ਪ੍ਰਾਣ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹ ਵਾ ਇਮਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਣਮੇਵਾਭਿਸਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਮਭ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹਤੇ ਸੈषਾ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਮਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾ ਤਾਂ ਚੇਦਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਾਸ੍ਤੋष੍ਯੋ ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵ੍ਯਪਤਿष੍ਯਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਯੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਪ੍ਰਾਣ।' ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਚ ਹੀ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਹੀ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੜ੍ਹੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਢਿੱਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹੈਨਮੁਦ੍ਗਾਤੋਪਸਸਾਦੋਦ੍ਗਾਤਰ੍ਯਾ ਦੇਵਤੋਦ੍ਗੀਥਮਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾ ਤਾਂ ਚੇਦਵਿਦ੍ਵਾਨੁਦ੍ਗਾਸ੍ਯਸਿ ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵਿਪਤਿष੍ਯਤੀਤਿ ਮਾ ਭਗਵਾਨਵੋਚਤ੍ਕਤਮਾ ਸਾ ਦੇਵਤੇਤਿ
ਫਿਰ ਉਦਗਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਦਗਾਤਾ ਲਈ, ਦੇਵੀ ਉਦਗੀਥ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਦਗੀਥ ਗਾਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਢਿੱਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਲਈ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੀ, ਇਹ ਨਾ ਕਰ। 'ਕਿਹੜੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਹੈ?' ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਆਦਿਤ੍ਯ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹ ਵਾ ਇਮਾਨਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮੁਚ੍ਚੈਃ ਸਨ੍ਤਂ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਸੈषਾ ਦੇਵਤੋਦ੍ਗੀਥਮਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾ ਤਾਂ ਚੇਦਵਿਦ੍ਵਾਨੁਦਗਾਸ੍ਯੋ ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵ੍ਯਪਤਿष੍ਯਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਯੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸੂਰਜ।' ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਉਦਗੀਥ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਦਗੀਥ ਗਾਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਢਿੱਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹੈਨਂ ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤੋਪਸਸਾਦ ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤਰ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਮਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾ ਤਾਂ ਚੇਦਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਹਰਿष੍ਯਸਿ ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵਿਪਤਿष੍ਯਤੀਤਿ ਮਾ ਭਗਵਾਨਵੋਚਤ੍ਕਤਮਾ ਸਾ ਦੇਵਤੇਤਿ
ਫਿਰ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਲਈ, ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਢਿੱਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਲਈ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੀ, ਇਹ ਨਾ ਕਰ। 'ਕਿਹੜੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਹੈ?' ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਅਨ੍ਨਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹ ਵਾ ਇਮਾਨਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਨ੍ਨਮੇਵ ਪ੍ਰਤਿਹਰਮਾਣਾਨਿ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਸੈषਾ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਮਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾ ਤਾਂ ਚੇਦਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਰਿष੍ਯੋ ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵ੍ਯਪਤਿष੍ਯਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਯੇਤਿ ਤਥੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਯੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅਨ।' ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਨ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਢਿੱਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ੌਵ ਉਦ੍ਗੀਥਸ੍ਤਦ੍ਧ ਬਕੋ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯੋ ਗ੍ਲਾਵੋ ਵਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮੁਦ੍ਵਵ੍ਰਾਜ
ਸ਼ੌਵਾ ਉਦਗੀਥ, ਫਿਰ ਬਕੋ ਦਾਲਭਿਆ ਅਤੇ ਗਲਾਵਾ ਮੈਤਰੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਠ ਲਈ ਨਿਕਲੇ।
ਤਸ੍ਮੈ ਸ਼੍ਵਾ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੂਵ ਤਮਨ੍ਯੇ ਸ਼੍ਵਾਨ ਉਪਸਮੇਤ੍ਯੋਚੁਰਨ੍ਨਂ ਨੋ ਭਗਵਾਨਾਗਾਯਤ੍ਵਸ਼ਨਾਯਾਮ ਵਾ ਇਤਿ
ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਕੁੱਤਾ ਆਇਆ। ਹੋਰ ਕੁੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਸਾਡੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਗੀਤ ਗਾ, ਅਸੀਂ ਭੁੱਖੇ ਹਾਂ।'
ਤਾਨ੍ਹੋਵਾਚੇਹੈਵ ਮਾ ਪ੍ਰਾਤਰੁਪਸਮੀਯਾਤੇਤਿ ਤਦ੍ਧ ਬਕੋ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯੋ ਗ੍ਲਾਵੋ ਵਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਯਾਞ੍ਚਕਾਰ
ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਸਵੇਰੇ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਈਓ।' ਤਾਂ ਬਕੋ ਦਾਲਭਿਆ ਅਤੇ ਗਲਾਵਾ ਮੈਤਰੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਤੇ ਹ ਯਥੈਵੇਦਂ ਬਹਿष੍ਪਵਮਾਨੇਨ ਸ੍ਤੋष੍ਯਮਾਣਾਃ ਸꣳਰਬ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਪਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵਮਾਸਸृਪੁਸ੍ਤੇ ਹ ਸਮੁਪਵਿਸ਼੍ਯ ਹਿਂ ਚਕ੍ਰੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਬਹਿਸ਼ਪਵਮਾਨਾ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਰੇੰਗਦੇ ਹੋਏ ਚਲ ਪਏ। ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ 'ਹਿੰ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ।
ਓ3ਮਦਾ3ਮੋਂ3ਪਿਬਾ3ਮੋਂ3 ਦੇਵੋ ਵਰੁਣਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਸਵਿਤਾ3ਨ੍ਨਮਿਹਾ2ਹਰਦਨ੍ਨਪਤੇ3ऽਨ੍ਨਮਿਹਾ2ਹਰਾ2ਹਰੋ3ਮਿਤਿ
'ਓਮ, ਆਓ ਖਾਈਏ! ਓਮ, ਆਓ ਪੀਈਏ! ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸਵਿਤਾ ਇੱਥੇ ਅਨ ਲਿਆਏ ਹਨ। ਅਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਨ ਇੱਥੇ ਲਿਆ, ਲਿਆ, ਲਿਆ!'
ਅਯਂ ਵਾਵ ਲੋਕੋ ਹਾਉਕਾਰਃ ਵਾਯੁਰ੍ਹਾਇਕਾਰਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਕਾਰ ਆਤ੍ਮੇਹਕਾਰੋऽਗ੍ਨਿਰੀਕਾਰਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ 'ਹਾ' ਦੀ ਧੁਨ ਹੈ; ਹਵਾ 'ਇਕਾਰ' ਹੈ; ਚੰਦ 'ਕਾਰ' ਹੈ; ਆਪ 'ਹਕਾਰ' ਹੈ; ਅੱਗ 'ਈਕਾਰ' ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯ ਊਕਾਰੋ ਨਿਹਵ ਏਕਾਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਔਹੋਯਿਕਾਰਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਹਿਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਵਰੋऽਨ੍ਨਂ ਯਾ ਵਾਗ੍ਵਿਰਾਟ੍
ਸੂਰਜ 'ਊਕਾਰ' ਹੈ; ਬੁਲਾਵਾ 'ਏਕਾਰ' ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ 'ਔਹੋਇਕਾਰ' ਹਨ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ 'ਹਿੰਕਾਰ' ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ 'ਸਵਰ' ਹੈ; ਅਨ 'ਯਾ' ਹੈ; ਬੋਲੀ 'ਵੀਰਾਟ' ਹੈ।
ਸ੍ਤੋਭਃ ਸਞ੍ਚਰੋ ਹੁਙ੍ਕਾਰਃ
ਸਤੋਭਾ 'ਸੰਚਾਰ' ਹੈ; 'ਹੁੰਕਾਰ'।
ਦੁਗ੍ਧੇऽਸ੍ਮੈ ਵਾਗ੍ਦੋਹਂ ਯੋ ਵਾਚੋ ਦੋਹੋऽਨ੍ਨਵਾਨਨ੍ਨਾਦੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਤਾਮੇਵꣳ ਸਾਮ੍ਨਾਮੁਪਨਿषਦਂ ਵੇਦੋਪਨਿषਦਂ ਵੇਦੇਤਿ
ਉਸ ਲਈ, ਬੋਲੀ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਸਾਮਨਾਂ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਾਂਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।