ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଗତର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନେଇ ବିବିଧ ଜ୍ଞାନୀ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। କିଏ ଗୋଟିଏ ନିଜ ଗୁଣଧର୍ମକୁ ଦେଖି, କିଏ ସମୟକୁ କାରଣ ଭାବି, ଅନେକେ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ହେବାକୁ ହେବା ଭ୍ରମିତ ହେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେବତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଚକ୍ର ଚଳିତ ହେଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଆବୃତ, ସେହି ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବତା ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମୟର ମାଲିକ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା ଚାଲିଥାଏ, ଭୂମି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଓ ଆକାଶ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଶିଖାଯାଏ। ସେ ନିଜେ କ୍ରିୟା କରି, ପୁନଃ ନିଜ ସ୍ବରୂପକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଉପରେ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରି, କେବେ ଏକ, କେବେ ଦୁଇ, କେବେ ତିନି, କିମ୍ବା ଅଠ ଉପାୟରେ, ସମୟ ଓ ଆତ୍ମାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣରେ ଏହି ଏକତ୍ୱ ଲାଗି ଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଗୁଣସହିତ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଏହି କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି କ୍ରିୟାର ନାଶ ହୁଏ; ଏହି କ୍ରିୟା ଶେଷ ହେଲେ ସେ ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ବରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ସେ ଏହି ସମସ୍ତର ମୂଳ କାରଣ, ଯୋଗ ଓ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ନିମିତ୍ତ, ସମୟ ତିନିରୁ ଉପରେ ଥିବା ଅକାଳ, ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରଣା, ସତ୍ତାର ମୂଳ, ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା। ସେଉଁଠି ନିଜ ମନରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସେ ଚେତନାର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଗଛ, ସମୟ ଓ ଆକାର ଉପରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଉପମା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ଭାଗ୍ୟବାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଧର୍ମକୁ ଆଣିଥାଏ, ଅଧର୍ମକୁ ଦୂର କରିଥାଏ, ନିଜ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅମୃତ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ। ଆମେ ସେହି ପରମ ମହାଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସ୍ବାମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ବାମୀ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅତିତ, ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିଛୁ; ସେହି ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ପୂଜ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିଛୁ। ସେଠି ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଉପକରଣ ନାହିଁ; କୌଣସି ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ପରମ ଶକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବ୍ୟକ୍ତ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, କ୍ରିୟା ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ଏହି ଜଗତରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ମାଲିକ, ଶାସକ କିମ୍ବା ଚିହ୍ନ ନାହିଁ। ସେ କାରଣ, ଉପକରଣ ଓ ତାହାର ମାଲିକଙ୍କର ମାଲିକ; ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଅଧିପତି ନାହିଁ। ଯେପରି ସପୁରି ନିଜ ତାନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆବୃତ କରେ, ସେପରି ଏକ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାକୃତିକ ତାନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ନିଜକୁ ଆବୃତ କରିଥାନ୍ତି; ସେହି ବ୍ରହ୍ମା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଏକ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଗୁପ୍ତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ, କ୍ରିୟାର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ସାକ୍ଷୀ, ଚେତନା, ଏକାକୀ, ନିର୍ଗୁଣ। ସେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶାସକ, ଏକ ବୀଜ ଯେଉଁଠି ଅନେକ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରନ୍ତନ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ଚିରନ୍ତନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିରନ୍ତନ, ଚେତନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଛା ପୂରଣକର୍ତ୍ତା; ସେହି କାରଣ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ; ଦିବ୍ୟତ୍ୱ ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଛିଣ୍ଡାଯାଏ। ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରେନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ନୁହଁ, ଏହି ବିଜୁଳି ଆଲୋକ ନୁହଁ, ଅଗ୍ନି ସ୍ୱଳ୍ପ ଅଟେ; ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଆଲୋକିତ, ସେହି ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଦେଖାଯାଏ।