ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನೋ ವದನ್ತಿ । ಕಿಂ ಕಾರಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕುತಃ ಸ್ಮ ಜಾತಾ ಜೀವಾಮ ಕೇನ ಕ್ವ ಚ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ಅಧಿಷ್ಠಿತಾಃ ಕೇನ ಸುಖೇತರೇಷು ವರ್ತಾಮಹೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ವ್ಯವಸ್ಥಾಮ್
ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುವವರು ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ: ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಏನು ಉದ್ಭವಗೊಳಿಸಿತು? ಜೀವಿಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು? ಯಾರಿಂದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಅವು ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗುತ್ತವೆ? ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರು ನಾವು ಲೋಕದ ಆನಂದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸೆರೆಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಡೆngine why ನಮಗೆ ಗಮನ ಬಂದದ್ದು ಯಾರು?
ಕಾಲಃ ಸ್ವಭಾವೋ ನಿಯತಿರ್ಯದೃಚ್ಛಾ ಭೂತಾನಿ ಯೋನಿಃ ಪುರುಷ ಇತಿ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್ । ಸಂಯೋಗ ಏಷಾಂ ನ ತ್ವಾತ್ಮಭಾವಾದಾತ್ಮಾಪ್ಯನೀಶಃ ಸುಖದುಃಖಹೇತೋಃ
ಇದು ಕಾಲವೇ, ಸ್ವಭಾವವೇ, ವಿಧಿಯೇ, ಯಾದೃಚ್ಛೆಯೇ, ಪಂಚಭೂತಗಳೇ, ಗರ್ಭವೇ ಅಥವಾ ಪುರುಷನೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಕು? ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಗವೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ, ಆತ್ಮನ ಸ್ವಭಾವವೂ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮನು ಸುಖದುಃಖಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿ ಅಲ್ಲ.
ತೇ ಧ್ಯಾನಯೋಗಾನುಗತಾ ಅಪಶ್ಯನ್ದೇವಾತ್ಮಶಕ್ತಿಂ ಸ್ವಗುಣೈರ್ನಿಗೂಢಾಮ್ । ಯಃ ಕಾರಣಾನಿ ನಿಖಿಲಾನಿ ತಾನಿ ಕಾಲಾತ್ಮಯುಕ್ತಾನ್ಯಧಿತಿಷ್ಠತ್ಯೇಕಃ
ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರು, ತಮ್ಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ದೇವಾತ್ಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಒಬ್ಬನೇ ಅಧಿಪತಿ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.
ತಮೇಕನೇಮಿಂ ತ್ರಿವೃತಂ ಷೋಡಶಾನ್ತಂ ಶತಾರ್ಧಾರಂ ವಿಂಶತಿಪ್ರತ್ಯರಾಭಿಃ । ಅಷ್ಟಕೈಃ ಷಡ್ಭಿರ್ವಿಶ್ವರೂಪೈಕಪಾಶಂ ತ್ರಿಮಾರ್ಗಭೇದಂ ದ್ವಿನಿಮಿತ್ತೈಕಮೋಹಮ್
ನಾವು ಆ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ—ಒಂದು ಚಕ್ರದಂತೆ, ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿರುವವನನ್ನು, ಹದಿನಾರು ಅಂತ್ಯವಿರುವವನನ್ನು, ಐವತ್ತು ಅಂಚುಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಂಚುಗಳು, ಎಂಟು ಎಂಟುಗಳ ಆರು ಬಂಧಗಳು, ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮೂಡುವ ಮೋಹ—all forms' one Lord.
ಪಞ್ಚಸ್ರೋತೋಮ್ಬುಂ ಪಞ್ಚಯೋನ್ಯುಗ್ರವಕ್ತ್ರಾಂ ಪಞ್ಚಪ್ರಾಣೋರ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಬುದ್ಧ್ಯಾದಿಮೂಲಾಮ್ । ಪಞ್ಚಾವರ್ತಾಂ ಪಞ್ಚದುಃಖೌಘವೇಗಾಂ ಪಞ್ಚಾಶದ್ಭೇದಾಂ ಪಞ್ಚಪರ್ವಾಮಧೀಮಃ
ನಾವು ಐದು ಹರಿವುಗಳುಳ್ಳ, ಐದು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಗ್ರವಾದ ಬಾಯಿಗಳಿರುವ, ಐದು ಪ್ರಾಣಗಳ ಅಲೆಗಳಿರುವ, ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವ, ಐದು ಚಕ್ರಗಳುಳ್ಳ, ಐದು ವಿಧದ ದುಃಖಗಳ ಪ್ರವಾಹದ ವೇಗವಿರುವ, ಐವತ್ತಿಗೆ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಐದು ಸಂಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಸರ್ವಾಜೀವೇ ಸರ್ವಸಂಸ್ಥೇ ಬೃಹನ್ತೇ ತಸ್ಮಿನ್ಹಂಸೋ ಭ್ರಾಮ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ರೇ । ಪೃಥಗಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರೇರಿತಾರಂ ಚ ಮತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಸ್ತತಸ್ತೇನಾಮೃತತ್ವಮೇತಿ
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಆ ಅನಂತನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಆ ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹಂಸನು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮನು ಪ್ರೇರಕನಿಂದ ಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಅವನ ಮೂಲಕ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಉದ್ಗೀತಮೇತತ್ಪರಮಂ ತು ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ರಯಂ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಾಽಕ್ಷರಂ ಚ । ಅತ್ರಾನ್ತರಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ವಿದಿತ್ವಾ ಲೀನಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ತತ್ಪರಾ ಯೋನಿಮುಕ್ತಾಃ
ಈದು ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮತ್ತು ಅವಿನಾಶಿಯೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಆಂತರಿಕ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವರು, ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದವರು, ಪುನರ್ಜನ್ಮದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಯುಕ್ತಮೇತತ್ಕ್ಷರಮಕ್ಷರಂ ಚ ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಂ ಭರತೇ ವಿಶ್ವಮೀಶಃ । ಅನೀಶಶ್ಚಾತ್ಮಾ ಬಧ್ಯತೇ ಭೋಕ್ತೃಭಾವಾಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದೇವಂ ಮುಚ್ಯತೇ ಸರ್ವಪಾಶೈಃ
ಈ ಒಡೆಯನು ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತ್ಮನು ಒಡೆಯನಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಭೋಗಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ದೇವರನ್ನು ಅರಿತವನು ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಜ್ಞಾಜ್ಞೌ ದ್ವಾವಜಾವೀಶನೀಶಾವಜಾ ಹ್ಯೇಕಾ ಭೋಕ್ತೃಭೋಗ್ಯಾರ್ಥಯುಕ್ತಾ । ಅನನ್ತಶ್ಚಾತ್ಮಾ ವಿಶ್ವರೂಪೋ ಹ್ಯಕರ್ತಾ ತ್ರಯಂ ಯದಾ ವಿನ್ದತೇ ಬ್ರಹ್ಮಮೇತತ್
ಎರಡು ಚಿಡಿಗಳಿವೆ—ಒಂದು ಕುಳಿತು ರುಚಿ ನೋಡುವದು, ಮತ್ತೊಂದು ಕೇವಲ ನೋಟವಿಡುವದು; ಒಂದೊಂದು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಆಸ್ವಾದಿಸುವದು, ಇನ್ನೊಂದು ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿ ಉಳಿಯುವದು. ಆತ್ಮಃ ಅಮೋಘವೂ, ವಿಶ್ವರೂಪಿಗಳೂ, ಕರ್ಮಕರನೂ ಆಗಿದ್ದು; ತ್ರಯಗಳೇ (ಜ್ಞಾನಿ, ಜ್ಞೇಯ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ) ಏಕೀಕೃತರಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಖೀತು.
ಕ್ಷರಂ ಪ್ರಧಾನಮಮೃತಾಕ್ಷರಂ ಹರಃ ಕ್ಷರಾತ್ಮಾನಾವೀಶತೇ ದೇವ ಏಕಃ । ತಸ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾನಾದ್ಯೋಜನಾತ್ತತ್ತ್ವಭಾವಾದ್ಭೂಯಶ್ಚಾನ್ತೇ ವಿಶ್ವಮಾಯಾನಿವೃತ್ತಿಃ
ಪ್ರಕೃತಿ ಕ್ಷರ, ಹರನು ಅಮೃತವಾದ ಅಕ್ಷರ. ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರು ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಎರಡನ್ನೂ ಆಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಏಕ್ಯವಾಗಿ, ಅವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಾಗ, ಪ್ರಪಂಚದ ಮಾಯೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದೇವಂ ಸರ್ವಪಾಶಾಪಹಾನಿಃ ಕ್ಷೀಣೈಃ ಕ್ಲೇಶೇರ್ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಪ್ರಹಾಣಿಃ । ತಸ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾನಾತ್ತೃತೀಯಂ ದೇಹಭೇದೇ ವಿಶ್ವೈಶ್ವರ್ಯಂ ಕೇವಲ ಆಪ್ತಕಾಮಃ
ದೇವರನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಕಷ್ಟಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ಜನನಮರಣವೂ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೂರನೇ ದೇಹವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನೂ ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು, ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಏತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ನಿತ್ಯಮೇವಾತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ನಾತಃ ಪರಂ ವೇದಿತವ್ಯಂ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ । ಭೋಕ್ತಾ ಭೋಗ್ಯಂ ಪ್ರೇರಿತಾರಂ ಚ ಮತ್ವಾ ಸರ್ವಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಮೇತತ್
ಇದು ಸದಾ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವುದು ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಭೋಕ್ತ, ಭೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಕನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಈ ಮೂರು ರೂಪದ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವಹ್ನೇರ್ಯಥಾ ಯೋನಿಗತಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿನರ್ದೃಶ್ಯತೇ ನೈವ ಚ ಲಿಙ್ಗನಾಶಃ । ಸ ಭೂಯ ಏವೇನ್ಧನಯೋನಿಗೃಹ್ಯಸ್ತದ್ವೋಭಯಂ ವೈ ಪ್ರಣವೇನ ದೇಹೇ
ಹಾಗೆ, ಬೆಂಕಿಯು ತನ್ನ ಮೂಲವಾದ ಮರದೊಳಗೆ ಇರುವಾಗ ಅದರ ರೂಪ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಗುರುತು ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಮರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ, ಓಂನ ಮೂಲಕ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.
ಸ್ವದೇಹಮರಣಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣವಂ ಚೋತ್ತರಾರಣಿಮ್ । ಧ್ಯಾನನಿರ್ಮಥನಾಭ್ಯಾಸಾದ್ದೇವಂ ಪಶ್ಯನ್ನಿಗೂಢವತ್
ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಅರಣಿಯಾಗಿ, ಓಂ ಅನ್ನು ಮೇಲಿನ ಅರಣಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಧ್ಯಾನದ ಮರುಮರು ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರುವ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು.
ತಿಲೇಷು ತೈಲಂ ದಧಿನೀವ ಸರ್ಪಿರಾಪಃ ಸ್ರೋತಃಸ್ವರಣೀಷು ಚಾಗ್ನಿಃ । ಏವಮಾತ್ಮಾಽತ್ಮನಿ ಗೃಹ್ಯತೇಽಸೌ ಸತ್ಯೇನೈನಂ ತಪಸಾ ಯೋಽನುಪಶ್ಯತಿ
ಎಳ್ಳಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ, ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು, ಮರದ ಕಡ್ಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿರುವಂತೆ, ಆತ್ಮನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡುವವನು, ಅವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿನಮಾತ್ಮಾನಂ ಕ್ಷೀರೇ ಸರ್ಪಿರಿವಾರ್ಪಿತಮ್ । ಆತ್ಮವಿದ್ಯಾತಪೋಮೂಲಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೋಪನಿಷತ್ಪರಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೊಪನಿಷತ್ಪರಮಿತಿ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವ ಆತ್ಮನು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದಂತೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಇದರ ಮೂಲ. ಇದೇ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ, ಇದೇ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಉನ್ನತ ಉಪದೇಶ.