ੴ ਭਦ੍ਰਂ ਕਰ੍ਣੇਭਿਃ ਸ਼ृਣੁਯਾਮ ਦੇਵਾਃ ਭਦ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯੇਮਾਕ੍ਸ਼ਭਿਰ੍ਯਜਤ੍ਰਾਃ । ਸ੍ਥਿਰੈਰਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁष੍ਟੁਵਾਁਸਸ੍ਤਨੂਭਿਰ੍ਵ੍ਯਸ਼ੇਮ ਦੇਵਹਿਤਂ ਯਦਾਯੁਃ ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ॥ ਓਮਿਤ੍ਯੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮਿਦਁਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯੋਪਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਭੂਤਂ ਭਵਦ੍ ਭਵਿष੍ਯਦਿਤਿ ਸਰ੍ਵਮੋਙ੍ਕਾਰ ਏਵ। ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਤੀਤਂ ਤਦਪ੍ਯੋਙ੍ਕਾਰ ਏਵ
ਓਂ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਏ, ਹੇ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖੀਏ। ਸਾਡੀ ਤਾਕਤਵਾਲੀ ਦੇਹ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜੀਈਏ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੀਏ। ਓਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ। ਓਂ — ਇਹ ਅੱਖਰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ: ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ — ਸਭ ਓਂ ਹੀ ਹੈ। ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਓਂ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸੋऽਯਮਾਤ੍ਮਾ ਚਤੁष੍ਪਾਤ੍
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਜਾਗਰਿਤਸ੍ਥਾਨੋ ਬਹਿਃਪ੍ਰਜ੍ਞਃ ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਮੁਖਃ ਸ੍ਥੂਲਭੁਗ੍ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪਾਦਃ
ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਉੱਨੀ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਥਾਨੋऽਨ੍ਤਃਪ੍ਰਜ੍ਞਃ ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਮੁਖਃ ਪ੍ਰਵਿਵਿਕ੍ਤਭੁਕ੍ਤੈਜਸੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਾਦਃ
ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਉੱਨੀ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁੱਖਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਤੈਜਸ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸੁਪ੍ਤੋ ਨ ਕਞ੍ਚਨ ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਤੇ ਨ ਕਞ੍ਚਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਮ੍ । ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥਾਨ ਏਕੀਭੂਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਘਨ ਏਵਾਨਨ੍ਦਮਯੋ ਹ੍ਯਾਨਨ੍ਦਭੁਕ੍ ਚੇਤੋਮੁਖਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤृਤੀਯਃ ਪਾਦਃ
ਜਿੱਥੇ ਸੁੱਤਿਆਂ ਮਨ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ — ਉਹੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਗਿਆਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਏष ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਏष ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਏषੋऽਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯੇष ਯੋਨਿਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯੌ ਹਿ ਭੂਤਾਨਾਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਜ੍ਞਂ ਨ ਬਹਿष੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਂ ਨੋਭਯਤਃਪ੍ਰਜ੍ਞਂ ਨ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਘਨਂ ਨ ਪ੍ਰਜ੍ਞਂ ਨਾਪ੍ਰਜ੍ਞਮ੍ । ਅਦृष੍ਟਮਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਮਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਮੇਕਾਤ੍ਮਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਸਾਰਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋਪਸ਼ਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਮਦ੍ਵੈਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ
ਸੋऽਯਮਾਤ੍ਮਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਮੋਙ੍ਕਰੋऽਧਿਮਾਤ੍ਰਂ ਪਾਦਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪਾਦਾ ਅਕਾਰ ਉਕਾਰੋ ਮਕਾਰ ਇਤਿ
ਇਹੀ ਆਪ ਓਂ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪੈਰ (ਹਿੱਸਾ) ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਹੀ ਪੈਰ ਹਨ: 'ਅ', 'ਉ', 'ਮ'।
ਜਾਗਰਿਤਸ੍ਥਾਨੋ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋऽਕਾਰਃ ਪ੍ਰਥਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾऽऽਪ੍ਤੇਰਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾऽऽਪ੍ਨੋਤਿ ਹ ਵੈ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਾਮਾਨਾਦਿਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, 'ਅ' ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਥਾਨਸ੍ਤੈਜਸ ਉਕਾਰੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਮਾਤ੍ਰੋਤ੍ਕਰ੍षਾਤ੍ ਉਭਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵੋਤ੍ਕਰ੍षਤਿ ਹ ਵੈ ਜ੍ਞਾਨਸਨ੍ਤਤਿਂ ਸਮਾਨਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਨਾਸ੍ਯਾऽਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਕੁਲੇ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ, ਤੈਜਸ, 'ਉ' ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥਾਨਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਕਾਰਸ੍ਤृਤੀਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਮਿਤੇਰਪੀਤੇਰ੍ਵਾ ਮਿਨੋਤਿ ਹ ਵਾ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਮਪੀਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ, ਪ੍ਰਾਜ्ञ, 'ਮ' ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਜੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਪ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋऽਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋਪਸ਼ਮਃ ਸ਼ਿਵੋऽਦ੍ਵੈਤ ਏਵਮੋਙ੍ਕਾਰ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਂਵਿਸ਼ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਪੂਰਨ ਮੰਗਲ, ਅਦਵੈਤ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਸੂਝ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰਲੀ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਢੇਰ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅਗਿਆਨ। ਇਹ ਨਾ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਫੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਲੱਛਣ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਸੋਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਬਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੂਝ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵਿਅਪਾਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ, ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਦਵੈਤ — ਇਹ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਆਪ ਹੈ, ਇਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।