ପ୍ରାଣ ଇତି ହୋଵାଚ ସର୍ଵାଣି ହ ଵା ଇମାନି ଭୂତାନି ପ୍ରାଣମେଵାଭିସଂଵିଶନ୍ତି ପ୍ରାଣମଭ୍ଯୁଜ୍ଜିହତେ ସୈଷା ଦେଵତା ପ୍ରସ୍ତାଵମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରାସ୍ତୋଷ୍ଯୋ ମୂର୍ଧା ତେ ଵ୍ଯପତିଷ୍ଯତ୍ତଥୋକ୍ତସ୍ଯ ମଯେତି
ସେ କହିଲେ, 'ଏହା ପ୍ରାଣ।' ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରାଣକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣରୁ ଉଠିଆସନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା ପ୍ରସ୍ତାବ ସହିତ ନିର୍ଭର କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ଏହାକୁ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ ପ୍ରସ୍ତାବ ପାଠ କରିବ, ତେବେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯିବ—ମୁଁ ଏହିପରି କହିଛି।
ଅଥ ହୈନମୁଦ୍ଗାତୋପସସାଦୋଦ୍ଗାତର୍ଯା ଦେଵତୋଦ୍ଗୀଥମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନୁଦ୍ଗାସ୍ଯସି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ମା ଭଗଵାନଵୋଚତ୍କତମା ସା ଦେଵତେତି
ତାପରେ ଉଦ୍ଗାତା ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଉଦ୍ଗାତା ପାଇଁ ଦେବତା ଉଦ୍ଗୀଥ ସହିତ ନିର୍ଭର। ଯଦି ଏହାକୁ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ ଉଦ୍ଗୀଥ ଗାଇବ, ତେବେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯିବ—ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ। 'ସେଇ ଦେବତା କିଏ?' ସେ ପଚାରିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯ ଇତି ହୋଵାଚ ସର୍ଵାଣି ହ ଵା ଇମାନି ଭୂତାନ୍ଯାଦିତ୍ଯମୁଚ୍ଚୈଃ ସନ୍ତଂ ଗାଯନ୍ତି ସୈଷା ଦେଵତୋଦ୍ଗୀଥମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନୁଦଗାସ୍ଯୋ ମୂର୍ଧା ତେ ଵ୍ଯପତିଷ୍ଯତ୍ତଥୋକ୍ତସ୍ଯ ମଯେତି
ସେ କହିଲେ, 'ଏହା ଆଦିତ୍ୟ।' ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଚ୍ଚରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା ଉଦ୍ଗୀଥ ସହିତ ନିର୍ଭର। ଯଦି ଏହାକୁ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ ଉଦ୍ଗୀଥ ଗାଇବ, ତେବେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯିବ—ମୁଁ ଏହିପରି କହିଛି।
ଅଥ ହୈନଂ ପ୍ରତିହର୍ତୋପସସାଦ ପ୍ରତିହର୍ତର୍ଯା ଦେଵତା ପ୍ରତିହାରମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରତିହରିଷ୍ଯସି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ମା ଭଗଵାନଵୋଚତ୍କତମା ସା ଦେଵତେତି
ତାପରେ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ଦେବତା ପ୍ରତିହାର ସହିତ ନିର୍ଭର। ଯଦି ଏହାକୁ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ ପ୍ରତିହାର ପାଠ କରିବ, ତେବେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯିବ—ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ। 'ସେଇ ଦେବତା କିଏ?' ସେ ପଚାରିଲେ।
ଅନ୍ନମିତି ହୋଵାଚ ସର୍ଵାଣି ହ ଵା ଇମାନି ଭୂତାନ୍ଯନ୍ନମେଵ ପ୍ରତିହରମାଣାନି ଜୀଵନ୍ତି ସୈଷା ଦେଵତା ପ୍ରତିହାରମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯହରିଷ୍ଯୋ ମୂର୍ଧା ତେ ଵ୍ଯପତିଷ୍ଯତ୍ତଥୋକ୍ତସ୍ଯ ମଯେତି ତଥୋକ୍ତସ୍ଯ ମଯେତି
ସେ କହିଲେ, 'ଏହା ଅନ୍ନ।' ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନ୍ନ ଖାଇ ଜୀବନ୍ତ। ଏହି ଦେବତା ପ୍ରତିହାର ସହିତ ନିର୍ଭର। ଯଦି ଏହାକୁ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ ପ୍ରତିହାର ପାଠ କରିବ, ତେବେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯିବ—ମୁଁ ଏହିପରି କହିଛି, ମୁଁ ଏହିପରି କହିଛି।
ଶୌଵ ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତଦ୍ଧ ବକୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ଗ୍ଲାଵୋ ଵା ମୈତ୍ରେଯଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମୁଦ୍ଵଵ୍ରାଜ
ଶୌବ ଉଦ୍ଗୀଥ। ତାପରେ ବକ ଦାଲ୍ଭ୍ୟ ଓ ଗ୍ଲାବ, ମୈତ୍ରେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମୈ ଶ୍ଵା ଶ୍ଵେତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ତମନ୍ଯେ ଶ୍ଵାନ ଉପସମେତ୍ଯୋଚୁରନ୍ନଂ ନୋ ଭଗଵାନାଗାଯତ୍ଵଶନାଯାମ ଵା ଇତି
ତାଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ୱେତ କୁକୁର ଦେଖାଦେଲା। ଅନ୍ୟ କୁକୁରମାନେ ଏକଠି ହୋଇ କହିଲେ, 'ମହାଶୟ, ଆମ ପାଇଁ ଗାନ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଭୁଖା।'
ତାନ୍ହୋଵାଚେହୈଵ ମା ପ୍ରାତରୁପସମୀଯାତେତି ତଦ୍ଧ ବକୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ଗ୍ଲାଵୋ ଵା ମୈତ୍ରେଯଃ ପ୍ରତିପାଲଯାଞ୍ଚକାର
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭାତରେ ଏଠାରେ ଆସିବେ ନାହିଁ।' ତେଣୁ ବକ ଦାଲ୍ଭ୍ୟ ଓ ଗ୍ଲାବ, ମୈତ୍ରେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ।
ତେ ହ ଯଥୈଵେଦଂ ବହିଷ୍ପଵମାନେନ ସ୍ତୋଷ୍ଯମାଣାଃ ସꣳରବ୍ଧାଃ ସର୍ପନ୍ତୀତ୍ଯେଵମାସସୃପୁସ୍ତେ ହ ସମୁପଵିଶ୍ଯ ହିଂ ଚକ୍ରୁଃ
ଯେପରି ଲୋକେ ବହିଷ୍ପବମାନ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଗତି କରିଲେ, ଲୁଚୁଚୁ କାମ କରିଲେ। ସେମାନେ ଏକଠି ବସି 'ହିଁ' ଧ୍ୱନି କଲେ।
ଓ3ମଦା3ମୋଂ3ପିବା3ମୋଂ3 ଦେଵୋ ଵରୁଣଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ସଵିତା3ନ୍ନମିହା2ହରଦନ୍ନପତେ3ଽନ୍ନମିହା2ହରା2ହରୋ3ମିତି
'ଓଁ, ଆମେ ଖାଉ! ଓଁ, ଆମେ ପିଉ! ଦେବତା ବରୁଣ, ପ୍ରଜାପତି, ସବିତା ଏଠାରେ ଅନ୍ନ ଆଣିଛନ୍ତି। ଅନ୍ନର ଠାକୁର, ଏଠାରେ ଅନ୍ନ ଆଣ, ଆଣ, ଆଣ!'
ଅଯଂ ଵାଵ ଲୋକୋ ହାଉକାରଃ ଵାଯୁର୍ହାଇକାରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା କାର ଆତ୍ମେହକାରୋଽଗ୍ନିରୀକାରଃ
ଏହି ଜଗତ୍ 'ହା' ଧ୍ୱନି; ବାୟୁ 'ଇକାର'; ଚନ୍ଦ୍ରମା 'କାର'; ଆତ୍ମା 'ହକାର'; ଅଗ୍ନି 'ଈକାର'।
ଆଦିତ୍ଯ ଊକାରୋ ନିହଵ ଏକାରୋ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଔହୋଯିକାରଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ହିଙ୍କାରଃ ପ୍ରାଣଃ ସ୍ଵରୋଽନ୍ନଂ ଯା ଵାଗ୍ଵିରାଟ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ 'ଉକାର'; ନିହବ 'ଏକାର'; ସମସ୍ତ ଦେବତା 'ଔହୋଇକାର'; ପ୍ରଜାପତି 'ହିଙ୍କାର'; ପ୍ରାଣ 'ସ୍ୱର'; ଅନ୍ନ 'ୟା'; ଓ ଭାଷା 'ବିରାଟ୍'।
ସ୍ତୋଭଃ ସଞ୍ଚରୋ ହୁଙ୍କାରଃ
ସ୍ତୋଭ 'ସଞ୍ଚାର'; ହୁଙ୍କାର।
ଦୁଗ୍ଧେଽସ୍ମୈ ଵାଗ୍ଦୋହଂ ଯୋ ଵାଚୋ ଦୋହୋଽନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏତାମେଵꣳ ସାମ୍ନାମୁପନିଷଦଂ ଵେଦୋପନିଷଦଂ ଵେଦେତି
ଯିଏ ଏହି ସାମଗାନର ଉପନିଷଦ୍ ଜାଣେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଷା ଦୁଧ ଦିଏ। ଏହିପରି ଉପନିଷଦ୍ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଅନ୍ନବାନ୍ ଓ ଅନ୍ନ ଭୋଗ କରୁଥିବା ହୁଏ।