ମାଣ୍ଡୂକ୍ଯୋପନିଷଦ୍

ସର୍ଵଂ ହ୍ଯେତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଯମାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ସୋଽଯମାତ୍ମା ଚତୁଷ୍ପାତ୍

ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ। ଏହି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ। ଏହି ଆତ୍ମାର ଚାରିଟି ଅଂଶ ଅଛି।

ଜାଗରିତସ୍ଥାନୋ ବହିଃପ୍ରଜ୍ଞଃ ସପ୍ତାଙ୍ଗ ଏକୋନଵିଂଶତିମୁଖଃ ସ୍ଥୂଲଭୁଗ୍ଵୈଶ୍ଵାନରଃ ପ୍ରଥମଃ ପାଦଃ

ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ହେଉଛି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା, ବାହାରେ ଜାଣିବାରେ ସଚେତନ, ସାତଟି ଅଙ୍ଗ ଓ ଉଣେଇଶଟି ମୁଖ ଥିବା, ମୋଟା ଜିନିଷ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା—ଏହାକୁ ବୈଶ୍ୱାନର କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଥାନୋଽନ୍ତଃପ୍ରଜ୍ଞଃ ସପ୍ତାଙ୍ଗ ଏକୋନଵିଂଶତିମୁଖଃ ପ୍ରଵିଵିକ୍ତଭୁକ୍ତୈଜସୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପାଦଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ହେଉଛି ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା, ଭିତରେ ସଚେତନ, ସାତଟି ଅଙ୍ଗ ଓ ଉଣେଇଶଟି ମୁଖ ଥିବା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜିନିଷ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା—ଏହାକୁ ତୈଜସ କୁହାଯାଏ।

ଯତ୍ର ସୁପ୍ତୋ ନ କଞ୍ଚନ କାମଂ କାମଯତେ ନ କଞ୍ଚନ ସ୍ଵପ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ତତ୍ ସୁଷୁପ୍ତମ୍ । ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥାନ ଏକୀଭୂତଃ ପ୍ରଜ୍ଞାନଘନ ଏଵାନନ୍ଦମଯୋ ହ୍ଯାନନ୍ଦଭୁକ୍ ଚେତୋମୁଖଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତୃତୀଯଃ ପାଦଃ

ଯେଉଁଠାରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି, କୌଣସି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଯାଏନି—ସେଠି ହେଉଛି ସୁଷୁପ୍ତି। ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକାତ୍ମକ, ଜ୍ଞାନର ଏକ ଦଳ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା, ମନ ଦ୍ୱାର ଭାବେ ଥିବା—ଏହି ତୃତୀୟ ଅଂଶକୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ।

ଏଷ ସର୍ଵେଶ୍ଵର ଏଷ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଏଷୋଽନ୍ତର୍ଯାମ୍ଯେଷ ଯୋନିଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯୌ ହି ଭୂତାନାମ୍

ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କର ନାୟକ, ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣିଥିବା, ଭିତରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାରେ ଲୟ ହୁଏ।

ସୋଽଯମାତ୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷରମୋଙ୍କରୋଽଧିମାତ୍ରଂ ପାଦା ମାତ୍ରା ମାତ୍ରାଶ୍ଚ ପାଦା ଅକାର ଉକାରୋ ମକାର ଇତି

ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଓଁ, ଏହି ଅକ୍ଷର, ଏହାର ଅଂଶ ଅଛି। ଚାରିଟି ଅଂଶ ହେଉଛି ଏହି ମାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକ; ମାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଅଂଶ—'ଅ', 'ଉ', 'ମ'।

ଜାଗରିତସ୍ଥାନୋ ଵୈଶ୍ଵାନରୋଽକାରଃ ପ୍ରଥମା ମାତ୍ରାଽଽପ୍ତେରାଦିମତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଵାଽଽପ୍ନୋତି ହ ଵୈ ସର୍ଵାନ୍ କାମାନାଦିଶ୍ଚ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ

ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା, ବୈଶ୍ୱାନର, 'ଅ' ଅଂଶ, ପ୍ରଥମ ମାତ୍ରା, କାରଣ ହେଉଛି ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ଆରମ୍ଭ। ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପାଏ ଓ ପ୍ରଥମ ହୁଏ।

ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଥାନସ୍ତୈଜସ ଉକାରୋ ଦ୍ଵିତୀଯା ମାତ୍ରୋତ୍କର୍ଷାତ୍ ଉଭଯତ୍ଵାଦ୍ଵୋତ୍କର୍ଷତି ହ ଵୈ ଜ୍ଞାନସନ୍ତତିଂ ସମାନଶ୍ଚ ଭଵତି ନାସ୍ଯାଽବ୍ରହ୍ମଵିତ୍କୁଲେ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ

ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା, ତୈଜସ, 'ଉ' ଅଂଶ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମାତ୍ରା, କାରଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥିତି। ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରାକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଓ ସମାନ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ପରିବାରରେ କେହି ବ୍ରହ୍ମ ଅଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥାନଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମକାରସ୍ତୃତୀଯା ମାତ୍ରା ମିତେରପୀତେର୍ଵା ମିନୋତି ହ ଵା ଇଦଂ ସର୍ଵମପୀତିଶ୍ଚ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ

ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥା, ପ୍ରାଜ୍ଞ, 'ମ' ଅଂଶ, ତୃତୀୟ ମାତ୍ରା, କାରଣ ମାପ ଓ ଲୟ। ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ମାପେ ଓ ସମସ୍ତକୁ ଲୟ କରେ।

ଅମାତ୍ରଶ୍ଚତୁର୍ଥୋଽଵ୍ଯଵହାର୍ଯଃ ପ୍ରପଞ୍ଚୋପଶମଃ ଶିଵୋଽଦ୍ଵୈତ ଏଵମୋଙ୍କାର ଆତ୍ମୈଵ ସଂଵିଶତ୍ଯାତ୍ମନାଽଽତ୍ମାନଂ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ

ଅମାତ୍ରା ହେଉଛି ଚତୁର୍ଥ, କୌଣସି କାମରେ ନ ଆସେ, ସମସ୍ତ ବିକାରର ଶାନ୍ତି, ଶୁଭ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏଭଳି ଓଁ ଆତ୍ମା ହେଉଛି; ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।