ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रम् पष्येमाक्षभिर्यजत्राः । स्थिरैरङ्गैस्तुष्तुवाँसस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॐ सुकेशा च भारद्वाजः शैब्यश्च सत्यकामः सौर्यायणी च गार्ग्यः कौसल्यश्चाश्वलायनो भार्गवो वैदर्भिः कबन्धी कात्यायनस्ते हैते ब्रह्मपरा ब्रह्मनिष्ठाः परं ब्रह्मान्वेषमाणा एष ह वै तत्सर्वं वक्ष्यतीति ते ह समित्पाणयो भगवन्तं पिप्पलादमुपसन्नाः
ॐ, देवांनो, आमच्या कानांनी शुभ गोष्टी ऐकू दे. आमच्या डोळ्यांनी चांगल्या गोष्टी पाहू दे. बळकट शरीराने आणि अंगांनी, आम्ही तुमचं गुणगान करावं आणि देवांनी दिलेलं आयुष्य आनंदाने जगावं. ॐ, शांतता, शांतता, शांतता. ॐ, भृगु ऋषींचा पुत्र सुखेश, शिबींचा सत्यकाम, सौऱ्यायणींचा गार्ग्य, अश्वलायनांचा कौशल्य, वैदर्भींचा भृगु, आणि कात्यायनांचा कबंधी—हे सर्व ब्रह्मज्ञानाच्या शोधात, ब्रह्मध्ये स्थिर राहून, 'हे सर्व भगवंत पिप्पलाद सांगतील' या आशेने, समिधा हातात घेऊन, पिप्पलाद ऋषींकडे गेले.
तन् ह स ऋषिरुवच भूय एव तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संवत्सरं संवत्स्यथ यथाकामं प्रश्नान् पृच्छत यदि विज्ञास्यामः सर्वं ह वो वक्ष्याम इति
त्यांना त्या ऋषींनी सांगितलं, 'इथे एक वर्ष तप, ब्रह्मचर्य आणि श्रद्धेने राहा. मग तुम्हाला हवे ते प्रश्न विचारा. आम्हाला जेवढं माहीत असेल, ते सर्व सांगू.'
अथ कबन्धी कत्यायन उपेत्य पप्रच्छ । भगवन् कुते ह वा इमाः प्रजाः प्रजायन्त इति
मग कबंधी कात्यायन पिप्पलाद ऋषींकडे गेला आणि विचारलं, 'भगवन्, या सर्व जीवांची उत्पत्ती कुठून होते?'
तस्मै स होवाच प्रजाकामो वै प्रजापतिः स तपोऽतप्यत स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते । रयिं च प्रणं चेत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति
त्यावर पिप्पलाद म्हणाले, 'संततीची इच्छा असलेल्या प्रजापतीने तप केलं. तप पूर्ण केल्यावर त्याने एक जोडी निर्माण केली—रय आणि प्राण. 'या दोघांतून मी विविध प्रकारच्या प्रजांचा निर्माण करीन' असं त्याने ठरवलं.'
आदित्यो ह वै प्राणो रयिरेव चन्द्रमा रयिर्वा एतत् सर्वं यन्मूर्तं चामूर्तं च तस्मान्मूर्तिरेव रयिः
सूर्य म्हणजे प्राण, आणि चंद्र म्हणजे रय. जे काही साकार आणि निराकार आहे, ते सर्व रयच आहे. म्हणून जे साकार आहे, त्यालाच रय म्हणतात.
अथादित्य उदयन्यत्प्राचीं दिशं प्रविशति तेन प्राच्यान् प्राणान् रश्मिषु सन्निधत्ते । यद्दक्षिणां यत् प्रतीचीं यदुदीचीं यदधो यदूर्ध्वं यदन्तरा दिशो यत् सर्वं प्रकाशयति तेन सर्वान् प्राणान् रश्मिषु सन्निधत्ते
सूर्य जेव्हा पूर्व दिशेला उगवतो, तेव्हा तो पूर्वेकडील प्राण आपल्या किरणांत गोळा करतो. दक्षिण, पश्चिम, उत्तर, खाली, वर आणि मधल्या दिशांमध्ये जे काही आहे, जे काही सूर्य प्रकाशित करतो, त्या सर्वांचे प्राण तो आपल्या किरणांत घेतो.