પ્રાણ ઇતિ હોવાચ સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાનિ પ્રાણમેવાભિસંવિશન્તિ પ્રાણમભ્યુજ્જિહતે સૈષા દેવતા પ્રસ્તાવમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રાસ્તોષ્યો મૂર્ધા તે વ્યપતિષ્યત્તથોક્તસ્ય મયેતિ
તે કહે છે: 'પ્રાણ.' ખરેખર, આ બધાં જીવ prાણમાં પ્રવેશ કરે છે અને પ્રાણમાંથી જ ઊભા થાય છે. આ દેવતા પ્રસ્તાવ પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના પ્રસ્તાવ બોલશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું મેં કહ્યું છે.
અથ હૈનમુદ્ગાતોપસસાદોદ્ગાતર્યા દેવતોદ્ગીથમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાનુદ્ગાસ્યસિ મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ મા ભગવાનવોચત્કતમા સા દેવતેતિ
પછી ઉદગાતા પાસે ગયા. ઉદગાતા માટે દેવતા ઉદગીથ પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના ઉદગીથ ગાશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું કરશો નહીં, મહારાજ. 'કઈ દેવતા છે એ?' એમ પૂછ્યું.
આદિત્ય ઇતિ હોવાચ સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાન્યાદિત્યમુચ્ચૈઃ સન્તં ગાયન્તિ સૈષા દેવતોદ્ગીથમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાનુદગાસ્યો મૂર્ધા તે વ્યપતિષ્યત્તથોક્તસ્ય મયેતિ
તે કહે છે: 'સૂર્ય.' ખરેખર, આ બધાં જીવ ઊગતા સૂર્યને ગાયન કરે છે. આ દેવતા ઉદગીથ પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના ઉદગીથ ગાશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું મેં કહ્યું છે.
અથ હૈનં પ્રતિહર્તોપસસાદ પ્રતિહર્તર્યા દેવતા પ્રતિહારમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રતિહરિષ્યસિ મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ મા ભગવાનવોચત્કતમા સા દેવતેતિ
પછી પ્રતિહર્તા પાસે ગયા. પ્રતિહર્તા માટે દેવતા પ્રતિહાર પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના પ્રતિહાર બોલશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું કરશો નહીં, મહારાજ. 'કઈ દેવતા છે એ?' એમ પૂછ્યું.
અન્નમિતિ હોવાચ સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાન્યન્નમેવ પ્રતિહરમાણાનિ જીવન્તિ સૈષા દેવતા પ્રતિહારમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રત્યહરિષ્યો મૂર્ધા તે વ્યપતિષ્યત્તથોક્તસ્ય મયેતિ તથોક્તસ્ય મયેતિ
તે કહે છે: 'અન્ન.' ખરેખર, આ બધાં જીવ અન્ન લઈ ને જ જીવતા રહે છે. આ દેવતા પ્રતિહાર પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના પ્રતિહાર બોલશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું મેં કહ્યું છે, એમ ફરીથી કહ્યું છે.
શૌવ ઉદ્ગીથસ્તદ્ધ બકો દાલ્ભ્યો ગ્લાવો વા મૈત્રેયઃ સ્વાધ્યાયમુદ્વવ્રાજ
શૌવ ઉદગીથ, પછી બકો દાલભ્ય અને ગ્લાવ, માઇત્રેયીપુત્ર, સ્વાધ્યાય માટે નીકળી પડ્યા.
તસ્મૈ શ્વા શ્વેતઃ પ્રાદુર્બભૂવ તમન્યે શ્વાન ઉપસમેત્યોચુરન્નં નો ભગવાનાગાયત્વશનાયામ વા ઇતિ
એને એક સફેદ કૂતરો મળ્યો. બીજા કૂતરાં ભેગા થઈને બોલ્યા: 'મહારાજ, અમારે માટે ગાવો; અમે ભૂખ્યા છીએ.'
તાન્હોવાચેહૈવ મા પ્રાતરુપસમીયાતેતિ તદ્ધ બકો દાલ્ભ્યો ગ્લાવો વા મૈત્રેયઃ પ્રતિપાલયાઞ્ચકાર
એણે કહ્યું: 'સવારે અહીં આવશો નહીં.' તો બકો દાલભ્ય અને ગ્લાવ, માઇત્રેયીપુત્ર, રાહ જોઈને બેઠા.
તે હ યથૈવેદં બહિષ્પવમાનેન સ્તોષ્યમાણાઃ સꣳરબ્ધાઃ સર્પન્તીત્યેવમાસસૃપુસ્તે હ સમુપવિશ્ય હિં ચક્રુઃ
જેમ બહિષ્પવમાન ગાવા જતાં હોય તેમ, એ કૂતરાં સરકતાં-સરકતાં ચાલ્યા. પછી બધાં બેઠાં અને 'હિં' એવી ધ્વનિ કરી.
ઓ3મદા3મોં3પિબા3મોં3 દેવો વરુણઃ પ્રજાપતિઃ સવિતા3ન્નમિહા2હરદન્નપતે3ઽન્નમિહા2હરા2હરો3મિતિ
'ઑમ, ખાઈએ! ઑમ, પીઈએ! દેવ વરુણ, પ્રજાપતિ, સવિતા અન્ન અહીં લાવ્યા છે. અન્નપતિ, અન્ન અહીં લાવો, લાવો, લાવો!'
અયં વાવ લોકો હાઉકારઃ વાયુર્હાઇકારશ્ચન્દ્રમા કાર આત્મેહકારોઽગ્નિરીકારઃ
આ જગત 'હા' ધ્વનિ છે; વાયુ 'ઇ'કાર છે; ચંદ્ર 'કાર' છે; આત્મા 'હકાર' છે; અગ્નિ 'ઈ'કાર છે.
આદિત્ય ઊકારો નિહવ એકારો વિશ્વે દેવા ઔહોયિકારઃ પ્રજાપતિર્હિઙ્કારઃ પ્રાણઃ સ્વરોઽન્નં યા વાગ્વિરાટ્
સૂર્ય 'ઊ'કાર છે; નિહવ 'એ'કાર છે; બધા દેવતાઓ 'ઔહોઇકાર' છે; પ્રજાપતિ 'હિઙ્કાર' છે; પ્રાણ સ્વર છે; અન્ન 'યા' છે; વાણી વિરાટ છે.
સ્તોભઃ સઞ્ચરો હુઙ્કારઃ
સ્તોભ સંચર છે; હુઙ્કાર.
દુગ્ધેઽસ્મૈ વાગ્દોહં યો વાચો દોહોઽન્નવાનન્નાદો ભવતિ ય એતામેવꣳ સામ્નામુપનિષદં વેદોપનિષદં વેદેતિ
એને વાણી દુધ આપે છે. જે આ સામનો ઉપનિષદ જાણે છે, એ અન્નવંત અને અન્નભક્ષક બને છે.