ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍ । ਓਂ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸ੍ਥਾਣੁਃ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਭੀਮਃ ਪ੍ਰਵਰੋ ਵਰਦੋ ਵਰਃ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਕਰੋ ਭਵਃ ॥ ੧ ॥

ਉਹ ਢਿੱਠ, ਅਟੱਲ, ਪ੍ਰਭੂ, ਭਿਆਨਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਵਰ ਦਿੰਦਾ, ਚੋਟੀ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਜਟੀ ਚਰ੍ਮੀ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਚ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਨਃ । ਹਰਸ਼੍ਚ ਹਰਿਣਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ ੨ ॥

ਉਹ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਚਮੜੇ ਵਾਲਾ, ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਰਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਯਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ਧ੍ਰੁਵਃ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਾਸੀ ਭਗਵਾਨ੍ ਖਚਰੋ ਗੋਚਰੋऽਰ੍ਦਨਃ ॥ ੩ ॥

ਉਹ ਕਰਮ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ, ਨਿਯਮਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਭਗਵਾਨ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਧ-ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਭਿਵਾਦ੍ਯੋ ਮਹਾਕਰ੍ਮਾ ਤਪਸ੍ਵੀ ਭੂਤਭਾਵਨਃ । ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਵੇषਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ॥ ੪ ॥

ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਪ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ; ਪਾਗਲਪਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਮਹਾਰੂਪੋ ਮਹਾਕਾਯੋ ਵृषਰੂਪੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਮਹਾਹਨੁਃ ॥ ੫ ॥

ਉਹ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲਾ; ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਜਬੜੇ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਲੋਕਪਾਲੋऽਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਹਯਗਰ੍ਦਭਿਃ । ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਮਹਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਯਮੋ ਨਿਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥ ੬ ॥

ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਦਇਆਲੂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਗਧਿਆਂ ਨਾਲ; ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਹਾਨ, ਆਪ ਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਤ ਆਦਿਰਾਦਿਕਰੋ ਨਿਧਿਃ । ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸੋਮੋ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸਾਧਕਃ ॥ ੭ ॥

ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਖਜਾਨਾ; ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਮ, ਤੇ ਤਾਰੇ ਸਫਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ਼ਨਿਃ ਕੇਤੁਰ੍ਗ੍ਰਹੋ ਗ੍ਰਹਪਤਿਰ੍ਵਰਃ । ਅਤ੍ਰਿਰਤ੍ਰ੍ਯਾ ਨਮਸ੍ਕਰ੍ਤਾ ਮृਗਬਾਣਾਰ੍ਪਣੋऽਨਘਃ ॥ ੮ ॥ [ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਲਯਕਰ੍ਤਾ ਚ]

ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਨੀ, ਕੇਤੂ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਉਹ ਅਤ੍ਰਿ ਹਨ, ਰਾਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮ੍ਰਿਗ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਆਰੰਭ, ਅੰਤ ਤੇ ਲਯਾ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ।

ਮਹਾਤਪਾ ਘੋਰਤਪਾ ਅਦੀਨੋ ਦੀਨਸਾਧਕਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਕਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਰਮਂ ਤਪਃ ॥ ੯ ॥

ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਤਪस्या ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਗਾਲ ਨਹੀਂ, ਕੰਗਾਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੰਤ੍ਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਪ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪस्या ਹਨ।

ਯੋਗੀ ਯੋਜ੍ਯੋ ਮਹਾਬੀਜੋ ਮਹਾਰੇਤਾ ਮਹਾਬਲਃ । ਸੁਵਰ੍ਣਰੇਤਾਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸੁਬੀਜੋ ਬੀਜਵਾਹਨਃ ॥ ੧੦ ॥

ਉਹ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਬੀਜ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਚੰਗਾ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਦਸ਼ਬਾਹੁਸ੍ਤ੍ਵਨਿਮਿषੋ ਨੀਲਕਣ੍ਠ ਉਮਾਪਤਿਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਬਲਵੀਰੋ ਬਲੋ ਗਣਃ ॥ ੧੧ ॥

ਉਹ ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਖੜੀ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲਾ ਗਲਾ ਵਾਲੇ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੀਰ, ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ।

ਗਣਕਰ੍ਤਾ ਗਣਪਤਿਰ੍ਦਿਗ੍ਵਾਸਾਃ ਕਾਮ ਏਵ ਚ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ਪਰਮੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਕਰੋ ਹਰਃ ॥ ੧੨ ॥

ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਕਮਣ੍ਡਲੁਧਰੋ ਧਨ੍ਵੀ ਬਾਣਹਸ੍ਤਃ ਕਪਾਲਵਾਨ੍ । ਅਸ਼ਨੀ ਸ਼ਤਘ੍ਨੀ ਖਡ੍ਗੀ ਪਟ੍‍ਟਿਸ਼ੀ ਚਾਯੁਧੀ ਮਹਾਨ੍ ॥ ੧੩ ॥

ਉਹ ਕਮੰਡਲ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਪਾਲ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਜਲੀ, ਸੌ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹਥਿਆਰ, ਤਲਵਾਰ, ਬਰਛਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੁਵਹਸ੍ਤਃ ਸੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਕਰੋ ਨਿਧਿਃ । ਉष੍ਣੀषੀ ਚ ਸੁਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਉਦਗ੍ਰੋ ਵਿਨਤਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧੪ ॥

ਉਹ ਯਜਨ ਦੀ ਚਮਚ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਚਮਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕ, ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੱਗ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਵੀ ਹੈ।

ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਚ ਹਰਿਕੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸੁਤੀਰ੍ਥਃ ਕृष੍ਣ ਏਵ ਚ । ਸृਗਾਲਰੂਪਃ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥੋ ਮੁਣ੍ਡਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ੁਭਙ੍ਕਰਃ ॥ ੧੫ ॥

ਉਹ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਗਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਆਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ, ਸਫਲਤਾ ਵਾਲਾ, ਮੂੰਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਚੰਗੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਜਸ਼੍ਚ ਬਹੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਧਾਰੀ ਕਪਰ੍ਦ੍ਯਪਿ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਲਿਙ੍ਗ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਾਯੀ ਨਭਃਸ੍ਥਲਃ ॥ ੧੬ ॥

ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਅਪਕ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਜਟੀ ਚੀਰਵਾਸਾਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸੇਨਾਪਤਿਰ੍ਵਿਭੁਃ । ਅਹਸ਼੍ਚਰੋ ਨਕ੍ਤਞ੍ਚਰਸ੍ਤਿਗ੍ਮਮਨ੍ਯੁਃ ਸੁਵਰ੍ਚਸਃ ॥ ੧੭ ॥

ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ, ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸੈਨਾ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਤਿੱਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।

ਗਜਹਾ ਦੈਤ੍ਯਹਾ ਕਾਲੋ ਲੋਕਧਾਤਾ ਗੁਣਾਕਰਃ । ਸਿਂਹਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਰੂਪਸ਼੍ਚ ਆਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਮ੍ਬਰਾਵृਤਃ ॥ ੧੮ ॥

ਉਹ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਮਾਂ, ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਸਿੰਘ, ਕਦੇ ਚੀਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਚਮੜੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਓੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲਯੋਗੀ ਮਹਾਨਾਦਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਥਃ । ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ਪ੍ਰੇਤਚਾਰੀ ਭੂਤਚਾਰੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ ੧੯ ॥

ਉਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੌੜਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਭੂਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।