વિશ્વં વિષ્ણુર્વષટ્કારો ભૂતભવ્યભવત્પ્રભુઃ । ભૂતકૃદ્ભૂતભૃદ્ભાવો ભૂતાત્મા ભૂતભાવનઃ
સંપૂર્ણ જગત એ જ છે, એ વિષ્ણુ છે, 'વષટ્' ઉચ્ચાર છે, ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યના સ્વામી છે; સર્વ જીવોના સર્જનહાર છે, સર્વ જીવોને પોષક છે, પોતે જ સત્તા છે, સર્વ જીવોમાં આત્મા છે અને સર્વ જીવોના ઉદ્ભવક છે.
પૂતાત્મા પરમાત્મા ચ મુક્તાનાં પરમા ગતિઃ । અવ્યયઃ પુરુષઃ સાક્ષી ક્ષેત્રજ્ઞોઽક્ષર એવ ચ
એ પવિત્ર આત્મા છે, સર્વોચ્ચ આત્મા છે, મુક્ત થયેલા લોકોની પરમ ગતિ છે; ક્યારેય નાશ ન થતો, પુરુષોત્તમ છે, સર્વનો સાક્ષી છે, ક્ષેત્રના જ્ઞાતા છે અને સદા અવિનાશી છે.
યોગો યોગવિદાં નેતા પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ । નારસિંહવપુઃ શ્રીમાન્ કેશવઃ પુરુષોત્તમઃ
એ યોગ છે, યોગ જાણનારા લોકોના નેતા છે, પ્રધાન અને પુરુષના સ્વામી છે; એ નરસિંહ રૂપ ધરાવે છે, સૌભાગ્યશાળી છે, કેશવ છે અને સર્વોથી શ્રેષ્ઠ પુરુષ છે.
સર્વઃ શર્વઃ શિવઃ સ્થાણુર્ભૂતાદિર્નિધિરવ્યયઃ । સમ્ભવો ભાવનો ભર્તા પ્રભવઃ પ્રભુરીશ્વરઃ
એ સર્વ છે, કલ્યાણકારી છે, દયાળુ છે, અડગ છે, સર્વ જીવોના મૂળ છે, ક્યારેય ખૂટતો ન થતો ખજાનો છે; જન્મ આપનાર છે, પોષણ કરનાર છે, પાલનહાર છે, ઉદ્ભવક છે, સ્વામી છે અને સર્વનો શાસક છે.
સ્વયમ્ભૂઃ શમ્ભુરાદિત્યઃ પુષ્કરાક્ષો મહાસ્વનઃ । અનાદિનિધનો ધાતા વિધાતા ધાતુરુત્તમઃ
સ્વયંભૂ, આનંદ આપનાર, સૂર્ય, કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, ગર્જનાથી મહાન, જેનું neither આરંભ છે કે neither અંત છે, સર્વનું આધાર, સર્જનહાર અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ આધાર છે.
અપ્રમેયો હૃષીકેશઃ પદ્મનાભોઽમરપ્રભુઃ । વિશ્વકર્મા મનુસ્ત્વષ્ટા સ્થવિષ્ઠઃ સ્થવિરો ધ્રુવઃ
જે અપરિમિત છે, ઇન્દ્રિયોના સ્વામી, કમળનાભી, અમર દેવતાઓના સ્વામી, જગતના સર્જનહાર, મનુ, રચનાકાર, અત્યંત વિશાળ, પ્રાચીન અને અવિચલ છે.
અગ્રાહ્યઃ શાશ્વતઃ કૃષ્ણો લોહિતાક્ષઃ પ્રતર્દનઃ । પ્રભૂતસ્ત્રિકકુબ્ધામ પવિત્રં મઙ્ગલં પરમ્
જે પકડાઈ શકતા નથી, સદા રહેતા, શ્યામવર્ણ, લાલ આંખો ધરાવનાર, વિનાશક, સર્વેમાં વ્યાપક, ત્રણેય લોકમાં નિવાસ કરનાર, પવિત્ર, શુભ અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ છે.
ઈશાનઃ પ્રાણદઃ પ્રાણો જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠઃ પ્રજાપતિઃ । હિરણ્યગર્ભો ભૂગર્ભો માધવો મધુસૂદનઃ
ઈશાન, પ્રાણ આપનાર, પ્રાણરૂપ, સૌથી વયસ્ક, શ્રેષ્ઠ, સર્વના પિતા, હિરણ્યગર્ભ, ધરતીના ગર્ભરૂપ, માધવ અને મધુસૂદન છે.
ઈશ્વરો વિક્રમી ધન્વી મેધાવી વિક્રમઃ ક્રમઃ । અનુત્તમો દુરાધર્ષઃ કૃતજ્ઞઃ કૃતિરાત્મવાન્
એ પરમેશ્વર છે, બલવાન છે, ધનુષ્ય ધારણ કરનાર છે, બુદ્ધિશાળી છે, મહાન પરાક્રમી છે, એક પગલાં પછી બીજું પગલું ભરી આગળ વધે છે; કોઈ પણ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે, અપરાજિત છે, દરેક કર્મને જાણે છે, પોતે જ કર્મરૂપ છે અને સંપૂર્ણ સ્વાધીન છે.
સુરેશઃ શરણં શર્મ વિશ્વરેતાઃ પ્રજાભવઃ । અહઃ સંવત્સરો વ્યાલઃ પ્રત્યયઃ સર્વદર્શનઃ
એ દેવતાઓના સ્વામી છે, આશ્રયદાતા છે, સુરક્ષા આપનાર છે, સમગ્ર જગતના બીજરૂપ છે, સર્વ પ્રજાઓના સર્જનહાર છે; એ દિવસ છે, વર્ષ છે, સાપ છે, અચૂક વિશ્વાસ છે અને સર્વત્ર જોવા વાળો છે.
અજઃ સર્વેશ્વરઃ સિદ્ધઃ સિદ્ધિઃ સર્વાદિરચ્યુતઃ । વૃષાકપિરમેયાત્મા સર્વયોગવિનિઃસૃતઃ
એ જન્મરહિત છે, સર્વનો ઈશ્વર છે, સિદ્ધ છે, સિદ્ધિરૂપ છે, સર્વનો આરંભ છે, કદી ન બદલાવા વાળો છે; વૃષભને ધારણ કરનાર છે, અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે અને દરેક યોગનું મૂળ છે.
વસુર્વસુમનાઃ સત્યઃ સમાત્માઽસમ્મિતઃ સમઃ । અમોઘઃ પુણ્ડરીકાક્ષો વૃષકર્મા વૃષાકૃતિઃ
એ ધનરૂપ છે, ઉદાર મનવાળો છે, સત્યવંત છે, સર્વત્ર સમાન છે, કોઈની સાથે સરખામણી ન થાય એવો છે, સર્વે માટે એકસરખો છે, કદી નિષ્ફળ ન થતો છે, કમળના ફૂલ જેવી આંખો ધરાવે છે, સદ્કર્મ કરનાર છે અને ધર્મમય સ્વરૂપ ધરાવે છે.
રુદ્રો બહુશિરા બભ્રુર્વિશ્વયોનિઃ શુચિશ્રવાઃ । અમૃતઃ શાશ્વતસ્થાણુર્વરારોહો મહાતપાઃ
તેઓ રુદ્ર છે, અનેક માથાવાળા, પીળા રંગના, સમગ્ર સૃષ્ટિના મૂળ, પવિત્ર નામથી પ્રસિદ્ધ, અમર, સદાય અડગ, ઉત્તમ ઊંચાઈ ધરાવનાર અને મહાન તપસ્વી છે.
સર્વગઃ સર્વવિદ્ભાનુર્વિષ્વક્સેનો જનાર્દનઃ । વેદો વેદવિદવ્યઙ્ગો વેદાઙ્ગો વેદવિત્ કવિઃ
તેઓ સર્વત્ર વ્યાપેલા, બધું જાણનારા, તેજસ્વી, સમગ્ર જગતના સેનાપતિ, લોકરક્ષક છે; તેઓ જ વેદ છે, વેદના જ્ઞાનિ છે, નિર્દોષ છે, વેદના અંગરૂપ છે, વેદવિદ્વાન અને વિદ્વાન છે.
લોકાધ્યક્ષઃ સુરાધ્યક્ષો ધર્માધ્યક્ષઃ કૃતાકૃતઃ । ચતુરાત્મા ચતુર્વ્યૂહશ્ચતુર્દંષ્ટ્રશ્ચતુર્ભુજઃ
તેઓ લોકોના અધ્યક્ષ, દેવોના અધ્યક્ષ, ધર્મના અધ્યક્ષ છે, કર્તા અને અકર્તા છે; ચાર સ્વરૂપ ધરાવનાર, ચાર રૂપે પ્રગટ, ચાર દાંતવાળા અને ચાર હાથવાળા છે.
ભ્રાજિષ્ણુર્ભોજનં ભોક્તા સહિષ્ણુર્જગદાદિજઃ । અનઘો વિજયો જેતા વિશ્વયોનિઃ પુનર્વસુઃ
તેઓ તેજસ્વી છે, ભોજન અને ભોજન કરનાર છે, સહનશીલ છે, જગતના પ્રથમ જન્મેલા છે; પાપરહિત, વિજયી, જીતનાર, સર્વ સૃષ્ટિના મૂળ અને હંમેશા નવીનતા લાવનાર છે.
ઉપેન્દ્રો વામનઃ પ્રાંશુરમોઘઃ શુચિરૂર્જિતઃ । અતીન્દ્રઃ સઙ્ગ્રહઃ સર્ગો ધૃતાત્મા નિયમો યમઃ
ઉપેન્દ્ર, વામન, ઊંચા, કદી નિષ્ફળ ન થનાર, પવિત્ર, બળવાન, ઇન્દ્રથી પણ પર, બધાને એકત્ર કરનાર, સર્જનહાર, મનને સંભાળનાર, નિયમ આપનાર અને નિયંત્રણ કરનાર છે.
વેદ્યો વૈદ્યઃ સદાયોગી વીરહા માધવો મધુઃ । અતીન્દ્રિયો મહામાયો મહોત્સાહો મહાબલઃ
જે વેદોથી જાણી શકાય છે, રોગ દૂર કરનાર છે, હંમેશા ધ્યાનમાં લીન રહે છે, શૂરવીરોનો વિનાશક છે, માધવ છે, મધુ છે, ઇન્દ્રિયોથી પર છે, મહાન માયાવાન છે, મહાન ઉત્સાહવાળા છે અને મહાન બળવાન છે.
મહાબુદ્ધિર્મહાવીર્યો મહાશક્તિર્મહાદ્યુતિઃ । અનિર્દેશ્યવપુઃ શ્રીમાનમેયાત્મા મહાદ્રિધૃક્
મહાન બુદ્ધિશાળી, મહાન પરાક્રમી, મહાન શક્તિ ધરાવનાર, મહાન તેજવાળો, જેને વર્ણવી શકાય નહિ એવો રૂપ ધરાવનાર, શ્રીમંત, જેનું સ્વરૂપ કોઈ માપી શકે નહિ, અને મહાન પર્વતો ધારણ કરનાર છે.
મહેષ્વાસો મહીભર્તા શ્રીનિવાસઃ સતાં ગતિઃ । અનિરુદ્ધઃ સુરાનન્દો ગોવિન્દો ગોવિદાં પતિઃ
મહાન ધનુષ્યવાળો, ધરતીને ધારણ કરનાર, શ્રીનું નિવાસસ્થાન, સજ્જનોનો આશરો, જેને કોઈ જીતે નહિ, દેવતાઓને આનંદ આપનાર, ગોવિંદ અને ગોવિદાઓના સ્વામી છે.