ୍ଗ ଊର୍ଧ୍ଵଶାଯୀ ନଭଃସ୍ଥଲଃ ॥ ୧୬ ॥

ସେ ଅଜନ୍ମା, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସୁଗନ୍ଧ ବିକିରଣ କରନ୍ତି, ଜଟାଧାରୀ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଉପରକୁ, ସେ ଉପରକୁ ଶୟନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଆକାଶର ଅପାର ବିସ୍ତାର।

ତ୍ରିଜଟୀ ଚୀରଵାସାଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଃ ସେନାପତିର୍ଵିଭୁଃ । ଅହଶ୍ଚରୋ ନକ୍ତଞ୍ଚରସ୍ତିଗ୍ମମନ୍ଯୁଃ ସୁଵର୍ଚସଃ ॥ ୧୭ ॥

ସେ ତିନି ଗଠି ବା ଗଠିତ ଜଟାଧାରୀ, ଚିର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ରୁଦ୍ର, ସେନାପତି ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ସେ ଦିନେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ରାତିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧୀ, ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଗଜହା ଦୈତ୍ଯହା କାଲୋ ଲୋକଧାତା ଗୁଣାକରଃ । ସିଂହଶାର୍ଦୂଲରୂପଶ୍ଚ ଆର୍ଦ୍ରଚର୍ମାମ୍ବରାଵୃତଃ ॥ ୧୮ ॥

ସେ ହାତୀ ହନନ କରନ୍ତି, ଦାନବ ହନନ କରନ୍ତି, ସମୟ ରୂପେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର; ସେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭିଜା ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି।

କାଲଯୋଗୀ ମହାନାଦଃ ସର୍ଵକାମଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥଃ । ନିଶାଚରଃ ପ୍ରେତଚାରୀ ଭୂତଚାରୀ ମହେଶ୍ଵରଃ ॥ ୧୯ ॥

ସେ କାଳର ଅଧିପତି, ମହାନ ଧ୍ୱନି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଚାରିପଥର ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ; ସେ ରାତିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ପିତୃ ମଧ୍ୟରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ମହାଇଶ୍ୱର।