முன்னொரு காலத்தில், ஒரு ஞானியின் உயிர் பிரயாணம் மற்றும் ஆத்மாவின் நிலைகள் குறித்து ஞானிகள் விவாதித்தனர். அந்த ஆத்மா, இறுதியில், அதன் மனம் பிராணனுடன் ஒன்றாகச் சேரும் என்று அடுத்த பகுதியில் கூறப்படுகிறது. அவன், யாரென்றால், அனைத்தையும் சாட்சியாகக் காண்பவன்; இது நம்மிடம் வரும் உபதேசங்களாலும், ஆத்மாவை அணுகும் முறைகளாலும் அறியப்படுகிறது. பிறகு, அந்த ஆத்மா பஞ்சபூதங்களில் கலந்துவிடுகிறது என்று வேதம் சொல்லுகிறது. ஏனெனில், அது ஒரே ஒரு தத்துவத்தில் மட்டும் காணப்படவில்லை; பலவற்றிலும் அதன் இருப்பு காணப்படுகிறது. மேலும், அதே அனுபவம் மற்றும் தொடக்கத்தினாலும், உணவு தவிர்க்காமல் இருப்பதால் அமரத்துவம் பெற முடியாது என்பதாலும், இந்த ஆத்மாவின் பிரயாணம் பல்வேறு நிலைகளில் நிகழும் என்று கூறப்படுகிறது. சோம பானம் அருந்தும் போது, ஆத்மா பிறவி பெறும் என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. காரணம், அது மிகவும் சூட்சுமமானது; அறிவு முறைகளால் மட்டுமே அதை உணர முடியும். ஆத்மா அழிந்து போவதில்லை; அதனால், அழிவினால் அது முடிவடையாது. இங்கு, உஷ்மா என்ற வெப்பம் மிக பொருத்தமானதாக இருக்கிறது. யாராவது, 'இல்லை, மறுப்பு உள்ளது' என்று வாதிட்டாலும், அது பொருந்தாது; சில சமயங்களில், அது உடலோடு தெளிவாகவே காணப்படுகிறது. இதை மரபும் நினைவுகூர்கிறது. அந்த நிலைகள் எல்லாம் பரமாத்மாவுக்கே உரியது; ஏனெனில், அவ்வாறு கூறப்பட்டிருக்கிறது. வேதம் சொல்வது போல, பரமாத்மாவும் ஜீவனும் வேறுபாடு இல்லை. அந்தக் குண்டு போலத் தீ, சரியான இடத்தில் ஏற்றப்பட்டு, ஞானத்தின் சக்தியால் அதன் வாசல் திறக்கப்பட்டு, பாதை பற்றிய நினைவுடன் இணைந்திருக்கிறது. ஆத்மா, சூரியக் கதிர்களின் பாதையைப் பின்பற்றுகிறது. 'இது இரவிலா நடக்காது' என்று யாராவது கூறினாலும், அது தவறு; உடல் இருக்கும் வரை அந்த இணைப்பு தொடரும், இது வேதத்தால் நிரூபிக்கப்பட்டுள்ளது. ஆகவே, தெற்கு அயனத்தில் கூட இது நிகழும். இந்தப் பாதைகள் யோகிகளிடமும், யாகங்களில் கூட நினைவுகூரப்படுகின்றன. சூரியக் கதிர் முதலான பாதையில் நிலைபெற்றதால், இந்த பயணம் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. வாயு மற்றும் நீரின் வேறுபாடுகளாலும், ஒற்றுமையாலும் பாதையில் வேறுபாடுகள் உண்டு. பின், மின்னல், அதற்குப் பிறகு வருணன்; இவை அனைத்தும் தொடர்பு கொண்டுள்ளன. எடுத்துச் செல்லும் தெய்வங்கள், குறிப்புகளால் அறியப்படுகின்றன. வேதம் கூறுவதால், அந்த மின்னலின் வழியாக மட்டுமே பயணம் நடக்கும். பதரி முனிவரின் கருத்து ஏற்றுக்கொள்ளப்படுகிறது; ஏனெனில், அந்த இயக்கம் நியாயமானது. மேலும், இது தெளிவாக குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. அருகாமையால், அந்த பெயர் பொருந்தும். செயல் முடிவில், அதற்குப் பொறுப்பான தெய்வத்துடன், உயர்ந்த பரமாத்மா குறிப்பிடப்படுவதால், அந்தச் சேர்க்கை நிகழ்கிறது. இதை மரபும் உறுதிப்படுத்துகிறது. ஜைமினி முனிவர், 'மிக உயர்ந்த பரமாத்மா' என்று கூறுகிறார்; ஏனெனில், அது முதன்மையானது. மேலும், இது அனுபவத்தாலும் காணப்படுகிறது. அந்த ஆத்மா மீண்டும் கர்மத்திற்கு திரும்புவதில்லை. பதராயணர் கூறுகிறார், 'அவன் காலத்துக்காகக் காத்திருக்காமல் நடத்தப்படுகிறான்'; இரு வழிகளிலும் குறை உள்ளது; யாகங்களிலும் இது அதேபோல் நிகழ்கிறது. அவர் வேறுபாட்டையும் காட்டுகிறார். மோக்ஷம் அடைந்தவுடன், அந்த ஆத்மா வேதத்தில் சொன்னபடி, தன் சொந்த சொற்களால் வெளிப்படுகிறது. அவன் விடுதலையடைந்தவன் என்று அறிவிக்கப்படுகிறது. இங்கு, அந்த ஆத்மா தான் பொருள்; காரணம், இப்பிரசங்கத்தின் சாராம்சம் அதுவே. அது பகுத்தறிவால் பாகப்படாத ஒன்றாகத் தெரிகிறது. ஜைமினி, 'பிரம்மத்தின் வழியாக' என்று விளக்கங்களால் கூறுகிறார். ஆனால், ஆஉதுலோமி முனிவர், 'இது தூய சித்தம் மூலமாகவே, ஏனெனில் அதன் இயல்பு அதுவே' என்கிறார். அதேசமயம், பதராயணர், 'விளக்கங்களும், முன்கூட்டியே இருப்பதும் காரணமாக, இதில் முரண்பாடு இல்லை' என்று கூறுகிறார். இவ்வாறு, வேதவாக்குகளின் அடிப்படையில், ஆத்மாவின் பயணம், அதன் நிலைகள், விடுதலை மற்றும் பரமாத்மாவுடன் ஒன்றாகும் நிலை அனைத்தும் ஞானிகள் முன்வைத்த விவாதங்களின் ஒளியில் விளங்குகிறது.