ଏକ ସମୟର କଥା, ଶୌଣକ କାପେୟ ଚିନ୍ତା କରି ଏହି ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ, ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଜୀବମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦନ୍ତ ଧାରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏବଂ ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ । ତାଙ୍କର ମହିମା ଅପାର ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ନ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଆମେ ଛାତ୍ରମାନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରୁ । ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍ । ସେପରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ । ପାଞ୍ଚଟି, ଏବଂ ଆଉ ପାଞ୍ଚଟି, ଏଭଳି ଦଶଟି ଭାଗ ଦେଲେ । ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦଶଟି ଭାଗ ଖାଦ୍ୟ ବଣ୍ଟିତ ହୁଏ । ଏହି ହେଉଛି ବିରାଜ୍, ଖାଦ୍ୟର ନାୟକ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତକୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ପାଏ ସେ ଖାଦ୍ୟର ଭୋକ୍ତା ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ, ଜବାଲାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସତ୍ୟକାମ ତାଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମା, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ । ମୋର ଗୋତ୍ର କ’ଣ?” ତାଙ୍କ ମାଆଁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୋର ଗୋତ୍ର ଜାଣେନି, ପୁତ୍ର । ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଅନେକଙ୍କ ସେବା କରିଥିଲି, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ତୋତେ ପାଇଥିଲି । ମୋର ନାମ ଜବାଲା, ତୋର ନାମ ସତ୍ୟକାମ । ତୁମେ କହିବା ଉଚିତ୍ ଯେ, ‘ମୁଁ ସତ୍ୟକାମ, ଜବାଲାଙ୍କ ପୁତ୍ର’।” ଏହାପରେ ସତ୍ୟକାମ ଗୌତମ ହାରିଦ୍ରୁମତଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଭଗବନ୍ତ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିପାରିବି କି?” ଗୁରୁ ପଚାରିଲେ, “ତୋର ଗୋତ୍ର କ’ଣ, ପୁତ୍ର?” ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣେନି, ଭଗବନ୍ତ, ମୋର ମାଆଁ କହିଛନ୍ତି, ‘ମୁଁ ଅନେକଙ୍କ ସେବା କରିଥିଲି, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ତୋତେ ପାଇଥିଲି, ମୋର ନାମ ଜବାଲା, ତୋର ନାମ ସତ୍ୟକାମ’ । ତେଣୁ ମୁଁ ସତ୍ୟକାମ, ଜବାଲାଙ୍କ ପୁତ୍ର ।” ଗୁରୁ କହିଲେ, “ଏପରି ନିଷ୍କଳଙ୍କ ସତ୍ୟ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିପାରେ । ତୁମେ କାଠ ଆଣ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବି । ତୁମେ ଅସତ୍ୟ କହିନାହାଁ ।” ଏହାପରେ, ଗୁରୁ ଚାରିଶୋ ଦୁର୍ବଳ ଓ ସ୍କିନି କଉଁ ଦେଇ କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ଏହାମାନେକୁ ରଖ । ଏମିତି କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ହଜାର ହେଉନାହିଁ, ତୁମେ ଫେରିବେ ନାହିଁ ।” ସତ୍ୟକାମ ବର୍ଷ ଦରି ଏହି କଉଁମାନେକୁ ଚାରିଁଥିଲେ । ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ହଜାର ହେଲା, ଏକ ବଳଦ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା, “ସତ୍ୟକାମ!” ସେ କହିଲେ, “ହଁ, ଭଗବନ୍ତ।” ବଳଦ କହିଲା, “ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ଏବେ ହଜାର ହୋଇଯାଇଛି । ଆମକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇ ଚଲ ।” ବଳଦ କହିଲା, “ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମର ଏକ ପଦ ଶିଖେଇବି । ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର—ଏହି ଚାରି ଦିଗ, ବ୍ରହ୍ମର ଚାରିଟି ପଦ, ଯାହାକୁ ‘ଦୀପ୍ତିମାନ୍’ କୁହାଯାଏ । ଏହିପରି ଜାଣି, ଏହାର ଉପାସନା କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।” ବଳଦ କହିଲା, “ଏବେ ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ଏକ ପଦ କହିବେ ।” ପରଦିନ ସତ୍ୟକାମ ଗୋଁମାନେକୁ ଆଉ ଆଗକୁ ନେଲେ, ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳରେ ଅଗ୍ନି ପୂଜା କରି, ପଶୁମାନେକୁ ରଖି, ଆଗନେଯାଗ୍ନ କରି, ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ବସିଲେ । ଏବେ ଅଗ୍ନି ଆସି କହିଲେ, “ସତ୍ୟକାମ!” ସେ କହିଲେ, “ହଁ, ଭଗବନ୍ତ।” ଅଗ୍ନି କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପଦ କହିବି । ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟମ, ସ୍ୱର୍ଗ, ସମୁଦ୍ର—ଏହି ଚାରିଟି ବ୍ରହ୍ମର ପଦ, ଯାହାକୁ ‘ଅନନ୍ତ’ କୁହାଯାଏ । ଏହିପରି ଜାଣି, ଏହାର ଉପାସନା କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ଅନନ୍ତ ହୁଏ, ଅନନ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।” ଏହାପରେ, ଅଗ୍ନି କହିଲେ, “ହଂସ ତୁମକୁ ଏକ ପଦ କହିବେ ।” ପରେ ସତ୍ୟକାମ ଗୋଁମାନେକୁ ଆଉ ଆଗକୁ ନେଲେ, ଅଗ୍ନି ପୂଜା କଲେ । ଏବେ ହଂସ ଆସି କହିଲା, “ସତ୍ୟକାମ!” ସେ କହିଲେ, “ହଁ, ଭଗବନ୍ତ।” ହଂସ କହିଲା, “ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପଦ କହିବି । ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଦ୍ୟୁତ—ଏହି ଚାରିଟି ବ୍ରହ୍ମର ପଦ, ଯାହାକୁ ‘ଦୀପ୍ତିମାନ୍’ କୁହାଯାଏ । ଏହିପରି ଜାଣି, ଏହାର ଉପାସନା କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।” ପରେ ହଂସ କହିଲା, “ଅନ୍ଧାଇ ପକ୍ଷୀ (ମଦ୍ଗୁ) ତୁମକୁ ଏକ ପଦ କହିବେ ।” ତା’ପରେ ସତ୍ୟକାମ ଗୋଁମାନେକୁ ଆଉ ଆଗକୁ ନେଲେ, ଅଗ୍ନି ପୂଜା କଲେ । ଏବେ ମଦ୍ଗୁ ପକ୍ଷୀ ଆସି କହିଲା, “ସତ୍ୟକାମ!” ସେ କହିଲେ, “ହଁ, ଭଗବନ୍ତ।” ମଦ୍ଗୁ କହିଲା, “ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପଦ କହିବି । ପ୍ରାଣ, ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରବଣ, ମନ—ଏହି ଚାରିଟି ବ୍ରହ୍ମର ପଦ, ଯାହାକୁ ‘ନିବାସ’ କୁହାଯାଏ । ଏହିପରି ଜାଣି, ଏହାର ଉପାସନା କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ନିବାସ ହୁଏ, ନିବାସ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।” ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପରେ, ସତ୍ୟକାମ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ସତ୍ୟକାମ! ପୁତ୍ର, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଛ । କିଏ ତୁମକୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛି?” ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, “ଭଗବନ୍ତ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ପାଇବାକୁ ଚାହେଁ ।” ତା’ପରେ ସେ କହିଲେ, “ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ । ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ ।” ଏହି ସମୟରେ, କମଳାୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉପକୋଶଳ, ସତ୍ୟକାମ ଜବାଲାଙ୍କ ଛାତ୍ର ଥିଲେ । ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଅଗ୍ନିର ସେବା କଲେ । ଗୁରୁ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଉପକୋଶଳଙ୍କୁ ନ ପଠାଇଲେ । ଗୁରୁପତ୍ନୀ କହିଲେ, “ଏହି ଛାତ୍ର କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ସେବା ଭଲରେ କରିଛନ୍ତି । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଶିଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଶିଖାଇଦିଅନ୍ତୁ ।” କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ । ଉପକୋଶଳ ଉପବାସ କରିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା କଲେ । ଗୁରୁପତ୍ନୀ ପଚାରିଲେ, “ପୁତ୍ର, ତୁମେ କାହିଁକି ଖାଉନାହାଁ?” ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଦେହରେ ଅନେକ ଇଚ୍ଛା, ଅନେକ ଦୁଃଖ ପ୍ରବେଶ କରିଛି । ମୁଁ ଏହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତେଣୁ ମୁଁ ଖାଉନାହିଁ ।” ତା’ପରେ ଅଗ୍ନିମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଛାତ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଆମର ସେବା କରିଛନ୍ତି । ଚାଲ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶିଖାଇବା ।” ସେମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଆକାଶ ବ୍ରହ୍ମ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ।” ଉପକୋଶଳ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣିଛି ପ୍ରାଣ ବ୍ରହ୍ମ, କିନ୍ତୁ ଆକାଶ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକ ବିଷୟରେ ଜାଣିନାହିଁ ।