શિવતાણ્ડવસ્તોત્રમ્

જટાકટાહસંભ્રમભ્રમન્નિલિમ્પનિર્ઝરી, વિલોલવીચિવલ્લરી વિરાજમાનમૂર્ધનિ। ધગદ્ધગદ્ધગજ્જ્વલલ્લલાટપટ્ટપાવકે, કિશોરચન્દ્રશેખરે રતિઃ પ્રતિક્ષણં મમ

મારા મનમાં મહાદેવ પ્રત્યે સતત ભક્તિ રહે, જેમના જટામાં સ્વર્ગની ગંગાની લહેરો રમતી ઝૂમે છે, જેમના કપાળ પર ભયાનક અગ્નિ જ્વલંત છે, અને જેમના શિરે કિશોર ચંદ્ર શોભે છે.

ધરાધરેન્દ્રનન્દિની વિલાસબન્ધુબન્ધુરસ્ફુરદ્દિગન્તસન્તતિપ્રમોદમાનમાનસે। કૃપાકટાક્ષધોરણીનિરુદ્ધદુર્ધરાપદિ ક્વચિદ્વિગમ્બરે મનોવિનોદમેતુ વસ્તુનિ

મારા મનને ક્યારેક એવા પરમેશ્વરમાં આનંદ મળે, જે દિગ્દિશાઓમાં પર્વતપુત્રી પાર્વતીની રમણિયતા અને આનંદથી હૃદય પ્રસન્ન કરે છે, દયાળુ દૃષ્ટિથી મોટી મુશ્કેલીઓ પણ અટકાવી દે છે, અને ક્યારેક સંપૂર્ણ નિર્વસ્ત્ર રહે છે.

જટાભુજંગપિંગલસ્ફુરત્ફણામણિપ્રભા-કદંબકુંકુમદ્રવપ્રલિપ્તદિગ્વધૂમુખે। મદાંધસિંધુરસ્ફુરત્વગુત્તરીયમેદુરે મનોવિનોદમદ્ભુતં બિભર્તુભૂતભર્તરિ

મારા મનને એવા ભૂતનાથમાં અજોડ આનંદ મળે, જેમના જટામાં પીળા સાપોની ઝગમગતી મણિઓ શોભે છે, દિશાઓની દેવીઓના કુંકુમથી તેમનું મુખ ચમકે છે, અને જેમનું ઉપરનું વસ્ત્ર ઉગ્ર હાથીની ચામડી છે.

સહસ્રલોચનપ્રભૃત્યશેષલેખશેખર-પ્રસૂનધૂલિધોરણી વિધૂસરાંઘ્રિપીઠભૂઃ। ભુજંગરાજમાલયાનિબદ્ધજાટજૂટકઃ શ્રિયૈચિરાયજાયતાં ચકોરબંધુશેખરઃ

જે મહાદેવની જટામાં સાપનો રાજા વળાઈને બેઠો છે, દેવોનું રાજા ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓના મસ્તક પરથી પડેલા ફૂલોની ધૂળ તેમના પગને શોભાવે છે, અને ચકોર પક્ષીનો મિત્ર એવા ચાંદ્રમાને શિખરે ધારણ કર્યો છે, એ મહાદેવ અમને હંમેશાં સુખ-સમૃદ્ધિ આપે.

લલાટચત્વરજ્વલદ્ધનંજયસ્ફુલિઙ્ગભા-નિપીતપંચસાયકંનમન્નિલિંપનાયકમ્‌। સુધામયૂખલેખયા વિરાજમાનશેખરં મહાકપાલિસંપદે શિરોજટાલમસ્તુનઃ

જેમના કપાળ પર ધનંજય અગ્નિની ચિંગારીથી ભસ્મ લગાવેલું છે, જે અગ્નિએ કામદેવને ભસ્મ કરી દીધો હતો, જેમના જટામાં અમૃત જેવા ચાંદ્રમાની કિરણ શોભે છે, એવા મહાકપાલી ભગવાનની જટાઓ અમને સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ આપે.

કરાલભાલપટ્ટિકાધગદ્ધગદ્ધગજ્જ્વલદ્ધનંજયા ધરીકૃતપ્રચંડપંચસાયકે। ધરાધરેંદ્રનંદિનીકુચાગ્રચિત્રપત્રકપ્રકલ્પનૈકશિલ્પિની ત્રિલોચનેરતિર્મમ

મારા મનમાં એ ત્રિનેત્રધારી શિવજી પ્રત્યે અખૂટ ભક્તિ રહે, જેમના ભયાનક કપાળ પર ધધકતો અગ્નિ કામદેવને ભસ્મ કરી નાખે છે, અને જે એકલા પાર્વતીજીના સ્તન પર સુંદર રંગોળી રચનારા મહાન કલાકાર છે.

નવીનમેઘમંડલીનિરુદ્ધદુર્ધરસ્ફુરત્કુહુનિશીથનીતમઃ પ્રબદ્ધબદ્ધકન્ધરઃ। નિલિમ્પનિર્ઝરીધરસ્તનોતુ કૃત્તિસિંધુરઃ કલાનિધાનબંધુરઃ શ્રિયં જગંદ્ધુરંધરઃ

જે ભગવાને અમાવાસ્યાની કાળી રાત્રે પીધેલા હલાહલ વિષથી તેમનું કંઠ અંધકારથી ઘેરાઈ ગયું છે, જેમના ગળે ગંગાજળ વહે છે, જેમના શરીરે ભસ્મ લિપ્ત છે, ચાંદ્રમાની શોભા છે અને જે આખા જગતને ધારણ કરે છે, એ મહાદેવ અમને સુખ-સમૃદ્ધિ આપે.

પ્રફુલ્લનીલપંકજપ્રપંચકાલિમપ્રભા-વિડંબિ કંઠકંધ રારુચિ પ્રબંધકંધરમ્‌। સ્મરચ્છિદં પુરચ્છિંદ ભવચ્છિદં મખચ્છિદં ગજચ્છિદાંધકચ્છિદં તમંતકચ્છિદં ભજે

હું એ મહાદેવની ભક્તિ કરું છું, જેમના કાંઠા અને ગળામાં ફૂલેલા નિલકમળની માળાની જેમ તેજ છે, જે અંધકારને પણ હરાવી દે છે. જેમણે કામદેવને, ત્રિપુરાને, જન્મમરણના બંધનને, યજ્ઞને, મહાકાય હાથીને, અંધકાસુરને અને યમરાજને પણ વિજીત કર્યા છે.

અખર્વસર્વમંગલા કલાકદમ્બમંજરી-રસપ્રવાહ માધુરી વિજૃંભણા મધુવ્રતમ્‌। સ્મરાંતકં પુરાતકં ભાવંતકં મખાંતકં ગજાંતકાંધકાંતકં તમંતકાંતકં ભજે

હું એ મહાદેવની ભક્તિ કરું છું, જે અનંત શુભતાનો સ્ત્રોત છે, જે કલાઓના ગુલાબમાંથી વહેતી મધુરતામાં મગ્ન મધમાખી સમાન છે. જેમણે કામદેવને, ત્રિપુરાને, જીવનને, યજ્ઞને, હાથીને, અંધકાસુરને અને યમરાજને અંત આપ્યો છે.

જયત્વદભ્રવિભ્રમભ્રમદ્ભુજંગમસ્ફુરદ્ધગદ્ધગદ્વિનિર્ગમત્કરાલ ભાલ હવ્યવાટ્। ધિમિદ્ધિમિદ્ધિમિધ્વનન્મૃદઙ્ગતુઙ્ગમઙ્ગલધ્વનિક્રમપ્રવર્તિત: પ્રચણ્ડ તાણ્ડવઃ શિવઃ

જય હોય એ મહાદેવને, જેમના ભયાનક તાંડવને શુભ અને ઊંચા ઢોલના ધીમધીમ અવાજે આરંભ મળે છે, જેમના કપાળે યજ્ઞકુંડ સમાન જ્વાળા છે અને જેમના હલનચલન કરતા હાથ પર ફરતા સાપો ફુફાટ કરે છે.

દૃષદ્વિચિત્રતલ્પયોર્ભુજંગમૌક્તિકમસ્રજોર્ગરિષ્ઠરત્નલોષ્ઠયોઃ સુહૃદ્વિપક્ષપક્ષયોઃ। તૃણારવિંદચક્ષુષોઃ પ્રજામહીમહેન્દ્રયોઃ સમં પ્રવર્તયન્મનઃ કદા સદાશિવં ભજે

ક્યારે મારું મન એ સદાશિવમાં સ્થિર રહેશે, જે પથ્થર અને મોતી, સાપ અને મુક્તાની માળા, મિત્ર અને દુશ્મન, ઘાસનું તણું અને કમળને આંખો ધરાવતો રાજા, પ્રજાજન અને ધરતીના રાજા — બધાને સમાન દૃષ્ટિથી જુએ છે?

કદા નિલિંપનિર્ઝરી નિકુઞ્જકોટરે વસન્‌ વિમુક્તદુર્મતિઃ સદા શિરઃસ્થમંજલિં વહન્‌। વિમુક્તલોલલોચનો લલામભાલલગ્નકઃ શિવેતિ મંત્રમુચ્ચરન્‌ કદા સુખી ભવામ્યહમ્‌

ક્યારે હું દૂષિત વિચારોમાંથી મુક્ત થઈ, દેવતાઓની નદીના કિનારે પર્વતની ગુફામાં વસું, હંમેશા હાથ જોડીને માથા પર રાખું, ચંચળ નજરને શાંત કરી, ભગવાન શિવના મસ્તકના ચિહ્નમાં મન લગાડું અને 'શિવ' મંત્ર જપું? ક્યારે હું આવું સાચું સુખી બનીશ?

નિલિમ્પ નાથનાગરી કદમ્બ મૌલમલ્લિકા-નિગુમ્ફનિર્ભક્ષરન્મ ધૂષ્ણિકામનોહરઃ। તનોતુ નો મનોમુદં વિનોદિનીંમહનિશં પરિશ્રય પરં પદં તદંગજત્વિષાં ચયઃ

દેવોના રાજાના શહેરની કડમ્બ અને ચમેલીની વણાવેલી વણમાલા વડે શોભતા, ભસ્મથી રમતા, અને જેમના અંગોથી પ્રકાશની ઝાંખી પ્રસરે છે, એવા ભગવાનના તે તેજસ્વી કિરણો આપણને મનની પરમ આનંદ અને દિવસ-રાત સર્વોચ્ચ આશરો આપે.

પ્રચણ્ડ વાડવાનલ પ્રભાશુભપ્રચારણી મહાષ્ટસિદ્ધિકામિની જનાવહૂત જલ્પના। વિમુક્ત વામ લોચનો વિવાહકાલિકધ્વનિઃ શિવેતિ મન્ત્રભૂષગો જગજ્જયાય જાયતામ્‌

જેના ડાબા નેત્ર મુક્ત છે, લગ્ન સમયે ઢોલ વગાડાયા હતા, 'શિવ' મંત્રથી શોભતા, પ્રચંડ અગ્નિ જેવી કાંતિ ધરાવે છે, મહાન અષ્ટ સિદ્ધિઓની ઇચ્છા રાખનારા જેને ચાહે છે, અને અનેક લોકો જેનું નામ લે છે — એવા ભગવાન જગતની વિજય માટે પ્રગટ થાય.

ઇમં હિ નિત્યમેવ મુક્તમુક્તમોત્તમ સ્તવં પઠન્સ્મરન્‌ બ્રુવન્નરો વિશુદ્ધમેતિ સંતતમ્‌। હરે ગુરૌ સુભક્તિમાશુ યાતિ નાન્યથાગતિં વિમોહનં હિ દેહનાં સુશંકરસ્ય ચિંતનમ્

જે મનુષ્ય આ શ્રેષ્ઠ અને ઉત્તમ સ્તોત્રને હંમેશા વાંચે, સ્મરે અને ઉચ્ચારે છે, તે સતત શુદ્ધ ભક્તિ પામે છે હરિ અને ગુરુમાં, અને બીજું કોઈ સ્થાન પામતો નથી; કારણ કે સુશંકરનું ચિંતન શરીરધારીઓના મોહને સાચે દૂર કરે છે.

ફલશ્રુતિઃ પૂજાઽવસાનસમયે દશવક્રત્રગીતં યઃ શમ્ભૂપૂજનપરમ્ પઠતિ પ્રદોષે । તસ્ય સ્થિરાં રથગજેંદ્રતુરંગયુક્તાં લક્ષ્મી સદૈવ સુમુખીં પ્રદદાતિ શમ્ભુઃ

જે કોઈ શિવજીની પૂજા પૂરી થયા પછી, સાંજના સમયે, આ દસ શ્લોકોનું ભાવપૂર્વક પઠન કરે છે, તેને શિવજી સદાય સ્થિર અને પ્રસન્ન લક્ષ્મી આપે છે—જે રથ, હાથી અને ઘોડા જેવી વૈભવસંપત્તિથી યુક્ત હોય છે.