ଅନ୍ତର୍ଯାମ୍ଯଧିଦୈଵାଧିଲୋକାଦିଷୁ ତଦ୍ଧର୍ମଵ୍ଯପଦେଶାତ୍
ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଦେବତା, ଜଗତ ଓ ଏହିପରି ସବୁରେ ତାହାର ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ।
ନ ଚ ସ୍ମାର୍ତମ୍ ଅତଦ୍ଧର୍ମାଭିଲାପାଚ୍ ଛାରୀରଶ୍ ଚ
ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ତାହା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ଗୁଣ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ଶରୀରୀ ମଧ୍ୟ।
ଉଭଯେ ଽପି ହି ଭେଦେନୈନମ୍ ଅଧୀଯତେ
ଉଭୟକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାଦିଗୁଣକୋ ଧର୍ମୋକ୍ତେଃ
ଅଦୃଶ୍ୟତା ଓ ଏହିପରି ଗୁଣ ତାହାର ଧର୍ମ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ଵିଶେଷଣଭେଦଵ୍ଯପଦେଶାଭ୍ଯାଂ ଚ ନେତରୌ
ଯେହেতୁ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ନାମରେ ପ୍ରଭେଦ ଅଛି, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ନୁହେଁ।
ରୂପୋପନ୍ଯାସାଚ୍ ଚ
ଏବଂ ରୂପ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବାରୁ।
ଵୈଶ୍ଵାନରଃ ସାଧାରଣଶବ୍ଦଵିଶେଷାତ୍
ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦର ବିଶେଷ ଉପଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବୈଶ୍ୱାନର ଅର୍ଥ ହେଉଛି।
ସ୍ମର୍ଯମାଣମ୍ ଅନୁମାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ସ୍ମୃତି ମାନେ ଅନୁମାନ, ତେବେ ଏହା ହେବା ସମ୍ଭବ।
ଶବ୍ଦାଦିଭ୍ଯୋ ଽନ୍ତଃପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଚ୍ ଚ ନେତି ଚେନ୍ ନ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଯୁପଦେଶାଦ୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍ ପୁରୁଷମପି ଚୈନମ୍ ଅଧୀଯତେ
ଯଦି କେହି କୁହନ୍ତି ଯେ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭିତରେ ସ୍ଥିତ, ତେଣୁ ଏହା ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶିକ୍ଷା ଭିନ୍ନ କଥା କୁହେ, ଏବଂ ଏହାକୁ 'ପୁରୁଷ' ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପଢ଼ାଯାଏ।
ଅତ ଏଵ ନ ଦେଵତା ଭୂତଂ ଚ
ଏହି କାରଣରୁ ଏହା ନ ଦେବତା, ନ ଭୂତ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵିରୋଧଂ ଜୈମିନିଃ
ସିଧାସଳଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ନାହିଁ ବୋଲି ଜୈମିନି କହନ୍ତି।
ଅଭିଵ୍ଯକ୍ତେର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଶ୍ମରଥ୍ଯଃ
ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ଦ୍ୱାରା ବୋଲି ଆଶ୍ମରଥ୍ୟ କହନ୍ତି।
ଅନୁସ୍ମୃତେର୍ ବାଦରିଃ
ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ବୋଲି ବାଦରି କହନ୍ତି।
ସଂପତ୍ତେର୍ ଇତି ଜୈମିନିସ୍ ତଥା ହି ଦର୍ଶଯତି
ପ୍ରାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବୋଲି ଜୈମିନି କହନ୍ତି; କାରଣ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଆମନନ୍ତି ଚୈନମ୍ ଅସ୍ମିନ୍
ଏବଂ ଏହି ସନ୍ଦର୍ଭରେ ତାଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି।
ଦ୍ଯୁଭ୍ଵାଦ୍ଯାଯତନଂ ସ୍ଵଶବ୍ଦାତ୍
ଦ୍ୟୁ ଓ ଭୂମିର ଆଶ୍ରୟ, ଏହାର ନିଜ ନାମ ଦ୍ୱାରା।
ମୁକ୍ତୋପସୃପ୍ଯଵ୍ଯପଦେଶାଚ୍ ଚ
ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ନିକଟକୁ ଯିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେବାରୁ।
ନାନୁମାନମ୍ ଅତଚ୍ଛବ୍ଦାତ୍ ପ୍ରାଣଭୃଚ୍ ଚ
ଅନୁମାନ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଶବ୍ଦ ଲାଗୁ ହୁଏନି, ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାଣଧାରୀ।
ଭେଦଵ୍ଯପଦେଶାତ୍
ଭିନ୍ନତା ଉଲ୍ଲେଖ ହେବାରୁ।
ପ୍ରକରଣାତ୍
ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା।
ସ୍ଥିତ୍ଯଦନାଭ୍ଯାଂ ଚ
ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ହେବାରୁ।
ଭୂମା ସଂପ୍ରସାଦାଦ୍ ଅଧ୍ଯୁପଦେଶାତ୍
ଭୂମାକୁ ସମ୍ପ୍ରସାଦ ସହ ଏକ ରୂପ ବୋଲି ଶିଖାଯାଏ।
ଧର୍ମୋପପତ୍ତେଶ୍ ଚ
ଧର୍ମର ସମର୍ଥନ ଥିବାକୁ ଦେଖି ଏହା ହେଉଛି ।
ଅକ୍ଷରମ୍ ଅମ୍ବରାନ୍ତଧୃତେଃ
ଅକ୍ଷୟ ଯେହେତୁ ସମସ୍ତ ଆକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କରେ ।
ସା ଚ ପ୍ରଶାସନାତ୍
ଏହା ଏପରି ହେଉଛି କାରଣ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ ।
ଅନ୍ଯଭାଵଵ୍ଯାଵୃତ୍ତେଶ୍ଚ
ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିବାରୁ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ହେଉଛି ।
ଈକ୍ଷତିକର୍ମଵ୍ଯପଦେଶାତ୍ ସଃ
ଦେଖିବା ଓ କରିବାର ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବାରୁ ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ।
ଦହର ଉତ୍ତରେଭ୍ଯଃ
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯେଉଁଥିବା, ପରେ ଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ ।
ଗତିଶବ୍ଦାଭ୍ଯାଂ ତଥା ହି ଦୃଷ୍ଟଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଚ
ଗମନ ଓ କଥନ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ଏପରି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ।
ଧୃତେଶ୍ ଚ ମହିମ୍ନୋ ଽସ୍ଯାସ୍ମିନ୍ନ୍ ଉପଲବ୍ଧେଃ
ଧାରଣ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏଠି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ ।