ഒരു കാലത്ത്, സത്യത്തെ അന്വേഷിക്കുന്ന മഹാത്മാക്കൾ, ആത്മാവിന്റെ ഉത്ഭവവും അവന്റെ സ്വഭാവവും സംബന്ധിച്ച് ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തനയിൽ ഏർപ്പെട്ടു. അവർ കണ്ടെത്തിയതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ആത്മാവ് മറ്റൊരു വസ്തുവിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു, മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന പോലെ, ഉപയോഗത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ. ചിലർ അതിനെ അശുദ്ധമെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുമ്പോഴും, അതിന് അങ്ങനെ പറയാൻ കാരണമില്ല, കാരണം അതിനെ വിശുദ്ധമെന്നു ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. അതിന്റെ തുടർച്ചയായി, ആത്മാവിന്റെ ശരീരത്തോടുള്ള ബന്ധം, ശുക്ലം എന്ന സ്ത്രവത്തോടുള്ള ബന്ധം, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ശരീരം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു. സൃഷ്ടി ഇടവേളയിൽ നടക്കുന്നു എന്നതും, ചിലർ സ്രഷ്ടാവും പുത്രന്മാരും മറ്റുള്ളവരും ഉണ്ടെന്നും പറയുന്നു. എന്നാൽ, സൃഷ്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം പൂർണ്ണമായി പ്രകടമല്ലാത്തതിനാൽ, അത് മായയാണെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നു. മറ്റൊരാളുടെ ഇച്ഛയുടെ ഫലമായി അതിന്റെ യഥാർത്ഥം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; bondage (ബന്ധം)യും liberation (മുക്തി)യും അതിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. ശരീരത്തോടുള്ള ബന്ധം കൊണ്ടും ഇതു സംഭവിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രം അതിന്റെ സൂചന നൽകുന്നു, അതിനെ അറിയുന്നവർ അതിനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അതിന്റെ അഭാവം, നാഡികളിൽ (channels) കാണപ്പെടുന്നു, ആത്മാവിൽ തന്നെയാണ്. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ഉണരൽ (awakening) അതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അതേ സമയം, ആത്മാവിന്റെ ക്രിയകളും, സ്മരണയും, ശാസ്ത്രാനുശാസനങ്ങളും കാരണം, അതേ സ്വഭാവം തുടരുന്നു. മോഹിതനായ ഒരാളിൽ, പ്രാപ്തി ഭാഗികമായിരിക്കും, കാരണം അവശിഷ്ടം (remainder) ഉണ്ടാകുന്നു. സ്ഥലത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, രണ്ട് സ്വഭാവങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ പരസ്പരം ബാധിക്കില്ല, കാരണം അവിടെയെല്ലാം ആ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണെന്ന് വാദിച്ചാലും, ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും ശാസ്ത്രം അങ്ങനെ പറയുന്നില്ല. ചിലർ ഈ അഭിപ്രായം പിന്തുടരുന്നു. ആത്മാവ് രൂപരഹിതമായതുപോലെയാണ്, കാരണം അതാണ് പ്രധാനമായത്. അതിനെ പ്രകാശം പോലെയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ അതിന് ഉദ്ദേശം ഇല്ലാതാകുമായിരുന്നു. മഹാത്മാക്കൾ അതിനെ അങ്ങനെ മാത്രം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അതിനെ അങ്ങനെ കാണുന്നു, അതുപോലെ സ്മരണയിലും അത് നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ, സൂര്യനും അതിന്റെ കിരണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഉപമ ഉപയോഗിക്കുന്നു. എന്നാൽ, വെള്ളം (water) എടുത്തുപയോഗിക്കുന്നില്ലാത്തതിനാൽ, അതു അത്രയൊക്കെയല്ല. വർദ്ധനവും കുറയലും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, രണ്ടിനും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദം കാണപ്പെടുന്നു, അതുപോലെയാണ് നിരീക്ഷണം. വിഷയത്തെ ഈ പരിധിയിലേയ്ക്ക് മാത്രം നയിക്കുന്നു, കൂടുതൽ നിഷേധിക്കുന്നു, പിന്നെ കൂടുതൽ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ, അതിനെ അപ്രത്യക്ഷമായതുപോലെയാണ് (unmanifest) പറയുന്നു. പ്രീതികരണത്തിൽ (propitiation) പോലും, അതിന്റെ സാന്നിധ്യം അനുഭവവും അനുമാനവും വഴി തെളിയിക്കുന്നു. ആത്മാവ് വ്യത്യാസമില്ലാത്തതുപോലെയാണ്, പ്രകാശവും മറ്റും പോലെ; പ്രകാശം വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവർത്തനത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, അതിനൊടുവിൽ അതിന്റെ അനന്തത (infinity) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രണ്ട് വസ്തുക്കളെപ്പറ്റി പറയപ്പെടുന്നു, പാമ്പും അതിന്റെ കൂന്തും (coil) പോലെയാണ്. അഥവാ, പ്രകാശത്തിന്റെ ആധാരത്തെപോലെയാണ്, കാരണം അതിന്റെ സ്വഭാവം പ്രകാശമാണ്. അതുപോലെ, മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നതുപോലും. നിരോധനം (prohibition) കൊണ്ടും, അങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നു. പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ (opponent) അഭിപ്രായം, അളവിന്റെ വ്യത്യാസം, ബന്ധം, നാമകരണം എന്നിവയാൽ നിരസിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, പൊതുവായതുകൊണ്ടാണ്. ബുദ്ധിയുടെ (intellect) ഗുണം കൊണ്ടാണ്, കാൽപോലാണ്. പ്രത്യേകമായ സ്ഥലം കൊണ്ടും, പ്രകാശം മുതലായവ പോലെയാണ്. അത് യുക്തിയുള്ളതുകൊണ്ടാണ്. അതുപോലെ, മറ്റൊന്നിനെക്കുറിച്ച് നിരോധനം ഇല്ല. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, 'ആകാശം' (space) മുതലായ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് സർവവ്യാപിത്വം (omnipresence) അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ, മഹാത്മാക്കൾ ആത്മാവിന്റെ ഉത്ഭവം, സ്വഭാവം, അനന്തത, സർവവ്യാപിത്വം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി, അതിന്റെ സത്യവും പരമാർത്ഥവും അന్వേഷിച്ചു.